Door de gesprekken met 100-jarigen voor de Volkskrant kan Marjon Bolwijn het wereldleed beter relativeren

Het idee voor de serie kwam voort uit een reportage van Bolwijn over een 97-jarige Amsterdammer die vijf dagen per week door de stad fietste om piano te spelen in verpleeg- en verzorgingstehuizen. ‘Ik ben altijd contact blijven houden met deze man’, vertelt ze in een Amsterdams café.

Uitnodiging
‘Na een paar keer langs geweest te zijn voor een borrel, kreeg ik een uitnodiging voor zijn honderdste verjaardag. Ik was nog nooit op de verjaardag van een 100-jarige geweest’, gniffelt Bolwijn. Kosten noch moeite bleken gespaard: ‘Er was een partycentrum afgehuurd, de hele zaal zat vol.’ In haar speech vertelde zijn dochter over de “zwarte bladzijden” in het leven van haar vader. ‘Daar raakte ik nieuwsgierig naar. Zou het niet mooi zijn 100-jarigen te interviewen, dacht ik, dan kan ik nog een keer over hem schrijven voor de krant.’

Niet veel later was het honderdjarige jubileum van de Volkskrant aanstaande. ‘De hoofdredactie wilde een bijlage maken met portretten van Nederlanders van nul tot honderd.’ Dus stak Bolwijn haar vinger op voor het portret van de honderdjarige – met de pianospeler in het achterhoofd. 

Het was wéér zo’n actieve, vitale en scherpzinnige man

Helaas moest de 100-jarige voor de jubileumbijlage preciés dezelfde geboortedatum hebben als de Volkskrant - ‘geboren’ op 1 oktober 1921. Het kostte veel moeite om die te vinden. Uiteindelijk is het gelukt met behulp van onze slimme datajournalisten.’ Opnieuw trof Bolwijn een actieve, vitale en scherpzinnige eeuweling. Ze stelde voor een serie interviews te maken. Want misschien zijn er nog wel veel meer vitale 100-jarigen. ‘Want zij hebben zóveel meegemaakt.’

In eerste instantie rekende Bolwijn op zo’n tien interviews. Inmiddels zijn het er bijna vijftig. Als de eerste kandidaat al moeilijk vindbaar was, hoe vind je dan deelnemers? 100-jarigen staan niet bekend om hun actieve gebruik van social media. ‘Dus ben ik gaan googelen op “100 jaar geworden” en “burgemeester op bezoek”, want wie deze leeftijd bereikt krijgt bijna altijd de burgemeester op verjaardagsvisite’, en zo dook via korte berichten in lokale en regionale media de ene na de andere potentiële interviewkandidaat op. ‘Dan moet je ze alleen nog zien te vinden. Als er een naam van een verzorgingstehuis bij staat, is het een makkie.’

Telefoongids
De meeste 100-jarigen wonen zelfstandig, vertelt Bolwijn. Dan is het ingewikkelder om ze te vinden. ‘Dat speurwerk vind ik juist leuk. Soms kan de secretaris van de burgemeester helpen. In het begin heb ik een keer de contactgegevens van een 100-jarige via de online telefoongids gevonden en gebeld voor een afspraak, maar dat was meteen de laatste keer want ik kreeg de familie op mijn dak die bezorgd was aan welke vreemdeling hun oude moeder in goed vertrouwen haar adres had gegeven. Ik besefte dat het niet zo’n handige methode was bij deze leeftijdsgroep.’ Bovenal neemt ze áltijd contact op met (naaste) familieleden, ‘voor toestemming en achtergrondinformatie’.

Bewust alleen
In het interview kiest ze vaak, op basis van voorinformatie, thema’s uit. ‘De een is érg betrokken bij het nieuws, dan kun je over ontwikkelingen in de wereld praten. De ander zat tijdens de oorlog maanden in eenzame opsluiting of moest zware dwangarbeid verrichten, dan vraag ik hoe je zo’n beproeving doorstaat. Met veel vrouwen heb ik gesproken over hoe het voor hen was om niet te mogen studeren als meisje en te moeten stoppen met werken zodra ze waren getrouwd. Een opvallend hoog aantal vrouwelijke deelnemers van de serie is bewust alleen gebleven. ‘Curieus… Misschien zijn die vrouwen juist door hun leven zonder hun kinderen wel zo oud geworden’, lacht ze. ‘Geen zorgen, geen gezwoeg, onafhankelijk, actief.’ Het valt Bolwijn überhaupt op hoe actief en vitaal haar gesprekspartners zijn. ‘Ik heb één geranium gezien. Die was van een man die ze voor de lol kweekte.’

Het werkt relativerend. Er komen crises, maar die gaan ook weer voorbij

Met de gesprekken wil Bolwijn laten zien hoeveel er veranderd is in de afgelopen honderd jaar. ‘Deze mensen hebben dat allemaal meegemaakt. Er reed nog paard en wagen door de straat. Er was geen telefoon, geen wasmachine of computer.’ In hun honderdjarige leven hebben de geïnterviewden de nodige crises meegemaakt. ‘De Tweede Wereldoorlog, de Koude Oorlog, de economische recessies in de jaren 30 en 80. Dat crises komen, maar ook weer voorbijgaan, werkt relativerend. Hoewel het met de klimaatcrisis zeer de vraag is.’

Reflectie en zingeving
De krant staat niet bepaald vol met nieuws waar men erg vrolijk van wordt - oorlog, klimaatcrisis, recessie, polarisatie, pandemie. Het feit dat de rubriek goed gelezen en gedeeld wordt, toont volgens Bolwijn aan dat er ‘behoefte is aan reflectie en zingeving’. Dat blijkt ook uit de lezersreacties die ze krijgt. ‘Deze verhalen laten zien hoe je in het leven kan staan en bieden perspectief. Deze 100-jarigen hebben immers veel meegemaakt, maar hebben óók veel doorstaan. Ze zijn er nog steeds!’

Geen 100-jarige is dezelfde

Maakt ze haar serie met 100-jarigen ook af met exact honderd interviews? ‘Ik wilde eigenlijk per 1 oktober stoppen, omdat de Volkskrant op die dag 101 jaar oud werd. Maar er is vraag naar meer. Ik ga tot januari door, misschien ook nog erna.’ Normaal raakt ze ‘snel verveeld’ over hetzelfde onderwerp en duikt ze het liefst weer in iets nieuws. ‘Maar de 100-jarigen vervelen mij nog steeds niet’, lacht Bolwijn. ‘Geen 100-jarige is dezelfde, elk mens heeft zijn unieke levensverhaal.’

Door het maken van de serie viel er ook gedeeltelijk een last van haar schouders. De aaneenschakeling van somber makend nieuws valt haar soms zwaar. En de niet altijd even lichtvoetige onderwerpen waarover ze zelf jarenlang schreef, lieten haar moeilijk los. ‘De 100-jarigen die ik interview hebben zonder uitzondering ellendige tijden meegemaakt, maar klagen en somberen niet. Ze staan positief in het leven, beschikken over veerkracht en hebben mooie levensinzichten opgedaan. Dat is inspirerend. Een van de mooiste levensinzichten vind ik dat van geschiedenisleraar Fred Hisschemöller - die nog bijles geeft aan middelbare scholieren. Het leven gaat, zo zegt hij, niet om gelukkig of succesvol zijn, maar om verbondenheid te voelen met de mensen om je heen en met de natuur.’

Bolwijn: ‘Dat is toch de essentie van het bestaan. Je kan je een slag in de rondte werken, maar uiteindelijk zijn je omgeving, je familie en vrienden toch het belangrijkste.’