Een pop-up redactie. Wat heb je eraan en hoe doe je het goed? De experts en de beginnelingen delen hun ervaringen

In maart en april vestigde een deel van de redactie van BN DeStem zich in het noorden van Breda. Het is voor het eerst dat de redactie zich voor een langere periode op één plek in een wijk vestigt. In dezelfde provincie organiseert Omroep Brabant al sinds de zomer van 2023 zulke initiatieven, op wisselende plaatsen in de provincie met wisselende verslaggevers. Villamedia bezocht beide initiatieven.

* * * *

Op een donderdagochtend in april is het grijs en stil op straat in de Hoge Vucht, een woonwijk zoals zovelen in Nederland in het noorden van Breda. Rijtjeshuizen uit de jaren ’60, monotone flatgebouwen. Veel rolluiken zijn naar beneden. Rondom de vuilnisbakken ligt het vuilnis op straat. In veel tuinen ligt afval of zijn overwoekerd. In de voortuin van buurthuis ONS staan speeltoestellen die hun beste dagen gehad hebben.

Drie weken lang bivakkeerde de redactie van BN DeStem in dit buurthuis. Buiten mag het stil zijn, binnen is het druk. In een nisje zitten een aantal redacteuren in stilte te tikken, Henk Strikkers voert een gesprek met een buurtbewoner die binnenviel. Op werkdagen wordt de pop-up redactie bezet door minstens twee, en bij voorkeur drie redacteuren.

De wijk is regelmatig in het nieuws, dan niet op een positieve manier, vertelt Tom Hayes, chef van de redacties in Breda en Oosterhout. Met de jaarwisseling werden ME’ers er bekogeld met vuurwerk. De wijk kan gerekend worden tot eén van de twintig achterstandsbuurten in Nederland. Hayes, diplomatiek: ‘Deze wijk kan wel wat positieve aandacht gebruiken. Laten we ’t een keertje omdraaien.’

Foto: Villamedia/Rutger de Quay

Tegelijkertijd trekt de gemeente Breda miljoenen euro’s uit om de wijk op te knappen. ‘We vroegen ons af of we niet constructiever over deze buurt konden schrijven’, zegt Hayes.

En ja, de buurtbewoners snappen dat de orgie van geweld tijdens de jaarwisseling niet onbesproken moet blijven. ‘We kunnen wel losse berichten schrijven over hoe leuk het is om hier te wonen, maar we wilden een beter beeld krijgen van de buurt.’

‘Cconstructieve toon’
De toon van de artikelen is ‘constructiever’ en ‘realistischer’ dan in het verleden, zegt chef Hayes. ‘Niet per se omdat de gemeente dat fijn zou vinden — daar werken we niet mee samen. We willen er zijn in goede én in slechte tijden.’

In lunchpauzes maakt de redactie vaak een wandeling door de buurt waar de redactie gevestigd is - in de aangeharkte en chique binnenstad van Breda. ‘We zien daar de mooie dingen die gebeuren in de stad. Dus wandelen we net zo hier rond in onze pauzes: wat is er nieuw, wat valt er op?’ Redacteur Marja Klein Obbink is inmiddels aangeschoven en erkent dat het ‘een dooddoener’ is, maar dat ze ‘in de haarvaten van de samenleving te zitten’.

Eens per dag is er een ‘inloopspreekuurtje’ waarbij buurtbewoners zich kunnen melden bij de redactie. Op de rest van de dag gaan de redacteuren zelf de wijk in.

Laagdrempelig
Hoeveel lezers BN DeStem precies heeft in deze wijk durft Hayes niet te zeggen, maar veel zullen het niet zijn. ‘Deze pop-upredactie is een laagdrempelige manier om burgers uit te nodigen: vertel ons wat er speelt, wat er leeft, waar loop je tegenaan, wat gaat goed?’

Tegelijkertijd ziet hij ook dat de bewoners - die inderdaad erkennen dat er genoeg te verbeteren valt - hier desondanks soms wel dertig jaar wonen en ook blijven wonen. ‘Het is een fijne plek.’

Ongeveer de helft van de artikelen over de wijk verschijnt vóór de betaalmuur, de rest erachter. Hayes: ‘We proberen ook een deel van de artikelen gratis online te zetten zodat wijkbewoners kunnen lezen hoe we te werk gaan.’

‘Ik was bang dat er geen hond zou komen’, bekent Klein Obbink. Maar dagelijks melden zich twee á drie burgers met een verhaal, opmerking of tip. ‘Soms is het een beetje maatschappelijk werk’, gniffelt ze. Niet ieder verhaal leent zich direct voor een krantenartikel.

De contacten die ze opdeed bij de moskee leidden niet direct tot een artikel, maar ze heeft in de toekomst wél een ‘goede ingang’ als ze bronnen zoekt. ‘Het netwerk is het belangrijkste.’

Zo ging Klein Obbink gisteren mee met een man die klaagde over een gevaarlijk kruispunt. ‘Meer het niveau van de wijkkrant’, zegt ze. ‘Niemand luistert naar mij’, klaagde de man. Dus trok ze drie kwartier uit om met hem mee te gaan en hem te wijzen op instanties waar hij zijn grieven kwijt kan.

Hoofdverhaal
De pop-up redactie leidt tot dusver dagelijks voor een ‘hoofdverhaal’ in de krant, tot verbazing van de redacteuren. Daarnaast verschijnt er dagelijks een verslaggeverscolumn waarin de redacteuren hun observaties delen. In de drie weken hebben de redacteuren een zodanige hoeveelheid verhalen bijeen geschraapt dat ze ook in de komende weken nog ‘voldoende’ hebben om uit te putten.

De verslaggeverscolumn. Foto: Villamedia/Rutger de Quay

Voor Klein Obbink heeft de pop-up redactie een positief effect op de lange en korte termijn. Ze maakte verhalen over mensen die ze niet elke dag zal tegenkomen in de binnenstad van Breda en verzamelde een hoop namen en telefoonnummers. ‘Áls er dan weer iets speelt, dan hoef ik niet te zoeken naar een speld in een hooiberg voor een juiste bron.’

Inloopspreekuur
In het dagelijkse inloopspreekuur beklagen veel bewoners zich over de ‘negatieve berichtgeving’ van de krant over hun wijk. Maar als de redacteuren dan vragen waarom ze dan toch blijven - verhuizen is ook een optie - komen de mooie verhalen: veel groen, wijdse stilte in nabijheid van de stad, ruim opgezette straten.

Foto: Villamedia/Rutger de Quay

Werken in een openbare ruimte is wel even wennen. In het buurtcentrum worden bijvoorbeeld taallessen gegeven. ‘Zit je vergaderen met op de achtergrond zingende mensen’, lacht Klein Obbink. ‘En je moet de hele dag aan staan. Op ieder moment kan er iemand binnenwandelen.’

Of dat laatste zou gebeuren, was voor Klein Obbink nog geen zekerheid. Want voorafgaand was ze best sceptisch. ‘Ik wilde niet drie weken lang op m’n handen zitten wachten tot er iemand langs zou komen’, lacht ze. De redactie maakte een tweetal ‘backupverhalen’ als de kopij snel zou opdrogen. Het bleek achteraf niet nodig te zijn geweest.

Chef Hayes heeft niet de illusie dat de wijkbewoners de redactie in het centrum van Breda nu plat zullen lopen met ideeën en suggesties. En het zijn ook niet de bewoners die je treft in gemeenteraads- of commissievergaderingen. ‘Maar hopelijk verlaagt dit initiatief wel de drempel.’

En redacteur Klein Obbink besluit: ‘Het is niet dat we nóóit in deze wijk kwamen. Als regiojournalisten zijn we veel op straat. Maar het is fijn om ergens wat langer rond te plakken en contacten op te bouwen. Voor de korte- en lange termijn.’

* * * *

Bij Omroep Brabant is er inmiddels een stuk meer ervaring met pop-up redacties. Sinds de eerste keer, in de zomer van 2023, zet de redactie met regelmaat pop-up redacties neer, kriskras door de provincie. Dat zijn vaak plekken, zeggen regioredacteuren Agnes van der Straaten en Robert te Veele, ‘waar we niet vaak of even snel-snel komen’.

Van der Straaten zette die redacties op in Tilburg, Den Bosch en Nuland, Te Veele in Roosendaal, Sint Willebrord, Steenbergen en Putte, een dorpje op de Nederlands-Belgische grens. In dat laatste dorpje viel hij direct met z’n neus in de boter.

De bewoners aldaar beklaagden zich en masse over een ‘invasie’ aan Belgen die huizen opkopen in het dorp maar geen onderdeel uitmaken van de sociale infrastructuur — een verhaal dat gretig werd overgeschreven door Belgische en Nederlandse media.

Samen met redacteur Tom van den Oetelaar nam Van der Straaten een week plaats in Tilburg-Noord. ‘Zo’n buurt waarvan je weet dat er veel gebeurt, maar waar we vaak achter de feiten aan lopen.’

De bakker als uitvalsbasis
Na een eerste wandeling van anderhalf uur door de wijk troffen ze zo’n zeven mensen waarvan ze dachten: dát is een mooi verhaal. Als locatie kozen ze voor een Marokkaanse bakker: ‘Middenin de wijk en iedereen kwam er langs’. De locatie van een pop-up redactie, stellen ze, is key. Van der Straaten: ‘Mensen vinden het niet eng om een bakkerij in te lopen’. Te Veele: ‘De locatie kiezen is vaak een beetje een onderbuikgevoel’.

Te Veele streek onlangs neer in Sint Willebrord, wat hij een ‘gesloten dorp’ noemt. De bewoners laten niet direct het achterste van hun tong zien. ‘Je moet daarin investeren.’ Bij de laatste verkiezingen stemde 73 procent van de inwoners van het dorp op de PVV.

‘Ze praten doorgaans wat moeilijker. En vaak denken ze: “Gaat het wéér over de PVV.” Je wil de bewoners het gevoel geven dat je er voor hen bent en interesse hebt in die ándere verhalen. Je moet écht geïnteresseerd zijn.’ Van der Straaten, lachend: ‘Als je dat niet bent is journalistiek geen leuk werk voor je.’

Zo’n verhaal maak je niet van een afstandje

Het dorp heeft ook een reputatie als ‘GHB-dorp’, door het relatief hoge aantal gebruikers van de partydrug. Te Veele: ‘Laten we er eens niet met gestrekt been ingaan maar kijken wat er speelt.’ Zo stuitte hij met een collega op de ‘kippenoverlast’ van een woonzorgcentrum. ‘Zo’n verhaal maak je niet van een afstandje.’

Geen productiedruk
Anders dan in het dagelijkse werk is er bij pop-up redacties geen ‘productiedruk’ - in de zin dat ieder gesprek of iedere ontmoeting ook moet leiden tot een concreet verhaal. Van der Straaten: ‘We hebben enorm veel vrijheid, dat is een belangrijk element voor succes.’

Te Veele: ‘Je moet er zonder enkele verwachting ingaan.’ Van der Straaten: ‘Het is sowieso erg lekker om achter je bureau vandaan te komen, zonder druk of verplichting.’

Van der Straaten werkt al lang in de journalistiek, toch blijft het moeilijk om ‘dichtbij mensen te komen’. ‘Er is minder tijd en ruimte dan vroeger, terwijl je dat juist nodig hebt voor het opbouwen van relaties.’

De pop-up redactie, zegt Van der Straaten, is de moderne variant van het adagium dat een goede journalist in de kroeg gaat zitten en met mensen gaat lullen. ‘Maar dan nu overdag, in een wijk.’

Ouderenflat
Het nieuws ligt letterlijk op straat, zegt het duo. In Tilburg-Noord liep Van der Straaten een ouderenflat in om koffie te drinken. Dat wilden de bewoners dolgraag, maar dat kon niet: de lift was al een tijdje defect.

‘Een man met een scootmobiel was al twee weken niet van z’n kamer geweest.’ Van der Straaten: ‘Het is een klein verhaal, maar iets waar mensen bijna automatisch mee sympathiseren. Het werd ons precies zo in de schoot geworpen.’

Het succes zit hem in het experiment en dus ook in het gegeven dat experimenten soms ook mislukken. Twee Omroep Brabant-collega’s zetten een pop up-redactie op in een truckerscafé.

‘Die truckers hadden grote verhalen, maar als ’t puntje bij ’t paaltje komt, dan wilden ze niks. Na twee dagen zijn mijn collega’s weer vertrokken. Maar het mág mislukken.’

In mei strijkt Omroep Brabant onder andere neer in het dorpje Gilze - dat ongeveer aan Tilburg vastgegroeid is. Van der Straaten: ‘Er is veel te doen, maar we komen er nooit.’ Gedecideerd somt ze op: ‘Een dorp met stadse problemen… Defensie, een AZC, een spoorlijn waar gevaarlijke stoffen op vervoerd worden, de A58 wordt verbreed… We weten eigenlijk niet wélk verhaal we nou precies gaan maken, we gaan ’t zien.’

Het belangrijkste advies? ‘Plannen, plek regelen en beginnen. En neem de vrijheid: zorg niet dat er van bovenaf druk of afspraken liggen — je moet dit en dat’, vindt Van der Straaten. Te Vele: ‘Laat het op je afkomen, heb niet teveel verwachtingen vooraf. Ik ben ervan overtuigd dat als je dit goed goed, en middenin de samenleving staat, de grote en kleine verhalen vanzelf jouw kant op komen.’

Bij BN DeStem zijn ze na een week overtuigd van het nut en de noodzaak van zo’n pop up-redactie. Chef Hayes: ‘We gaan het goed evalueren, kijken wat er beter kan.’