In memoriam: Jan Schmeitz: Kom nou zeg!

Kom nou zeg! Dat was de gevleugelde uitspraak van Jan Schmeitz wanneer hem iets niet beviel. Met een Limburgse tongval uitgesproken, als iemand iets deed dat niet in zijn lijn van verwachting lag, als zijn spiegelei te blubberig geserveerd werd in een restaurant, als geluidstechnici volgens hem te veel verdienden of gewoon omdat het wel goed klonk in een redactievergadering, als zijn argumenten om een onderwerp niet te doen waren.

Ik leerde hem kennen als eindredacteur van Kenmerk toen ik daar ging werken in 1995. Soms werd je erdoor geraakt, omdat je als nieuwe redacteur moest wennen aan het afschieten van een onderwerp met zo’n one-liner: Kom nou zeg!

Maar Schmeitz, was er altijd ook weer als de kippen bij om het goed te maken, om samen met je te brainstormen over oplossingen voor je onderwerp. En de geluidsmensen gingen na een protestvergadering weg met een hoger loon in plaats van een lager loon. En de kelner kreeg alsnog een fooi.

Ik denk nu, bij het moeilijke afscheid nemen van wat een lieve en trouwe vriend werd, dat Jan Schmeitz eigenlijk bedoelde te zeggen: “Kom op nou, kom met iets nieuws, voor de draad ermee. Geen uitgesleten paden bewandelen, de werkelijkheid vraagt om nieuwe gezichtspunten, opmerkelijke uitspraken.”

Neem geen genoegen met wat anderen al aan analyse brachten maar zoek naar iemand die de boel omdraait zodat je het ook eens van een andere kant kan bekijken. Ik heb vreselijk veel geleerd van die houding in mijn werk, toen ik hem opvolgde als eindredacteur van Kenmerk en later bij Free Press Unlimited.

We reisden samen meerdere keren naar El Salvador toen hij in ruste was en ik voor Free Press Unlimited werkte. In 2010 organiseerden we een training veiligheid voor bedreigde journalisten, die heden ten dage worden bedreigd door drugsgeweld. Jan vertelde dan op indringende wijze over de emblematische zaak van de moord op de vier IKON-journalisten door het Salvadoraanse leger. “Triiing, triiingggggg!” Zo begon hij op luide stem zijn verhaal over het telefoontje dat hij kreeg om naar het mortuarium te gaan om zijn collega’s destijds te identificeren.

Iedereen van de aanwezige journalisten herkende de pijn waarvan Jan’s stem van was doortrokken. Journalisten die in El Salvador ook nu elke dag en elke keer de keuze moeten maken: ‘Ga ik op pad, of blijf ik thuis! De situatie is onveilig, ga ik op pad, of blijf ik thuis?’

De nachtmerrie van “de loden tijd” in El Salvador, die veertigduizend burgerslachtoffers eiste, zeventien journalisten het leven kostte waaronder Koos Koster, Jan Kuiper, Joop Willemsen en Hans ter Laag, drukte zwaar op Jan.

Op de achtergrond was er altijd El Salvador, en uiteindelijk maakten we ook samen de reis naar de plaatsen van de fatale maart in ‘82. En we bleven spreken over het gebrek aan recht in de wereld, de mensen in armoede die hun lot moesten ondergaan in oorlogen waar hij altijd oog voor had en bleef houden. Vaak was er drank om de somberte te verdrijven.

Jan Schmeitz kon zich ook de laatste jaren nog vreselijk opwinden over wat in zijn ogen gemakzuchtige journalistiek is. Met al zijn eigenaardigheden en uitspattingen wist Jan altijd een nieuwe draai aan dingen te geven die je nog niet bedacht had.

Mooie gesprekken over de journalistiek, de ondraaglijke toestand van de wereld, of je nu wel of niet mee moest met het digitale tijdperk. Nooit te beroerd om op een eerder met verve ingenomen standpunt terug te komen. Daarin hartelijk, attent. Een journalist om van te houden.

Waar je het best zou kunnen schuilen in de tijd die inmiddels is aangebroken, was een terugkerend gespreksonderwerp. Hij koos voor Mexico.

Wij blijven achter zonder hem.

Leon Willems was directeur bij Free Press en is nu senior advisor international partnerships.