Afstudeerprijs Villamedia 2019

— maandag 15 mei 2017, 13:32 | 0 reacties, praat mee

Joris Luyendijk over ontsnappen uit de bubbel

Het Haagsch College haalde antropoloog en journalist Joris Luyendijk voor een dag naar Nederland om een college te geven over de filterbubbel. Reden daarvoor was zijn boek ‘Kunnen We Praten?’, waarin Luyendijk op zoek ging naar de PVV’er in zichzelf.

Met een zak paprikachips komt Luyendijk het podium van de Koninklijke Schouwburg opgelopen. In zijn eigen gebouwde huiskamer kijkt hij televisie. Totdat presentator Vincent Rietbergen hem uit zijn bubbel haalt.

Luyendijk begint zijn verhaal met voetbal, het EK 1988. Want toen was het zelfvertrouwen van Nederlanders het grootst. ‘In die tijd was politiek Den Haag vrij saai. Het was de tijd dat je als redacteur bij Knack of De Standaard voor straf naar het Binnenhof werd gestuurd als je iets uithaalde. Maar we wonnen het EK. En in ons team zaten veel Nederlanders met een migratie achtergrond.’

In 1995 ging de toenmalige Amsterdammer studeren in Caïro. Met als onderzoeksvraag of de islam en mensenrechten samen kunnen. Het boek ‘Een goede man slaat soms zijn vrouw’ volgde. Maar met zijn verhalen kon hij nergens terecht. Items als ras en religie speelden niet. Voetbal liep hierin voorop. In de zaal zijn filmpjes te zien van het EK 1996, waar duidelijk twee kampen waren. De donkere Oranjespelers en de blanke.

Luyendijk blijkt een makkelijke prater. De antropoloog vertelt zijn verhaal naar aanleiding van eigen gebeurtenissen. Voor The Guardian deed hij antropologisch onderzoek naar de Londense bankenwereld. Dit resulteerde in de bestseller ‘Dit kan niet waar zijn’. Het zorgde er ook voor dat hij radicaliseerde. ‘Daar zag ik incompetentie onder mijn neus. Mensen in die wereld die geen morele verantwoordelijkheid nemen. Dat er een systeem gecreëerd was waarin dit mogelijk is. Politici die daar niks aan deden. En later zelf voor die banken gingen werken.’ Het probleem speelt niet alleen in Engeland of Nederland. Overal waar hij kwam om lezingen te geven werden door het publiek namen genoemd van hun politici die hetzelfde deden. ‘Mijn vertrouwen heeft door dat onderzoek flinke klappen gehad.’

PPV’er in Luyendijk
Het vertrouwen in de politiek gevestigde orde was dus weggeglipt bij Luyendijk. Net als bij veel andere Nederlanders. Zodoende besloot hij om uit zijn linkse bubbel te stappen. En met andersdenkenden, PVV-stemmers, te praten. De media schrijven vaak over PVV-stemmers. Maar er wordt niet voor ze geschreven. Luyendijk ging op zoek naar de verhalen. Hij kwam er al snel achter hoe gevoelig en onwelkom reportages van deze aard zijn. ‘’Mensen vinden was geen probleem. Citeren met naam en toenaam wel.’ Zijn onderzoek leidde tot twee conclusies. Hij stuitte op een groot aantal mensen die het niet zozeer eens zijn met Wilders, maar die niet weten waar ze anders heen moeten.

Conclusie 1: We zitten in een bubbel
Aan de bezoekers van de avond werd gevraagd op welke partij ze stemmen, waar ze vandaan komen en wat hun hoogst genoten opleiding is. De uitslag is niet geheel verrassend. Het publiek is de bubbel zelf. Wat overigens direct al te zien is bij binnenkomst van de schouwburg. Op een enkeling na is iedereen blank. In de zaal stemt men op D66, VVD en GroenLinks. Er zit welgeteld één PVV’er in de zaal, waar gedurende de avond een paar keer aan wordt gerefereerd. Een buitenstaander zal zich al snel buitengesloten voelen in zo’n gezelschap.
‘Had je verwacht dat je eigen publiek zo was?’, vraagt Rietbergen aan Luyendijk. Waarop die sarcastisch ja verkondigt. Het publiek lacht. ‘De glimlach van de hoogopgeleide’, volgens Luyendijk.

Conclusie 2: We zijn honest disagreement kwijtgeraakt
We kunnen het niet opbrengen om te accepteren dat er mensen zijn met een andere blik, visie en gedachten. Engelsen zijn daar volgens hem beter in. ’Ik leid soms debatten in Nederland. Dan is het doel vaak om het met elkaar eens te zijn. In Engeland heb je mensen met verschillende standpunten tegenover elkaar staan. Maar in de veronderstelling dat je erkenning en begrip voor elkaars standpunten hebt. Daar heb je het als moderator slecht gedaan als iedereen het aan het einde van het debat met elkaar eens is.’

Luyendijk kwam er in zijn onderzoek achter dat er door het verdwijnen van ‘honest disagreement’, geen ruimte is voor mensen die andere standpunten hebben. ‘Hoger opgeleiden vervallen al snel in een meta-verhaal. In de toekomst moet je als kiezer ook ergens terecht kunnen als je andere standpunten hebt. Buiten de consensus is er niks. Fortuyn was sterk in het op de kaart zetten van problemen. Maar hij was het niet eens met zijn opponenten. Je moet op Twitter iemand uitschelden wil je veel geretweet worden. Het moedigt de slechtste versie in elkaar omhoog.’

De twee conclusies samen lijken een dodelijke combinatie. Het is volgens Luyendijk het antwoord op de vraag waar het misgaat met het vertrouwen. ‘De uitnodiging van een hoogopgeleide zal nooit goed zijn. Omdat een hoogopgeleide altijd superieur is tegenover iemand die niet goed heeft leren lullen. Want dat is het, tenzij je een technisch beroept hebt gestudeerd. Het is niet gelijkwaardig. Er is geen ruimte voor debat.  Lager opgeleiden zullen dan overschreeuwen om aandacht.’

Dat het thema gevoelig ligt, blijkt ook uit de vragen uit de zaal. Is Luyendijk het eens met referenda? Hoe denkt hij over de formatiegesprekken die nu plaatsvinden?
Volgens hem zijn dit goede voorbeelden waar te zien is hoe het misgaat. ‘Er wordt aangekondigd dat we iets gaan doen, haast als morele plicht. Het hele probleem is dat het niet wordt gepresenteerd als discussie. Daar is het misgegaan. Items als schaalvergroting of marktwerking zijn nooit als discussie of vraagstelling voorgelegd. Referenda zijn in zekere zin een hyper ramp. Ze moeten beter voorgelegd worden. Op het moment dat mensen de vraag snappen, stemmen ze.’

Bekijk meer van

PVV Joris Luyendijk diversiteit

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl
020-30 39 750

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur, 020-30 39 751

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur, 020-30 39 752

Linda Nab
Redacteur, 020-30 39 758

Lars Pasveer
Redacteur, 020-30 39 755

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur, 020-30 39 757

Anneke de Bruin
Vormgever, 020-30 39 753

Marc Willemsen
Webontwikkelaar, 020-30 39 754

Vacatures & advertenties

Karen Bais
020-30 39 756

Sofia van Wijk
020-30 39 711

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.