In memoriam Hans Smits (85): Journalist, activist en pacifist

Hij begon op zijn achttiende bij de Verenigde Noord-Hollandse Dagbladen en wist sindsdien dat de lokale krant de beste leerschool is voor de aankomende journalist. Altijd kwam hij daarop weer terug, de regionale media als puurste vorm van journalistiek en democratie. Hij ging werken bij het Parool, daarna bij het Algemeen Handelsblad en trad toe tot het walhalla van de journalistiek, Vrij Nederland. Daar leerde ik hem kennen en ontstond een vriendschap die zestig jaar duurde.

Hij werd parlementair redacteur, ijverig en consequent met daarnaast levenslange hobby’s zoals Zweden, in die jaren het nieuwe arbeidersparadijs, Berlijn centrum in een gedeeld Duitsland en het eigenzinnige Joegoslavië onder Tito.

Crusader journalistiek
In eigen land keerde hij zich via de beste methoden van de crusader journalistiek tegen de Volkstelling van 1971 die dan ook een regelrechte mislukking werd.                                                                                   
Binnen de Weekbladpers maakte Hans zich sterk voor de journalistieke onafhankelijkheid van Vrij Nederland. Hij had een niet gering aandeel in de komst van het redactiestatuut en als ergens binnen het bedrijf de hand gelicht dreigde te worden met de regels stond hij op en citeerde uit het hoofd de bevoegdheden van de plenaire redactievergadering. Toen eind jaren zestig grote onvrede ontstond tegen de behoudzuchtige rol van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), begon de Amsterdamse Pers met ondermeer Hans Smits en Jan Rogier in het bestuur een revolte die leidde tot het aftreden ‘van de hielenlikkers van de werkgevers’.

Als trainer journalistiek reisde hij naar Kazachstan, Rusland en het uiteengevallen Joegoslavië, niet gezegend met onafhankelijke pers en nauwelijks ervaring met het vrijewoord. Hij onderwees jonge studenten dat goede journalistiek voortkomt uit grenzeloze nieuwsgierigheid en citeerde Izzy F. Stone dat alle regeringen geleid worden door leugenaars.

Coornhert-Liga
Hans schreef een handvol boeken, geen onverbiddelijke bestsellers maar heel journalistieke, feitelijke en principiële documenten over de recente geschiedenis. Over bijvoorbeeld de opkomst en ondergang van de Coornhert-Liga - waarvan hij lid was - dat het verhaal beschrijft van een fenomeen, het engagement van honderden strafrechtgeleerden, criminologen en rechtenstudenten.

Een massale roep om lagere straffen en een humanere behandeling van gedetineerden - die tenslotte weer overschreeuwd werd door een ander geluid, waarschuwingen en angst voor stijgende criminaliteit. Eeuwige getijdebewegingen van plotselinge weldenkendheid en tolerantie tot gemoraliseer en roep om tucht, law en order.

In zijn boek ‘De Bom in de vuist’ schreef Hans over zijn beweegreden: ‘Ik voel mij pacifist omdat ik geweld beschouw als het slechtste middel om conflicten op te lossen (…) maar duizendmaal meer omdat ik een hartstochtelijke voorstander ben van nucleaire ontwapening.’ Hans was de laatste jaren intensief in de weer met een idee voor een boek over de PSP en het pacifisme in Nederland. Maar het kwam er niet meer van.