Afstudeerprijs Villamedia 2019

— donderdag 17 januari 2013, 11:08 | 3 reacties, praat mee

Geef lezer inzicht in deals redactie

Pieter van Vollenhoven eiste van Volkskrant-journalisten alle ruimte om wijzigingen aan te brengen in een interview met hem. Dat was blijkbaar zo bijzonder dat de journalisten het expliciet vermeldden. Maar of en waar Van Vollenhoven de rode pen heeft gebruikt, blijft ongewis, constateert Harry Perrée. ‘De lezer verdient het dat dagbladen, tijdschriften en websites bij elk artikel openheid geven over de inspraak van bronnen.’

Hè hè, eindelijk wordt er eens een tipje van de sluier gelicht over de ‘achterkant’ van een artikel. De journalisten die het interview met Pieter van Vollenhoven hebben geschreven, geven aan dat ze vooraf met hun handtekening hebben ingestemd dat Van Vollenhoven zonder opgaaf van redenen alles aan het interview kon veranderen en het interview uit de krant kon houden.

Journalist Naeeda Aurangzeb vond die vermelding in het mediaforum op Radio 1 (14 januari) maar raar en overbodig. Immers, we weten toch allemaal dat zulke afspraken worden gemaakt?, meende ze. Mijn inschatting is dat dat veel mensen juist helemaal geen notie hebben van de achterkant van het journalistieke proces. Ondanks incidentele uitglijders van journalisten die persberichten overtikken zonder ook maar één telefoontje te wijden aan feiten checken, overheerst, ondersteund door vette filmclichés, een beeld van een métier waarin gedreven vakkrachten door het vuur gaan voor ‘de waarheid’ en zich door niks en niemand iets laten zeggen. Het is goed dat het interview met Van Vollenhoven daar een kanttekening bij plaatst.

Tegelijkertijd schuurt het. Wat is nu onafhankelijke journalistiek, als de journalisten het object van onderzoek vrolijk laten meeschrijven aan een artikel over zichzelf? Hoeveel verbeteringen heeft Van Vollenhoven eigenlijk met zijn rode pen aangebracht? Gingen die alleen over punten en komma’s of heeft hij hele alinea’s geschrapt? Hebben de journalisten die allemaal overgenomen?

Het blijft ongewis. Ja, de journalisten schrijven: ‘We besluiten het interview te laten plaatsvinden, maar het niet af te drukken als Van Vollenhoven wezenlijke elementen wil schrappen.’ Dat klinkt heel nobel en nu het artikel is geplaatst, moeten we er blijkbaar van uitgaan dat Van Vollenhoven geen wezenlijke elementen heeft geschrapt. Maar wat is ‘wezenlijk’? Heeft De Volkskrant dat ergens vastgelegd? En zo ja, mag de lezer dan alsjeblieft ook weten wat de krant daar onder verstaat? Hoe zit het met de niet-wezenlijke elementen? Ook die kunnen een aardige stempel drukken op een verhaal. Verder heeft Van Vollenhoven dan blijkbaar geen ‘wezenlijke elementen’ geschrapt, maar misschien heeft hij wel ‘wezenlijke elementen’ toegevoegd die de journalisten hebben overgenomen. Laat allemaal maar horen.

Als journalist voor vaktijdschriften heb ik ondervonden wat er kan gebeuren met je artikel. De meeste redacties verlangen dat een geïnterviewde zijn fiat geeft, voordat ze een artikel plaatsen. Ooit bezocht ik een Tilburgse metaalgieterij die zich op de borst klopte over de milieumaatregelen die ze had getroffen. In mijn artikel kregen die alle ruimte, maar maakte ik ook gewag van de rotte-eierenlucht in de fabriekshal. Het bedrijf ging steigeren, meldde zich bij de redacteur, die prompt het vermelden van rotte-eierenlucht ‘niet professioneel’ vond en de passage schrapte. Voor een artikel over de rol van gemeentelijke toezichthouders bij een nieuwbouwdebacle in Almere - de opening van een winkelcentrum werd afgeblazen vanwege vermeende constructiefouten - sprak ik ambtenaren onder andere over de zelfmoord van een betrokken gemeentelijk constructeur. Dat wilden de ambtenaren achteraf niet genoemd zien. Zij klopten aan bij de redactie die vervolgens het woord ‘zelfmoord’ schrapte en het had over onverwacht overlijden. Voor een derde artikel vertelde een ambtenaar van de gemeente Delft dat de gemeenteraad zes miljoen euro uit het klimaatbudget had geschrapt. De ambtenaar vond dat dat ‘wat negatief’ overkwam in het artikel en op haar verzoek zette de redactie een streep door dit getal.

Het zijn geen voorbeelden die de samenleving op haar grondvesten laten schudden, maar mijn punt is dat ik vast niet de enige journalist ben die dit meemaakt. Zo’n beetje elke bewindspersoon eist, voordat deze instemt met een interview, inzage en het recht om te strepen in een artikel. Ik ben er van overtuigd dat redacties en journalisten wheelen en dealen om hun artikel daar zodanig doorheen te loodsen dat het nog pruimbaar en plaatsbaar is. En omdat ze er nu eenmaal tijd en dus geld aan hebben gespendeerd, is terugtrekken lastig.

Als het nu eenmaal zo gaat, laten we de lezer dat dan in elk geval duidelijk maken. De lezer verdient een compleet beeld, niet alleen van (1) het originele artikel van de journalist, maar ook van (2) opmerkingen van geïnterviewden en andere bronnen, (3) het gewijzigde en geplaatste artikel en (4) de motivering van de journalisten om de ene opmerking klakkeloos over te nemen, over een andere te onderhandelen en een derde passage dan maar in zijn geheel te schrappen. Was het omdat de journalist zich vergist had in de cijfers, omdat de geïnterviewde de journalist door de geïnterviewde is overtuigd een andere invalshoek te kiezen, of wellicht toegaf om van het gezeur af te zijn?

Maar goed, terug op aarde denk ik dat het daar niet van gaat komen. Het zou betekenen dat elke uitgave minstens twee keer zo dik zou worden. Alleen al de extra kosten maken dit onhaalbaar. Bovendien zullen journalisten en redacties over zichzelf niet het beeld willen afroepen van halfzachte eitjes die bij het eerste de beste telefoontje door de knieën gaan. Wat niet wil zeggen dat we het dan maar helemaal moeten laten lopen. Misschien kan de schrijvende pers, net als bij film- en andere productrecensies, een sterrensysteem hanteren: 5 sterren voor het artikel dat niet is voorgelegd aan de bron en op eigen gezag is geplaatst; 0 sterren voor het artikel dat is voorgelegd aan de bron en zowel op feiten als inhoud is gewijzigd.

Harry Perrée is freelance journalist

Bekijk meer van

Praat mee

3 reacties

Dick Verkijk, 17 januari 2013, 16:44

Ik ben van de (heel) oude garde en ik heb heel wat interviews gemaakt voor alle soorten media. Radio- en tv-interviews worden altijd ingekort. Dat weet de geinterviewde en ik heb nooit meegemaakt dat hij of zij eiste van te voren dat ingekorte interview te horen of te zien, laat staan dat hij een vetorecht kreeg. Dat zou ik dan ook nooit hebben aanvaard.
Ik heb ook nimmer meegemaakt dat de te interviewen persoon voor een krant of weekblad zo’n veto eiste. Dat zou ik evenmin hebben aanvaard. Ook in vroeger jaren nam je zo’n interview op de band op, dus er kon/kan geen misverstand zijn over de inhoud van het gesprek.
Een voorbeeld: in 1966 maakte ik voor VPRO-tv een documentaire over de Duitse inval in de Sowjet-Unie. Voor we gingen draaien moest ik in Moskou voor een groep functionarissen verschijnen. Zij vroegen of de Sovjet-ambassade in Den Haag voor de uitzending de documentaire mocht bekijken. Ik zei daar geen enkel bezwaar tegen te hebben, maar dat ze daarmee absoluut niet het recht kregen er iets aan de veranderen. Ze gingen akkkoord.
De uitzending viel op een zondag. Omdat het door de Sovjet-televisie toegezegde archiefmateriaal letterlijk op het laatste nippertje binnenkwam, heb nog tot zaterdag zitten monteren. Zondagmiddag kwam de Sovjet-ambassadeur met een aantal medewerkers naar de documentaire kijken. Ze hadden een groot aantal bezwaren, maar ik wees hun op de afspraak dat ze wel mochten kijken maar geen enkel recht hadden veranderingen te eisen. De discussie duurde uren maar we (o.a. Arie Kleijwegt toen hoofd VPRO-tv) hielden voet hij stuk. Er is geen milimeter uit de film verwijderd. Als het mogelijk is de Sovjet-Unie te verslaan, moet het toch een fluitje van een cent zijn Pieter van Vollenhoven de baas te worden. Er is een simpele oplossing voor het probleem: aanvaard nooit zo’n eis. Dan maar geen interview. Uit de voorbeelden die Harry Perree aanhaalt blijkt dat de geeiste en geaccepteerde wijzigingen tot onwaarheden hebben geleid. Dat moet toch voor elke journalist onaanvaardbaar zijn.

Dick Verkijk

Hans Kriek, 17 januari 2013, 17:49

Ik ben van de periode 1975-1995, politiek verslaggeverTros Aktua en medeoprichter Tros Kamerbreed. Onderhandelingsjournalistiek daar deed ik niet aan. Pure nieuwsgaring. Ik schrijf nu een boek over de mores tussen pers en politiek dat medio dit jaar gaat uitkomen. Uit de 25 interviews die ik gemaakt heb met politici, voorlichters en journalisten trek ik de conclusie dat het in grote lijnen gaat om eigen belang van aandacht, publiciteit, nieuws en primeurs. Daaraan wordt bijna alles ondergeschikt gemaakt. Zo ook het toedekken van bronnen door journalisten van politici die collega’s, fractie of partij beschadigen en zelf veilig in fractie of bestuur blijven zitten. Ik vind dat dit niet kan. Journalisten zijn er voor waarheidsvinding. Het publiek wordt op deze manier onthouden hoe de kaarten liggen. Daar aan wordt de primeur ondergeschikt gemaakt. Met mijn boek wil ik onder meer over dit onderwerp en nog meer discussies los maken en een lans breken om het ‘eerlijke’ verhaal te doen. Politici moeten ook, volgens Diederik Samsom het eerlijke verhaal vertellen. Hans Izaak Kriek

Tara Mulder, 18 januari 2013, 12:19

Dat artikelen worden nagelezen op feitelijke onjuisthede(met name bij zeer technische verhalen), daar vind ik niets mis mee en dat lijkt me in dat geval ook niet het apart vermelden waard. In het geval van de Volkskrant vraag je je wel af waarom ze dat er apart bij vermelden. Als journalist moet je ergens de grens trekken. Zelf zeg ik altijd; ‘schoenmaker blijf bij je leest’. Een artikel schrijven is ook een vak, feitelijke onjuistheden checken is prima, maar over stijl valt te twisten.

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl
020-30 39 750

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur, 020-30 39 751

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur, 020-30 39 752

Linda Nab
Redacteur, 020-30 39 758

Lars Pasveer
Redacteur, 020-30 39 755

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur, 020-30 39 757

Anneke de Bruin
Vormgever, 020-30 39 753

Marc Willemsen
Webontwikkelaar, 020-30 39 754

Vacatures & advertenties

Karen Bais
020-30 39 756

Sofia van Wijk
020-30 39 711

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.