— donderdag 15 maart 2012, 11:27 | 4 reacties, praat mee

Hergebruik kopij moet betaald

Zolang ik journalist ben, heb ik te maken gehad met opdrachtgevers die normale honorering leken te beschouwen als douceurtjes, stelt Kees Schaepman. ‘En, ik beken het, zelf heb ik als opdrachtgever ook vaak te weinig voor journalistiek werk betaald. Met de bekende smoes: “ik weet dat het niet veel is, maar mijn budget biedt me niet meer ruimte voor freelancers.” Maar de discussie over betaling van journalisten voor hergebruik van kopij wordt recent wel heel demagogisch geframed; alsof journalisten graaiers zijn wanneer ze geld ontvangen als anderen van ons werk gebruik maken.’

Bijna alle collega’s waar ik mee te maken heb gehad, zijn de schrale honorering van hun arbeid als een gegeven gaan beschouwen. Je wilt tenslotte gepubliceerd worden. Dus schrijf je toch maar dat stukkie voor honderd euro, ook als dat neerkomt op een bruto uurloon van hooguit vijftien euro, inclusief voorrijkosten.

Maar gelukkig: eens per jaar worden er een paar tientjes op mijn girorekening gestort omdat boeken die ik schreef worden uitgeleend en teksten van mijn hand door derden worden gebuikt. Daar hoef ik zelf geen nota’s voor te versturen, dat auteursrecht wordt collectief geïnd, vroeger door Nieuwswaarde, nu door de ‘Stichting Literaire rechten auteurs’ (Lira). Voor mijn hele beroepsgroep draait dat om vele miljoenen. En dat geld wordt ons niet gegund.

De Kamerleden Mariko Peeters (Groen Links) en Van Toorenburg (CDA) vinden dat auteurs ‘exorbitante’, respectievelijk ‘onredelijke hoge’ tarieven eisen. Eind vorige maand vroegen zij staatssecretaris Teeven om in te grijpen. Dat roept bij mij een hartgrondige vloek op. De NVJ is gestopt het publiceren van adviestarieven voor freelancers, omdat de Nederlandse Mededingingsautoriteit met ingrijpen dreigde: kartelvorming! En dan zou er nu ook nog paal en perk moeten worden gesteld aan onze vrije prijsvorming.

Nog bonter maakte historicus Hans Blom, oud directeur van het Niod, het.  Nu veel archieven worden gedigitaliseerd, levert dat vanzelfsprekend auteursrechtelijke dilemma’s op. Maar het uitgangspunt lijkt mij duidelijk: als de tekst van een auteur opnieuw wordt gebruikt, digitaal of anderszins, dan moet daarvoor betaald worden. Maar niks hoor. ‘Wij historici raadplegen graag historische bronnen, zoals oude kranten. Net nu dit door de digitalisering eenvoudiger is, komt een hebzuchtige stichting het verpesten’, schrijft hij in NRC Handelsblad (22 februari).  Die ‘hebzucht van enkelingen’ leidt volgens Blom tot ‘cultuurvijandig beleid’

Blom schreef zijn stuk in reactie op een slepend conflict tussen de Stichting Lira en het Regionaal Archief Leiden dat sinds 2006 bezig is oude jaargangen van het Leidsch Dagblad online te zetten. Daarover is vooraf geen toestemming aan auteurs gevraagd en er is ook geen overeenstemming met Lira bereikt over betaling.

Peeters, Toorenburg, Blom – ze spuiden hun gal over de inhaligheid van journalisten allemaal in dezelfde maand februari. Nieuw zijn hun beschuldigingen niet, de drie scharen zich in een breed koor van liefhebbers van het gratis woord. Maar de toonhoogte en het volume worden wel opgevoerd. Het is pure framing: journalisten die graag geld ontvangen als anderen van hun werk gebruik maken, worden steeds vaker weggezet als graaiers, nee, erger nog: vijanden van de cultuur, het vrije debat en de wetenschap.

‘Digitalisering maakt het raadplegen in de eigen huis- of studeerkamer mogelijk en het zoeken gaat onnoemelijk veel sneller en preciezer’, schrijft Hans Blom. ‘Dat is pure winst voor de wetenschap’. En voor dat belang moet alles wijken. Ik vraag mij af of Blom vroeger, toen hij nog naar de leeszaal moest om oude kranten na te slaan, de taxichauffeur die hem daar bracht ook weigerde te betalen.

Kees Schaepman treedt in mei namens de NVJ toe tot het bestuur van Lira

 

Bekijk meer van

Praat mee

4 reacties

Marnix Koolhaas, 27 maart 2012, 12:03

Als journalist én historicus ben ik het oneens met de stelling van Kees Schaepman. Ook ik heb in de jaren ‘80 als zwaar onderbetaalde freelancer in Leidse kranten gepubliceerd, maar maak geen enkel bezwaar tegen digitaal hergebruik zonder extra vergoeding.
Digitale opslag van fysieke archieven zie ik niet als “nieuwe publicatie”, maar als “moderne vorm van opslag”. Daar profiteren -Blom en Schaepman lijken in dat opzicht in twee geheel verschillende werelden te leven- wetenschappers én journalisten van. Als overheidsgeld, uitgegeven aan digitalisering van archieven, op die manier de kwaliteit van wetenschap én journalistiek verhoogt, lijkt me het maatschappelijke belang in dit geval zwaarder wegen dan het individuele belang gebaseerd op wetgeving uit het pre-digitale tijdperk. Waarmee ik overigens niet wil zeggen dat álle digitale hergebruik van ooit in druk verschenen publicaties zonder vergoeding gerechtvaardigd is. Maar dat is een heel andere discussie.

Marnix Koolhaas
eindredacteur Geschiedenis24.nl, VPRO/NTR

JMe, 28 maart 2012, 14:06

De oproep zou sterker zijn indien de auteurs laten weten of ze ooit voor het Leids Dagblad hebben geschreven. Alleen dan hebben ze namelijk recht op vergoeding. Anders is het, om in analogie te blijven, alsof de taxichauffeur achter de taxi van de heer Blom ook om een vergoeding komt vragen omdat taxichauffeurs nu eenmaal zo weinig verdienen.

Hans Laroes, 30 maart 2012, 08:09

ik heb de verklaring ondertekend waarin ik zeg er geen bezwaar te hebben dat de stukken die ik ooit schreef, en die via de GPD in Leiden terecht zijn gekomen, beschikbaar zijn voor iedereen, gratis. Lijkt mij nu juist de zegen van de digitalisering: ontsluiting van de archieven. was overigens geen freelancer, maar dat maakt voor het principe niet uit.
Vind het raar dat de lezer-van-nu zou moeten betalen omdat schrijvers ooit kennelijk te weinig geld hebben gekregen

Olivier, 30 maart 2012, 22:09

Ben het bijzonder met Hans eens. Er zit in het verhaal - en in al de ketelmuziek van de pamfletopstellers - van Schaepman een redenatiefout. Ja, als dit een initiatief was waarmee de bedenkers schat hemeltje rijk werden zouden ze een punt hebben. Het is niet eerlijk als er over jouw rug winst wordt gemaakt terwijl jij er niks van terugziet. Maar dit is een initiatief waarvan denk ik niemand naar de Bahama’s kan. De belangstelling ervoor zal van een kleine groep mensen zijn. Draag dan als journalist het jouwe bij aan het veilig stellen van mede je eigen journalistieke nalatenschap en ga niet zitten zeuren over tientjes of een paar honderd euro op zijn best.

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur

Linda Nab
Redacteur

Lars Pasveer
Redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur

Anneke de Bruin
Vormgever

Marc Willemsen
Webontwikkelaar

Vacatures & advertenties

redactie@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.