Afstudeerprijs Villamedia 2019

— dinsdag 5 november 2019, 10:14 | 0 reacties, praat mee

Het zit de huis-aan-huis­bladen niet mee

© Jean-Pierre Jans

Jarenlang was het vanzelfsprekend dat de huis-aan-huis­bladen wekelijks op de deurmat vielen. Maar onder meer door veranderende regelgeving voor verspreiding en duurdere bezorging, dreigen de bladen in sommige gemeenten langzaam ten onder te gaan. Toch zien sommige uitgevers, titels en journalisten nog kansen.

Bijna iedere Nederlandse gemeente heeft wel een huis-aan-huisblad dat inwoners informeert over plaatselijke gebeurtenissen, lokale politiek en gemeenteberichten. Vanaf de jaren 60 nam het belang van de bladen toe, toen bleek dat burgers behoefte hadden aan hyperlokaal nieuws. Uit een NOM-onderzoek naar het bereik van de bladen blijkt dat 7,7 miljoen Nederlanders wekelijks een lokale krant lezen. ‘Huis-aan-huis­bladen hebben een functie in de gemeenschap. Ze zorgen voor verbinding en berichtgeving, zowel op redactioneel als advertentieniveau’, vertelt Roy Keller, voorzitter van belangenorganisatie de Nederlandse Nieuwsblad Pers (NNP). ‘Daarom zijn de bladen heel belangrijk.’

Huis-aan-huisbladen onderscheiden zich op veel vlakken van grote, landelijke kranten. Het belangrijkste onderscheid is dat de bladen gratis zijn voor lezers en compleet worden bekostigd door advertentieverkoop. Maar hoelang de bladen nog blijven bestaan, is onduidelijk. Zogenoemde opt-in-systemen in enkele Nederlandse gemeenten kunnen roet in het eten gooien. Die systemen moeten voorkomen dat mensen grote hoeveelheden ongeadresseerd reclamedrukwerk ontvangen. En onder die categorie vallen, tot ongenoegen van velen, ook huis-aan-huisbladen.

Een ‘ja-ja’-sticker is onderdeel van opt-in-systemen. Willen mensen folders en huis-aan-huisbladen ontvangen, dan moeten zij dit aangeven middels een sticker op de brievenbus. Volgens Keller is het duidelijk wat er gebeurt als gemeenten het systeem daadwerkelijk invoeren: ‘De sticker zaagt aan de stam van ons bestaan, dat meen ik uit de grond van m’n hart. Het wordt een heikel punt, want naar verwachting zullen maar weinig mensen de sticker opplakken.’ En dat zal duidelijke gevolgen hebben: een kleiner bereik, de noodzaak om advertentietarieven te verlagen en dus een lagere omzet. ‘Als het moeilijk wordt om voldoende mensen te bereiken, ga je uiteindelijk onderuit. En als het probleem van de ‘ja-ja’-sticker niet goed wordt getackeld, is het simpel: dat is de doodsteek voor huis-aan-huisbladen tussen nu en tweeënhalf jaar’, stelt Keller.

Redactionele inhoud
Amsterdam was een van de gemeenten die als eerste aangaf een opt-in-systeem te willen invoeren. Na protest heeft de gemeente besloten dat huis-aan-huisbladen toch bij de Amsterdammers mogen worden thuisbezorgd. De ‘ja-ja’-sticker geldt dus alleen voor reclamefolders.

De eerste aankondiging van de gemeente heeft voor veel onrust gezorgd, vertelt Sjuul Paradijs, initiatiefnemer van huis-aan-huisblad City Amsterdam. Het blad dat hij maakt, dat door critici ook wel wordt gezien als vermomde reclamefolder, moet aan strenge regels voldoen. ‘Het moet minimaal 10 procent redactionele inhoud bevatten. Maar die inhoud moet dan ook nog eens gaan over het stadsdeel waarin City wordt verspreid’, zegt Paradijs. ‘Daar zijn we hartstikke tegen, want wij vinden niet dat de overheid mag bepalen waar we over schrijven. Boven­dien vinden we het achterhaald om te schrijven over voor- en achtertuinen, en buurthuizen: we willen juist een magazine maken dat over de hele stad gaat, niet zo’n standaard huis-aan-huisblad.’

City Amsterdam publiceert al een aantal maanden volgens de regels van de gemeente. Dat betekent dat er per uitgave verschillende edities verschijnen die allemaal bij een ander stadsdeel horen. ‘Dat kost extra geld, en de inhoud wordt er niet per se beter op’, vertelt Paradijs. ‘Het beperkt je heel erg want er moeten overal andere pagina’s worden gedrukt en de verspreiding moet ook nog eens goed verlopen.’ City Amsterdam is in gesprek met de gemeente en is bezig met een nieuw plan voor het magazine, waar binnenkort meer over bekend wordt.

Vrijheid van meningsuiting
Ook in de gemeente Utrecht zullen de bladen niet meer aan huis worden bezorgd. De NNP en DPG Media, een grote uitgever van huis-aan-huisbladen, komen daar­tegen in actie. ‘DPG Media heeft een brief gestuurd naar de gemeente Utrecht, waarin staat dat ze vinden dat onder meer de vrijheid van meningsuiting en persvrijheid in het geding komen’, vertelt Keller, die jarenlang heeft gewerkt voor de huis-aan-huisbladensectie van De Telegraaf. ‘Mogelijk gaat de gemeente daar niets mee doen en komt er een rechtszaak om af te dwingen dat de huis-aan-huisbladen toch bezorgd mogen worden.’

Tekst loopt verder onder de foto.

Duurdere bezorging
De opt-in-systemen zijn niet de enige bedreiging voor de bladen. Vanaf 1 januari wordt het vanwege een nieuw distributiesysteem in heel Nederland duurder om de huis-aan-huisbladen en reclamefolders te bezorgen. Dat zal voor uitgevers neerkomen op 10 tot 30 procent hogere kosten.

Uitgeverij Mediahuis Limburg heeft naar aanleiding daarvan al maatregelen genomen. De uitgeverij stopt met het huis-aan-huis verspreiden van weekblad VIA Limburg. Abonnees van De Limburger zullen het weekblad ontvangen als bijlage. Daarnaast zal de weekkrant worden verspreid over bakken in ongeveer vierhonderd supermarkten door heel Limburg.

Maurice Ubags, directeur van Mediahuis Limburg, verklaarde eerder aan De Limburger dat ‘huis-aan-huis verspreiden eigenlijk niet meer van deze tijd is en de markt af wil van papierverspilling.’ Ook zouden adverteerders zich steeds meer oriënteren op online. De maatregel heeft directe gevolgen, want 28 volledige arbeidsplaatsen worden geschrapt.

Titels integreren
Sinds begin oktober zijn er bij enkele uitgeverijen grote veranderingen doorgevoerd. DPG Media heeft bijvoorbeeld besloten om een aantal titels uit de markt te nemen, zoals Stadsblad ’s-Hertogenbosch. Ook zijn verschillende titels geïntegreerd in de lokale nieuwsmerken van uitgeverij BDUmedia, bijvoorbeeld in Amersfoort en Barneveld.
Ondanks alle tegenslagen voor de branche zijn er ook redacties die innovatief bezig zijn om te kunnen ‘overleven’. Een voorbeeld daarvan is het WeesperNieuws, het huis-aan-huisblad van Weesp en onderdeel van Enter Media. Het blad experimenteert inmiddels een jaar met een betaalmuur. Lezers die toegang willen tot meer achtergrondverhalen, reportages en interviews kunnen een abonnement nemen. Dat werkt goed. ‘We streven ernaar dat binnen drie jaar 10 procent van de huishoudens in Weesp een abonnement heeft. Exacte cijfers wil ik niet geven, maar we kunnen zeggen dat we na een jaar al voorliggen op schema’, vertelt André Verheul, hoofd­redacteur van Enter Media.

In plaats van minder doen doordat er minder geld binnenkomt, investeert het WeesperNieuws in de redactie. Daardoor kunnen zij de lezers juist meer bieden. Ook andere titels worden geïnspireerd door de aanpak van het WeesperNieuws. Ede Stad.nl heeft sinds oktober bijvoorbeeld ook een betaalmuur. ‘Er zijn zeker ontwikkelingen binnen de branche die negatief kunnen uitpakken, maar als redactie kan je daar ook op inspelen’, aldus Verheul.

‘Vrolijk verder’
Titia Hartvelt, die al bijna 31 jaar schrijft voor de Amsterdamse stadskrant de Echo, ziet de toekomst van de bladen positief in. ‘Tuurlijk houd ik de ontwikkelingen binnen de branche in de gaten. Maar ik vrees niet voor mijn baan’, vertelt zij. ‘Op dit moment gaat het goed bij de Echo. De krant bereikt 47 procent van de Amsterdammers, blijkt ook uit de Burgermonitor van de gemeente. En retailers weten ons te vinden. Dus we gaan vrolijk verder. De situatie is anders in Amsterdam dan in andere steden, omdat de gemeente het juist belangrijk vindt dat er huis-aan-huisbladen zijn die de bewoners bereiken. En niet alleen bejaarden achter de geraniums lezen de krant.’ Hartvelt denkt overigens niet dat de bladen ooit verdwijnen. ‘Ze hebben een belangrijke informatieve functie voor de burgers.’

Afwachten
De komende tijd is het afwachten hoe het verder gaat met de opt-in-systemen in bepaalde gemeenten. Het is duidelijk dat de ‘ja-ja’-sticker op sommige plekken desastreus zal zijn voor de branche en de duurdere bezorging een grote impact zal hebben op de omzet van de bladen. Maar hoe lang de huis-aan-huisbladen nog kunnen bestaan, weet niemand. En misschien is dat maar beter ook.

CORRECTIE


In de printversie van Villamedia magazine en de vorige online versie van dit artikel stond dat De Utrechtse Internet Courant (DUIC) als gevolg van de maatregel van de ‘ja-ja’-sticker, al niet meer wordt thuisbezorgd. De papieren editie kan alleen worden meegenomen uit openbare bakken in de stad. DUIC is echter al in 2016 overgegaan op het systeem met de bakken en van een ‘ja-ja’-sticker was toen nog geen sprake. De verandering heeft dus niets te maken gehad met de maatregel die gemeente Utrecht nu wil invoeren. De betreffende passage hebben we daarom uit het stuk geschrapt.

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl
020-30 39 750

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur, 020-30 39 751

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur, 020-30 39 752

Linda Nab
Redacteur, 020-30 39 758

Lars Pasveer
Redacteur, 020-30 39 755

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur, 020-30 39 757

Anneke de Bruin
Vormgever, 020-30 39 753

Marc Willemsen
Webontwikkelaar, 020-30 39 754

Vacatures & advertenties

Karen Bais
020-30 39 756

Sofia van Wijk
020-30 39 711

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.