‘Misschien wel dé open zweer van de Nederlandse onderzoeksjournalistiek anno 2024: de uitzendingen van Argos over ritueel misbruik’

Eerst een korte samenvatting. Wat er tot nu toe is gebeurd:

Weerwoord
Dit artikel gaat over weerwoord. Over de journalistieke plicht om mensen die al dan niet anoniem in een programma of artikel ter verantwoording worden geroepen de kans te geven hun kant van het verhaal te vertellen, desnoods op een later tijdstip. Het is les 1 voor elke beginnende journalist.

En daarom is het opvallend dat de gelauwerde Argos-redacteuren Sanne Terlingen en Huub Jaspers jarenlang nalieten weerwoord te halen bij de mannen die door een bron waren aangewezen als leden van een vermeend pedonetwerk.

Vanzelfsprekend vroeg ik deze Argos-redacteuren om weerwoord, maar Jaspers liet niet van zich horen en Terlingen meldde dat ze ziek was en verwees door naar de VPRO. Die omroep wil niets zeggen in afwachting van een onderzoek naar wat misging door een externe onderzoeker, de resultaten worden na de zomervakantie verwacht. Hoofdredacteur Marc Josten van Human, de andere omroep die Argos financiert, reageert niet op vragen. In tweede instantie laat de woordvoerder van de VPRO die voor beide omroepen de woordvoering doet in deze kwestie - weten dat ook Josten de uitkomsten van het extern onderzoek afwacht.*

Vragen aan Evert de Vos, de voorzitter van de Vereniging voor Onderzoeksjournalisten, die in dit verhaal een rol speelt, bleven zes weken lang onbeantwoord. Wel kwam hij met een algemene reactie waarin hij niet inging op de gedetailleerde vragen.

De reacties van betrokkenen, of juist het ontbreken ervan, bewijst eens te meer dat we hier te maken hebben met een of misschien wel dé open zweer van de Nederlandse onderzoeksjournalistiek anno 2024: de uitzendingen van radioprogramma Argos over ritueel misbruik.

Vraagtekens
Over de Argos uitzendingen en de nasleep ervan kunnen tal van vraagtekens worden geplaatst; over de rol van de redacteuren die de verhalen brachten, over de rol van de leiding van de VPRO en HUMAN die zaken jarenlang op hun beloop lieten.

Maar ook over de rol van de VVOJ. Waarom deed deze organisatie die is opgericht om de belangen van onderzoeksjournalisten te behartigen niet eerst zelf grondig onderzoek bij alle partijen voordat ze in maart een open brief publiceerde waarin ze de omroepen opriep de uitzendingen weer online te zetten?

In december vorig jaar besloten Human en VPRO juist ze offline te halen. Dat gebeurde na een rechterlijk vonnis waarin de bron die bij Argos wilde beschuldigingen had geuit over een vermeend pedo-sado-netwerk werd veroordeeld wegens smaad. Een dag later volgde een uitgebreide en zeer kritische reconstructie in de Volkskrant, waaruit bleek dat de vermeende deelnemers aan het pedocomplot door Argos nooit om weerwoord waren gevraagd.

De omroepen gingen diep door het stof.

‘Dit vonnis, in combinatie met de kritische blik van nu waarmee de hoofdredactie van Human en VPRO tegen de afleveringen aankijkt, heeft ons doen besluiten om de uitzendingen over ritueel misbruik en het bijbehorende dossier volledig offline te halen,’ aldus een verklaring van de hoofdredacties. ‘Met de wijsheid van nu hadden we, ondanks de overtuigende getuigenverklaringen in deze uitzending, hogere eisen moeten stellen aan hard bewijs.’

De eerste van de uitzendingen waarnaar de hoofdredacties in hun verklaring verwijzen, zond het programma Argos uit op 8 december 2018 onder de titel ‘Het verhaal van Lisa’. Het gaat over een vermeend pedonetwerk in Den Haag. Hierbij zou een vader zijn minderjarige dochter ‘Lisa’ hebben misbruikt tijdens bijeenkomsten met andere mannen.

Argos stelde toen dat het Openbaar Ministerie ‘belangrijk steunbewijs’ terzijde schoof. Een harde beschuldiging die een stevige onderbouwing verdiende, vooral gezien de kleurrijke traditie van ‘fake-pedo netwerken’ die Nederland rijk is, van de kinder misbruikende clowns in Oude Pekela tot de zogenaamde Rolodex-zaak rond een topambtenaar van justitie, zaken waarvoor nooit enig bewijs werd gevonden.

Marlies van M. is de moeder van Lisa, die in de Argos-uitzending haar verhaal deed, en de vrouw die in december vorig jaar werd veroordeeld wegens smaad. Van M. voerde op social media jarenlang een kruistocht tegen haar ex-man en het vermeende netwerk, dat volgens haar zou bestaan uit onder meer advocaten en een hooggeplaatste ambtenaar bij justitie.

Door verkrachtingen zou Lisa zwanger zijn geworden, waarna ze een gedwongen bevalling in de Nieuwe Scheveningse bosjes onderging en de mannen die behoren tot het vermeende complot de baby zouden hebben begraven. Het lijkje is nooit gevonden. Politie en justitie deden herhaaldelijk onderzoek naar haar beweringen, maar vonden nooit enig bewijs van het bestaan van een complot.

In de uitzending in 2018 bracht Argos het verhaal van Lisa, zonder dat namen werden genoemd. Het bleef bij vage beschuldigingen, zonder datum, tijd of plaats. Ook de relaties tussen de vermeende daders en Lisa, dan wel haar moeder, kwamen niet aan de orde. Terwijl bij dergelijke ernstige beschuldigingen de wie-wat-waar-waarom-vragen zich wel degelijk opdringen.

In de Argos-uitzending noemde Van M. dus geen namen, later deed ze dat wel via sociale media. De rechtbank in Breda oordeelde in december vorig jaar dat voor de door Van M. geuite beschuldigingen tegen haar ex-man en een groep andere mannen geen feitelijke grondslag bestaat en dat Van M. ‘voor eigen rechter speelde’. Zij nagelde de vermeende leden van het vermeende pedocomplot volgens de rechter ‘publiekelijk aan de schandpaal, zonder enige vorm van proces of hoor en wederhoor’.

Van M. werd wegens smaad en opruiing veroordeeld tot een voorwaardelijke celstraf van twee maanden en een taakstraf van 180 uur.

‘Journalistieke fouten’
Door de veroordeling komt de uitzending van Argos uit 2018 in een ander licht te staan. Hoe betrouwbaar is de belangrijkste bron van het ‘Verhaal van Lisa’ eigenlijk? Was er wel sprake van een scoop over ritueel misbruik in Nederland of eerder van een journalistieke dwaling?

Argos-redacteuren Huub Jaspers en Sanne Terlingen maakten over ritueel misbruik in totaal vier uitzendingen. ‘Het verhaal van Lisa’ was de eerste. Op dat moment was Jaspers niet alleen de maker, maar ook de tijdelijk leidinggevende van het programma, omdat de vorige chef met pensioen was gegaan en ze op zoek waren naar een opvolger.

Binnen de Argos-redactie waren er vanaf het eerste moment redacteuren die vonden dat er journalistieke fouten waren gemaakt. Er was bijvoorbeeld verzuimd weerwoord te vragen bij de vermeende leden van het pedonetwerk. Verder vond een aantal redacteuren dat Jaspers en Terlingen allerlei aannames deden zonder die verder uit te zoeken. ‘Huub en Sanne zijn vanaf het begin gelovigen geweest. En met gelovigen kan je niet redeneren,’ zegt een van de betrokkenen. 

De onderlinge verhoudingen op de redactie verzuurden. ‘Sanne en Huub vormden een redactie binnen de redactie,’ zegt een redacteur. ‘Ze trokken samen op, zaten in hokjes, er was geen overleg meer met de rest.’ Een andere oud-medewerker zegt: ‘Deze zaak heeft de redactie van Argos de afgelopen jaren tot op het bot verdeeld en kapotgemaakt.’

In februari 2019 zond Argos een follow-up van het verhaal uit waarin delen van de eerste aflevering werden herhaald. Deze uitzending is nog wél online te vinden. Terlingen meldt hierin onder meer dat ‘Lisa’ weer terug was gegaan naar het bos ‘om knuffels neer te leggen’.

In het bos sprak Terlingen met hondeneigenaar ‘Monica’ die zes jaar eerder ‘iets vond zonder armpjes of beentjes’ waarvan ze dacht dat het wellicht een babylijkje zou zijn geweest. Maar het bewijsstuk had de hondeneigenaar vervolgens weggegooid, geen verhaal dus.. ‘Lugubere details’ vond presentator Kees van den Bosch desondanks. Verslaggever Huub Jaspers: ‘Als de politie destijds zorgvuldiger te werk was gegaan, was er wellicht wel iets gevonden. Het is een feit dat Lisa zwanger is geweest en we weten niet wat er met de baby is gebeurd.’

Jaspers gaf aan dat de vader van ‘Lisa’ om weerwoord was gevraagd maar niet wilde reageren. Een mogelijk weerwoord van andere vermeende leden van het pedonetwerk kwam ook in deze uitzending niet aan de orde, net zo min als de samenstelling van de groep mannen en hun relatie tot Marlies van M.

‘Duistere rituelen’
In 2020 pakten Jaspers en Terlingen uit met een eigen onderzoek naar slachtoffers van ritueel misbruik onder de titel ‘Glasscherven en duistere rituelen’. Hierin stelden de Argos-redacteuren de vraag hoe het kon dat politie en justitie weinig of geen onderzoek doen naar ritueel misbruik in Nederland. Uit een enquête kwamen 200 verhalen naar voren.

De Tweede Kamer nam de bevindingen van Argos zo serieus dat een meerderheid in april 2021 besloot tot een onderzoek naar georganiseerd sadistisch misbruik van minderjarigen in Nederland. De commissie stond onder leiding van de Amsterdamse socioloog Jan Hendriks die gespecialiseerd is in de behandeling van en onderzoek naar zedendelinquenten.

Maar op de redactie bestond bij een deel van de redacteuren net als in 2018 scepsis.

‘De uitzending trok veel te scherpe, eenzijdige conclusies,’ aldus een van de redacteuren.

‘Er was kritiek op een aantal toegepaste methoden, zoals de enquête onder slachtoffers. Die kregen een grote hoeveelheid foto’s van mannen te zien. Aan ondervraagden werd gevraagd om daders aan te wijzen.’

Ook luisteraars hadden hun twijfels en wendden zich tot Margo Smit, de ombudsman van de NPO. Waren de Argos-redacteuren wel terughoudend genoeg geweest met het gebruik van kwetsbare bronnen? Hadden ze geen weerwoord moeten vragen bij de familieleden van de hoofdpersonen in de uitzending? Had er niet meer werk gemaakt moeten worden van het verzamelen van bewijs voor ritueel misbruik? De ombudsman stelde dat ‘duidelijk is’ dat niet ‘zomaar iets op de zender is gegooid’ maar plaatst wel kanttekeningen.

In de uitzending werd in bijzinnen en zonder namen te noemen door bronnen verteld dat ‘bekende personen’ en ‘hooggeplaatsten’, waaronder politici, bij ritueel misbruik betrokken waren, wat ook al gebeurde in de uitzendingen over Lisa.

‘Als ik eindredacteur was geweest, had er in elk geval enige vorm van onderbouwing moeten komen’, aldus het oordeel van de ombudsman.

Over het ontbreken van wederhoor bij de familie van een vermeend slachtoffer van ritueel misbruik gaven Terlingen en Jaspers als verklaring dat weerwoord halen hun bron in gevaar zou hebben gebracht. De ombudsman stelde, na kennis te hebben genomen van aanvullende informatie, dat die zorg terecht was.

Vraag is of de ombudsman wel een oordeel had moeten vellen in deze zaak. Ze kent Jaspers en Terlingen al vele jaren, het wereldje van onderzoeksjournalisten is klein. In 2005 werd Margo Smit benoemd tot voorzitter van de VVOJ en daarna was ze tot 2015 directeur. Uit die kringen kent ze Huub Jaspers en Sanne Terlingen, die regelmatig als sprekers optraden tijdens symposia.

Oud-redacteuren vertellen dat Smit goede relaties onderhield met Huub Jaspers en Terlingen. ‘Ze kenden elkaar goed, trokken samen op tijdens congressen,’ zegt een oud-redacteur. ‘Er werd vaak met Smit gebeld,’ zegt een ander. ‘Het was een groepje’.

In 2013 waren Terlingen en Smit samen in Brazilië tijdens de Global Investigative Journalism Conference. Jaspers was er ook bij op de volgende editie in Lillehammer in 2015. Daar beleefde Smit samen met de twee Argos-redacteuren een gezellige avond. Ze schreef in een blog over het ‘prachtige multimediaproject over de dood van een Eritrese asielzoeker’ dat Jaspers en Terlingen hadden gepresenteerd.

In een reactie laat Smit weten dat ze geen aanvullende mededelingen doet over ‘de loop van onderzoeken of contact met betrokkenen’.

Verder stelt ze dat de ombudsman werkt op basis van de Code Journalistiek Handelen en dat ‘voor persoonlijke voor- of afkeuren van een ombudsman bij de werkzaamheden geen ruimte is’. Tot slot laat ze weten dat ze niet wenst in te gaan op ‘speculatie’.

Vismiljonair
Ondertussen ging Marlies Van M. in zee met de veroordeelde complotdenker Huig P., die was veroordeeld voor het belagen van oud-premier Mark Rutte en oud-minister Hugo de Jonge. P. was bezig met een eigen kruistocht tegen een aantal rechters en officieren van justitie waarvan hij vond dat ze zijn zwager, de Katwijkse vismiljonair Nico Parlevliet onrecht hadden aangedaan in een jarenlang slepend familieconflict over het bedrijf Parlevliet & Van Der Plas.

Een van die rechters was de nieuwe partner van de ex-echtgenoot van Marlies van M en daar vonden zij en P. elkaar. In 2019 hadden ze voor het eerst contact met elkaar, zo blijkt uit het politiedossier. M. sprak toen in berichten aan P. over haar ex-man als ‘een pedo’.

Het tweetal vertelde in een videofilmpje dat ze een verband zagen tussen de twee zaken, de rechter die de vismiljonair met haar uitspraak financieel had benadeeld, was volgens hen ook degene die het vermeende pedonetwerk van haar echtgenoot beschermde. Het tweetal noemde daarbij voluit de naam van de echtgenoot en de rechter.

Huig P. startte op social media een campagne tegen de rechter en de ex-echtgenoot. Ook trok hij met een megafoon door de straat van het koppel om buren te waarschuwen voor pedofielen.

De Nederlandse staat spande als werkgever van de rechter, raadsheer bij het gerechtshof in Amsterdam, een kort geding aan om P. en M. te dwingen de opnames te verwijderen van social media. De zaak diende op 7 oktober 2021 en een week later werd P. gelast om alle uitingen te verwijderen van Twitter, YouTube en andere sociale media.

In plaats van in te binden, escaleerden P. en M. de zaak verder door op de dag van de zitting in de hal van de rechtbank namen bekend te maken van andere mannen waarvan zij beweerden dat ze behoorden tot het pedonetwerk. De video daarvan werd online gezet.

Wat volgde was een stroom van bedreigingen op sociale media aan het adres van de deelnemers van het verzonnen pedo-netwerk met teksten als ‘jullie moeten aan de hoogste boom’ en ‘deze grote kliek moet boeten’.

De volgelingen van P. en M. verwezen regelmatig naar de Argos-uitzendingen, reden waarom een van de mannen die tot het complot zou behoren contact opnam met de redactie. Hij werd teruggebeld door Huub Jaspers. ‘Ik vroeg hem om de uitzending offline te halen omdat die van geen kant klopte. Maar dat was aan dovemansoren gericht. Jaspers was en bleef ervan overtuigd dat hij een fantastisch programma had gemaakt.’

In januari 2022 stuurde dezelfde man een mailtje naar de redactie, aanleiding was het bezoek van de ‘Fakkelman’ en complotdenker Max M. aan het huis van oud-minister Kaag. Hij liet opnieuw weten dat er ernstige bedreigingen aan hem en andere door M. en P. genoemde mannen werden geuit. ‘Wij zijn doodsbang voor de volgelingen van Huig P.,’ schreef hij. ‘Voor je het weet staan ze met fakkel en megafoon voor je deur of erger.’

De man wees de Argos-redactie voor de tweede keer op haar verantwoordelijkheid. ‘Het ergste is dat de trouwe wappie-volgelingen van Huig P. continue verwijzen naar de door jullie gemaakte uitzending ‘Het verhaal van Lisa’,’ schreef de man.

‘Ik had jullie hoog zitten, maar het kan toch niet de bedoeling zijn dat jullie meewerken aan de smaadcampagne van Marlies Van M.? Ik begrijp dat kindermisbruik lekker bekt en makkelijk verkoopt maar zou me als journalist/programmamaker kapot schamen. Zet het recht, verontschuldiging aanbieden op zijn minst en verwijder de bewuste aflevering.’

Jaspers reageerde dit keer per e-mail. Daarin liet hij weten de bedreigingen te betreuren, maar bleef hij achter de uitzending te staan die volgens de Argos-redacteur ‘buitengewoon zorgvuldig’ tot stand was gekomen.

En: ‘We kunnen niet de verantwoording nemen of verantwoordelijk worden gehouden voor wat anderen doen.’ Jaspers kwam in de mail niet met het voorstel om de man zelf het podium te geven om zijn kant van het verhaal te doen.

Toen in maart 2022 Marlies van M. van haar bed werd gelicht door de politie in verband met aangifte wegens smaad, nam de man voor de derde keer contact op met Jaspers. Dit keer deed hij dat via Whatsapp, de berichten zijn niet bewaard gebleven.

‘Ik dacht, dit keer moet er iets gebeuren, dit is zo spectaculair,’ zegt hij. Maar opnieuw liet Jaspers volgens de man weten dat hij achter de inhoud van de reportage stond.

In het voorjaar van 2022 kwam het alsnog tot een breuk tussen Terlingen en Jaspers en de leiding van de VPRO en Human. De hoofdredacties grepen in, maar die ingreep was halfslachtig. Het onderzoek naar ritueel misbruik moest worden gestopt, maar de uitzendingen bleven zonder enige toelichting van de redactie of hoofdredactie online staan. Terlingen vertrok in juni 2022 bij Argos, Jaspers legde zich wel bij het hoofdredactionele besluit en is nog steeds werkzaam bij het programma.

In december 2022 kwam de onderzoekscommissie Hendriks tot de conclusie dat er geen harde bewijzen zijn voor georganiseerd ritueel kindermisbruik. Argos, waar Terlingen toen reeds was vertrokken, kwam nooit in een uitzending terug op die conclusies. Wel plaatste de redactie een verklaring online, waarin werd toegegeven dat ‘ondanks grondig onderzoek op bepaalde punten beter onderscheid had moeten worden aangebracht tussen getuigenissen en feiten’.

En: ‘Hier hadden we in dit dossier scherper op moeten zijn, dat zijn we aan de luisteraar verplicht’. De uitzendingen bleven ook nu weer online staan zonder hoofdredactionele toelichting.

Volkskrant-reconstructie
De eerste journalist die wél op de vermeende daders afstapte, is Volkskrant-redacteur Anneke Stoffelen. Zij publiceerde op zaterdag 9 december 2023, een dag na het vonnis, een uitgebreide reconstructie onder de titel ‘Een geheim pedofielenetwerk hoeft niet te bestaan om slachtoffers te maken’. Hiervoor sprak ze met de mensen die volgens Van M. onderdeel waren geweest van het pedocomplot, waaronder met de man die eerder in dit stuk aan het woord kwam.

Stoffelen tekende vanuit de rechtbank op dat Van M. haar ex-man en andere vermeende daders vrijwel allemaal kende uit haar jaren bij de Leidse studentenvereniging Minerva. Een van hen is de man die tot drie keer toe contact had gezocht met Huub Jaspers.

Onder de vermeende daders waren, volgens de Volkskrant-reconstructie, ook een man met wie Van M. een buitenechtelijke verhouding had, en mannen van vriendinnen die ze kende van haar jaarclub bij Minerva. Het was allemaal wel heel toevallig dat net deze groep mensen zich aan Lisa had vergrepen. Een verband dat in de uitzendingen van Jaspers en Terlingen nooit ter sprake werd gebracht.

Stoffelen constateert verder dat Argos verzuimde een aantal voor de hand liggende vragen te beantwoorden. Hoe kan het een moeder ontgaan dat haar tienerdochter zwanger is en later - in een park - bevalt van een baby?
En waarom was het Van M. en haar twee andere kinderen niet opgevallen dat haar ex-man haar dochter jarenlang ’s nachts mee zou hebben genomen naar allerlei locaties om haar te laten misbruiken? Daaraan kan nog een vraag toegevoegd worden: waar is de foetus gebleven die Lisa zou hebben gebaard?

Stoffelen stelt ook vast dat een door Terlingen en Jaspers opgenomen interview met hoogleraar rechtspsychologie Peter van Koppen de montage niet heeft overleefd. Nadat Van Koppen Marlies Van M. kritische vragen had gesteld, was zij volgens hem gaan schreeuwen. Van M. ontkende dit later. Het interview met Van Koppen, dat in het kader van evenwichtige verslaggeving wellicht een plek in de uitzending had verdiend, is niet gebruikt.

In de Volkskrant zei VPRO-hoofdredacteur Willem van Zeeland dat hij ‘de volgende keer hogere eisen zou stellen aan hard bewijs’. Ook zei hij: ‘We hadden het onderscheid tussen getuigenissen en feiten veel helderder moeten maken.’ Maar offline halen van de uitzendingen, daartoe waren Van Zeeland en zijn collega van de Human Marc Josten op dat moment nog niet bereid. ‘Er zitten in die uitzending geen dingen die aantoonbaar niet kloppen.’

Maar na lezing van het rechterlijke vonnis kwamen ze blijkbaar tot een andere conclusie. En zo werd vijf jaar na de eerste uitzending over Lisa besloten tot het offline halen van de uitzendingen over ritueel misbruik.

Het besluit leidde binnen de VPRO en Human tot onrust. Op verzoek van de redactieraad van de VPRO is dit voorjaar een extern onderzoek gestart naar de totstandkoming van de uitzendingen. Na de zomer worden de conclusies verwacht.

Geen ernstige nalatigheid
Temidden van dit wapengekletter kwam het bestuur van de VVOJ in maart van dit jaar met een open brief, waarin ze de VPRO en Human opriep de offline gehaalde uitzendingen juist weer online te zetten. In de brief repte het bestuur van ‘de gerenommeerde onderzoeksjournalisten’ Terlingen en Jaspers die ‘beiden al vele jaren actief lid zijn van de VVOJ’. De VVOJ is opgericht in 2002 en komt op voor de belangen van Vlaamse en Nederlandse journalisten.

Reden voor de open brief? Er zou volgens het VVOJ-bestuur geen sprake zijn geweest ‘van ernstige nalatigheid, grove fouten of vervalsing’ en dus was offline halen van de uitzendingen volgens het bestuur een te zwaar middel. In het geval van de Argos-uitzendingen had volgens de VVOJ een rectificatie, toevoeging van nieuwe feiten of een ‘leeswijzer’ volstaan.

Volgens het VVOJ bestuur zouden de hoofdredacties van Human en VPRO het journalistieke proces bij Argos ‘goed hebben begeleid’ en zou sprake zijn geweest van ‘kritisch toezicht’. De VVOJ noemt het daarom ‘vreemd’ dat de uitzendingen zijn verwijderd.  De VPRO en Human verwezen in een reactie aan Villamedia naar de eerdere verklaring uit december. De uitzendingen staan nog steeds offline.

Het is een opvallende brief, omdat de VVOJ zich nooit eerder rechtstreeks wendde tot media-organisaties over specifieke publicaties.

Waarop baseert de VVOJ haar oordeel dat het journalistieke proces goed is begeleid? De brief geeft daarover geen uitsluitsel.

En waarop is het oordeel gebaseerd dat er geen grove fouten zijn gemaakt? Ook daarover geen woord in de brief.

En waarom deze brief, terwijl er bij de VPRO een onderzoek naar de gang van zaken was aangekondigd dat inmiddels van start is gegaan? Was het niet beter geweest om dat onderzoek af te wachten?

En dan is er ook nog de Nederlandse Vereniging van Journalisten, die in een reactie in het vakblad Villamedia liet weten Jaspers en Terlingen ‘volledig te steunen in deze kwestie’ en de brief te onderschrijven.

Irritatie
De brief en de reactie van de NVJ riepen bij oud-redacteuren van Argos en ook mensen die er nu nog werken irritatie op. Drie van hen zegden zelfs hun lidmaatschap van de VVOJ op. Een van hen kreeg als reactie dat hij of zij zich kon wenden tot de ombudsman van de VVOJ, Margo Smit.

Dat is dezelfde Margo Smit die ook ombudsvrouw is van de NPO, die eerder VVOJ-directeur en VVOJ-voorzitter was en die in 2015 tot in de late uurtjes Terlingen en Jaspers op de dansvloer zag staan in Lillehammer. ‘Ik voel me daar niet lekker bij, de lijntjes zijn dan wel heel kort,’ zegt de opzegger die werd doorverwezen. Hij of zij liet een klacht dan ook achterwege.

Een andere Argos-medewerker liet in een e-mail aan het VVOJ-bestuur weten het ‘onbehoorlijk te vinden’ dat de organisatie met de brief kwam. Hij of zij stelde dat de opstelling van de VVOJ en ook de NVJ eerder getuigde van ‘een houding van actievoerders dan van twee organisaties die zorgvuldigheid betrachten’.

Waarom kwam de VVOJ met de brief, en waarom werd die brief in een artikel op Villamedia nog dezelfde week voorzien van een stempel van goedkeuring door de NVJ?

Secretaris Thomas Bruning laat weten dat hij is benaderd door Huub Jaspers, die hij doorverwees naar de VVOJ, want ‘dat is de club van onderzoeksjournalisten’. Daar moesten ze maar onderzoek doen naar de gang van zaken, vond Bruning. En toen de open brief was verschenen, heeft hij die onderschreven.

Maar is er wel onderzoek gedaan door de VVOJ? Waarop baseert het bestuur haar oordeel? Op vragen hierover geeft de VVOJ-voorzitter Evert de Vos ondanks aandringen geen antwoord.

Zeker is dat De Vos de kritische redacteuren binnen de Argos-redactie niet heeft gehoord voordat het bestuur met de brief kwam. En ook de vermeende daders van het pedocomplot, door de rechter aangemerkt als slachtoffers van smaad, zijn niet gehoord.

Na publicatie van de brief sprak De Vos alsnog met een kritische redacteur en oud-redacteur van Argos. ‘Evert zegde ons toe dat hij in vervolg op de open brief met een verklaring zou komen waarin het standpunt van de VVOJ zou worden genuanceerd,’ zegt een van hen. ‘Maar die verklaring heb ik nooit meer gezien.’

De vermeende dader van het pedocomplot die eerder telefonisch contact had met Huub Jaspers, stuurde in maart ook een mailtje naar de VVOJ. Hierin vroeg hij zich af waarom ‘Huub en Sanne de vroegere vriendenkring van Marlies nooit iets gevraagd hebben’. En: ‘Hoe goed is het onderzoek van Huub en Sanne geweest?’ Hij sluit de brief af met: ‘Sanne en Huub, bedankt’.

Op deze hartenkreet ontving de briefschrijver geen reactie.

Interne discussie
Ondanks de reconstructie in de Volkskrant, het vonnis, de verklaring van de hoofdredacties van VPRO en Human, de kritiek van oud-redacteuren van Argos op de uitzendingen en de mail van de man die tot het complot zouden behoren, blijft het bestuur van de VVOJ nog steeds achter de open brief staan die ze in maart heeft gepubliceerd.

Op de vraag hoe de VVOJ tot het oordeel is gekomen dat de interne processen bij de VPRO goed zijn verlopen, blijft De Vos het antwoord schuldig. Hij reageert niet op gedetailleerde vragen die hem eind mei zijn toegestuurd. Wel liet De Vos in een korte mail weten dat de open brief niet was bedoeld om ‘op te komen’ voor twee collega’s. Ook was het niet de bedoeling om zich te mengen in ‘interne discussies’ bij de VPRO.

NVJ-secretaris Thomas Bruning laat weten dat hij zich niet inhoudelijk met de zaak heeft willen bemoeien. ‘Daarvoor ontbreekt het ons aan kennis van het gehele dossier.’

En ook wil hij op geen enkele manier het onderzoek dat nu loopt beïnvloeden. ‘Ik kan me voorstellen dat de door mij gekozen woorden in een korte reactie bij Villamedia een ander beeld hebben opgeroepen. Principieel vind ik wel dat de hoofdredactie altijd achter zijn mensen moet gaan staan. Het weghalen van een gehele bijdrage kan soms nodig zijn, maar het vraagt om zeer gedegen tekst en uitleg, anders beschadigt het de betrokken makers.’

Marlies van M. toonde zich ingenomen met de open brief van de VVOJ. ‘Hulde aan journalisten Sanne Terlingen en Huub Jaspers!!!,’ schreef ze op Linkedin.

Op 5 juli staan Van M. en haar dochter ‘Lisa’ tegenover de Volkskrant tijdens een zitting bij de Raad voor de Journalistiek. De klaagsters stellen dat de reconstructie uit december vorig jaar een onjuiste weergave geeft van de feiten, relevante feiten negeert en ‘getuigt van eenzijdige blik op een gecompliceerd en belangrijk onderwerp waarbij onvoldoende wederhoor is toegepast’. 

Voormalig Argos-redacteur Terlingen heeft haar correspondentie met de Volkskrant en met de VPRO-hoofdredactie beschikbaar gesteld aan Van M. ter ondersteuning van de klacht, laat Volkskrant-redacteur Stoffelen weten.

*Deze reactie werd op 5 juli aan dit artikel toegevoegd.