Ingezonden brief van voormalig Argos-eindredacteur Kees van den Bosch: ‘Harm Botje, wat bezielt je?’
Dit is een ingezonden reactie van Kees van den Bosch (oud-eindredacteur Argos) op het ingezonden artikel van Harm Ede Botje ‘Misschien wel dé open zweer van de Nederlandse onderzoeksjournalistiek anno 2024: de uitzendingen van Argos over ritueel misbruik’.
Beste Harm Botje,
Wat bezielt je? Die vraag kwam bij me op na het lezen van je stuk op Villamedia over de Argos-uitzendingen over ritueel misbruik.
Je noemt het in de kop ‘Misschien wel dé open zweer van de Nederlandse onderzoeksjournalistiek’. Ik ben benieuwd wat je argumenten daarvoor zijn, dacht ik, toen het ging lezen. Maar je hebt er geen argumenten voor. Het is een mening die je verder niet onderbouwt.
Wat je in het verhaal beschrijft is in grote lijnen een herhaling van het artikel van Anneke Stoffelen in de Volkskrant. Waarom dat verhaal nog een keer opgeschreven?
Je voegt wel iets toe Harm, en dat is kwalijk. Je betwijfelt de onafhankelijkheid van de ombudsman van de NPO, die de zaak onderzocht en, met enkele kanttekeningen, journalistiek in orde vond. Margot Smit, die ombudsman, kent Huub en Sanne namelijk goed en heeft er in de late uurtjes na een conferentiedag van de VVOJ wel eens mee in de kroeg gehangen. Ja? Wat is je punt? Dat Margot voorzitter van de VVOJ is geweest lijkt me eerder een aanbeveling. Het is riooljournalistiek Harm! Net zoiets als dat ik nu zou beweren dat jij niet bij Argos mocht blijven werken en nu alsnog je gram haalt. Onzin, dat weet ik, maar van hetzelfde niveau als jouw verdachtmakingen aan het adres van de ombudsman.
Ik heb de uitzending ‘Het verhaal van Lisa’ net nog eens teruggeluisterd. De VPRO/HUMAN heeft hem wel offline gehaald, maar binnen enkele seconden heb ik meerdere sites gevonden waar hij op staat. Dat offline halen is meer symbolisch. Je laat als organisatie zien dat je vindt dat die uitzendingen niet gemaakt hadden mogen worden.
Je gooit je eigen onderzoeksjournalisten voor de bus. Huub en Sanne zijn geschaad door het offline halen. Kregen niet de bescherming van de leiding van VPRO/HUMAN die ze hadden moeten krijgen na verschijning van het VK-artikel.
En jij, een oud-collega, schopt er nog eens lekker tegenaan. Waarom?
De VVOJ heeft in een open brief verklaard dat ze het geen goede zaak vindt om oude uitzendingen (of artikelen) te verwijderen. Je kunt er kanttekeningen bij plaatsen als je nieuwe inzichten hebt, maar verwijderen? Dat doe je alleen bij fraude of verzonnen verhalen. Een principieel standpunt. Je mag het daar best mee oneens zijn, maar geef dan argumenten en niet alleen verdachtmakingen als zou het een soort vriendendienst zijn van de VVOJ.
Ik heb de notulen van de eerste redactievergadering na de uitzending nog eens gelezen. De hele redactie is vol lof over de “spannende en prachtige” uitzending die Huub en Sanne hebben gemaakt. Ik zat toen nog in die redactie, mijn laatste jaar, niet als eindredacteur maar op eigen verzoek als redacteur, en ik herinner me de uitzending nog goed.
De verbazing die Anneke Stoffelen en jij uitspreken – hoe kan het dat een gerenommeerde redactie, twee gelauwerde journalisten zich inlaten met zo’n onzinnig verhaal? – zou je ook anders kunnen formuleren: Wat heeft Argos, wat heeft Huub en Sanne, bewogen dit verhaal te maken?
Het is een moeilijk te geloven verhaal wat Lisa verteld. Haar moeder is verwikkeld in een vechtscheiding en daarmee geen onverdachte bron.
Maar het Openbaar Ministerie heeft twee belangrijke feiten buiten het onderzoek gehouden: namelijk dat er kinderporno is aangetroffen op de computer van vader en dat meerdere gynaecologen verklaren dat Lisa zwanger is geweest en via de vagina een kind gebaard heeft.
Daarna zijn een aantal complotdenkers met het verhaal op de loop gegaan. En moeder heeft daaraan meegewerkt. Heel vervelend. Ze zijn veroordeeld door de rechter. Maar is dat Argos aan te rekenen? Op zich vind ik dat wel een interessante vraag: hoe moet je je als onderzoeksjournalist gedragen als je verhaal door complotdenkers opgepakt wordt? Maar een open zweer zou ik het niet willen noemen.
Dan is er nog de kwestie wederhoor. Dat kun je doen door Huub Jaspers 24 uur de tijd te geven om te reageren op een lijst met vragen waaruit duidelijk spreekt dat je je artikel al af hebt en wat de lijn zal zijn, zoals jij hebt gedaan.
Huub en Sanne deden het anders. Vader is wel benaderd, maar heeft aangegeven niet mee te willen werken. In de uitzending wordt zijn weerwoord wel uitgebreid vermeld, maar dan geciteerd uit zijn verklaringen en brieven aan advocaten en justitie. Andere mensen worden niet met naam genoemd. Hoe kun je die dan om weerwoord vragen? Waarom verwijt je Argos dat ze anonieme mensen niet om een reactie vraagt? Hoe had je dat weerwoord willen laten horen?
Tot zover over ‘Het verhaal van Lisa’. Later is er binnen de redactie van Argos onenigheid ontstaan over de laatste uitzending van Huub en Sanne over ritueel misbruik. Dat heeft inderdaad voor een pijnlijke splitsing in de redactie gezorgd. Maar verwar dat alsjeblieft niet met deze uitzending over Lisa. Daar waren we blij mee en indertijd zelfs trots op. Misschien denken collega’s van toen daar nu anders over, dat weet ik niet.
Ach, wat een verdrietig stuk heb je geschreven Harm. Toch vind ik niet dat Villamedia het stuk offline moet halen. Ik wil er wel deze kanttekening bij plaatsen.
Met collegiale teleurstelling,
Kees van den Bosch
Oud-eindredacteur Argos
Praat mee
5 reacties
Harm Botje, 8 juli 2024, 13:34
Beste Kees,
Dank voor je uitgebreide reactie op mijn verhaal over de uitzendingen van Argos over ritueel misbruik.
Het lijkt me belangrijk dat we als onderzoeksjournalisten met elkaar in discussie gaan over ons vak. En dan niet in het algemeen op een conferentie waar iedereen kan laten zien hoe goed ze hun werk doen, maar als er echt wat op het spel staat, zoals nu.
Een paar korte observaties naar aanleiding van je brief:
Over kinderporno en zwangerschap: die kinderporno kan ook op een computer zijn geplaatst door een ander dan de eigenaar en een mogelijke zwangerschap hoeft niet het gevolg te zijn van ritueel misbruik. Dus wat is hier je punt?
Waarom op die details de nadruk blijven leggen en niet het meest voor de hand liggende doen, namelijk eens heel precies uitzoeken wat de relaties zijn tussen Marlies van M. en de mannen die zij en Lisa ervan beschuldigen dat ze deelnamen aan een nooit bewezen sado-pedo complot? Waarom die mensen niet aan het woord gelaten?
Die mensen deden hun verhaal in de rechtbank, Argos was niet ter plaatse, de Volkskrant wel en maakte een reconstructie waaruit zonneklaar bleek dat de mannen allemaal op een of andere manier verbonden waren met het verleden van Marlies van M. bij de Leidse studentenvereniging Minerva. Het zijn mensen die in de rechtbank vertelden hoezeer hun leven is getekend door de verdachtmakingen en beschuldigingen. Argos heeft daar niets mee gedaan. Dat verbaast mij. Wat vinden jij, Terlingen en Jaspers daarvan? Daarover hoor ik je niet.
Een van die mannen wendde zich tot drie keer toe met een cri de coeur bij de Argos-redactie. En steeds bleef Jaspers zijn programma verdedigen en kwam hij niet op het idee om die man eens uit te nodigen om zijn kant van het verhaal te vertellen.
Zelfs nu nog, vijf jaar na dato zouden deze slachtoffers van de kruistocht van Marlies van M. volgens mij aan het woord gelaten moeten worden.
Over de ombudsman: ik heb Margo Smit keurig om weerwoord gevraagd en gekregen. Ik vind het niet verstandig dat zij op twee plekken (NPO en VVOJ) de functie van ombudsman vervult, en ik vind dat ik daar als VVOJ-lid wat van mag vinden. Verder hoop ik dat Margo Smit contact opneemt met de Argos-redacteur die zich niet prettig voelde bij de genoemde korte lijntjes tussen Jaspers, Terlingen en Smit.
Over de VVOJ: prima om de discussie aan te gaan over het wel of niet online houden van omstreden journalistieke producties. Maar waarom doet het VVOJ-bestuur dat niet nadat de externe onderzoeker haar conclusies publiek heeft gemaakt? En waarom dan ook in zo’n brief vermelden dat journalistieke processen ‘aantoonbaar en zorgvuldig’ bewaakt zijn? Terwijl daar nu juist onderzoek naar wordt gedaan door diezelfde externe onderzoeker. De VVOJ spreekt hier voor haar beurt.
Laat de discussie vooral doorgaan! Misschien moeten we bij een volgend VVOJ-congres met zijn allen in een zaaltje gaan zitten! Maar laten we vooral oog houden voor de slachtoffers van de smaadcampagne van Marlies van M., ik hoop van harte dat de Argos-redactie hen alsnog aan het woord laat.
Met collegiale groet, Harm Ede Botje
Harm Botje, 8 juli 2024, 14:56
PS. Mijn standpunt is heel simpel: als je fouten maakt, moet je die toegeven, kan gebeuren, ga door het stof en weer verder. Maar dat willen ze bij Argos niet onder ogen zien zo lijkt het.
MReijnders, 8 juli 2024, 17:34
Het gebrek aan zelfreflectie is onthutsend. Zembla omarmde een heel gevoelig verhaal. Je weet al voor je de aflevering uitzendt dat de kans groot is dat complotdenkers daarmee aan de haal zullen gaan. Het sloot immers aan op een klassieke complottheorie. Ik hoop dat de redactie van Argos daar van tevoren over heeft nagedacht en gesproken, maar vrees inmiddels het ergste.
Maarten Reijnders, 8 juli 2024, 17:38
(Waar ik Zembla schreef, bedoelde ik natuurlijk Argos. Stop de tijd.)
Pepijn van Erp, 9 juli 2024, 23:25
Begin april 2022 mailde ik de redactie van Argos met de vraag of ze nog wel helemaal achter de uitzendingen stonden. Aanleiding voor mijn mail waren recente ontwikkelingen: deel van ‘het bewijsmateriaal’ van de moeder van Lisa bleek iets volkomen onschuldigs, en Terlingen had in een webinar verteld dat de redactie haar had verboden verdere leads uit te zoeken. Mijn suggestie was om te denken aan een ‘Expression of Concern’ zoals dat bij wetenschappelijke artikelen gebruikelijk is als er duidelijk signalen zijn dat het onderzoek wellicht onbetrouwbaar is.
Na een keer aandringen kreeg ik als antwoord: “Argos blijft achter de uitzendingen staan die zijn uitgezonden.” zonder dat er met ook maar één woord op de aangedragen argumenten werd ingegaan. Weinig transparant in ieder geval over ‘de onenigheid die ontstaan was over de laatste uitzending’. Die laatste uitzending was mijns inziens eigenlijk belangrijker dan die over ‘Lisa’. Die zette de Tweede Kamer immers op een verkeerd spoor dat uiteindelijk tot instelling van de Commissie Hendriks leidde. Ook op mijn suggestie in ieder geval die commissie bij te praten over hoe er in de redactie van Argos inmiddels werd gedacht over de uitzendingen, werd totaal genegeerd.
Ik hoop dat de externe onderzoeker dit ook meeneemt in de evaluatie.