De Soester Courant: een krant met inhoud

De gemeente Soest heeft groene ambities. Het college vraagt toestemming aan de raad om negenhonderd zonnepanelen te plaatsen op het dak van het gemeentehuis, en van het zwembad aan de overkant van de weg. Wethouder Marcel Adriani komt de verzamelde lokale en regionale pers erover bijpraten tijdens het wekelijkse persgesprek. Johan van Beek (55) van de Soester Courant meldt zich stipt 09.00 uur op het gemeentehuis. Hij swipet op zijn iPad door de aangeleverde stukken. Ondertussen druppelen collega’s van andere media binnen. In Soest doet zich de unieke situatie voor dat de nieuwsconsument nog wat te kiezen heeft, dus pakt links naast hem een verslaggever van de Gooi en Eemlander een stoel, en aan zijn rechterhand een verslaggever van AD/Amersfoortse Courant. Op goedbezochte dagen wil er ook nog wel eens iemand van Radio Soest en SoestNu aanschuiven. Van Beek voelt wethouder Adriani aan de tand over het ambitieniveau als het gaat om die zonnepanelen. Wat leveren die nu daadwerkelijk op in het kader van het duurzaamheidsakkoord? ‘Een schijntje’, geeft de wethouder toe, maar alle beetjes helpen. Van Beek krabbelt wat op zijn blocnote met ruitjespapier.

De Soester Courant is een van de weinige lokale kranten met inhoud, zegt AD-verslaggever Piet van Dijk na afloop. Hij kan er niks anders van maken; de meeste lokale krantjes die door zijn handen gaan, zijn ‘flutblaadjes’ die niets om het lijf hebben. Zo niet de Soester Courant. Grijnzend kijkt hij naar Van Beek: ‘Ik wil Johan niet te veel complimenten geven, maar bij de Soester Courant wordt nog op hetzelfde niveau journalistiek bedreven als bij de regionalen. Het is de reden dat het voor het AD moeilijker dan elders is om hier voet aan de grond te krijgen.’ Van Beek leunt achterover op zijn stoel en hoort het relaas triomfantelijk aan.

Hij is van de oude stempel als het om journalistiek gaat, zal hij later zeggen. Zijn uitgever bemoeit zich niet met de inhoud, en er loopt een Chinese muur tussen redactie en commercie. ‘Schrijven over cursussen? Doen we in principe niet. Ben ik ooit eens twee dagen mee bezig geweest en toen dacht ik: hallo, daar zijn we geen krant voor.’ Tijdens de redactievergadering wordt dat meteen duidelijk. De open dag van de plaatselijke kattenkliniek? ‘Veel te commercieel’. Een Soester fysiotherapeut die mensen mentaal zo ver krijgt dat ze in een bad met ijswater gaan zitten? Ja zeg, straks is er iemand die eten kookt terwijl hij op zijn handen staat. ‘Misschien ben ik een ouwe zuurpruim’, verzucht hij. ‘Maar daar kan ik heel zwart-wit in zijn. Dat is ook het beleid zoals we het met elkaar hebben afgesproken, en dat bewaak ik.’

Van Beek trekt feitelijk aan de touwtjes bij de Soester Courant. Hij werkt er, met tussenpozen, al 27 jaar. Ooit maakte hij een uitstapje naar de Gooi en Eemlander, maar tot ieders verbazing keerde hij na een jaar of drie weer terug. De bovenverdieping van de kantoorruimte in Soest, door een glazen wand in tweeën gekliefd, deelt hij met freelance redacteur Melissa Hofland (34) die drie dagen per week aanschuift. Daaromheen cirkelt een netwerk aan freelancers en vrijwilligers. Beneden zit één medewerker die de administratie doet en de telefoon opneemt. Een hoofdredacteur is er niet. Het contrast met een collage aan foto’s van het 75-jarig jubileum van de krant, die ingelijst naast het bureau van Van Beek staat, is groot. In de jaren ‘90 werkten er in totaal nog twaalf tot vijftien vaste medewerkers aan de krant. Nu zijn dat er nog maar zes.

Rouwadvertenties en opzeggingen
‘Tot midden 2000 ging het aardig goed. Maar onder druk van de crisis klapte de hele advertentie-omzet in elkaar’, vertelt uitgever Paul Smit (62), na opa Gijs en diens zoons Harry, Everard en Gerard de derde generatie Smit die de krant uitgeeft. ‘Ook in het abonneebestand zien we jaarlijks een daling. Het zijn vooral de ouderen die de krant lezen. Als we de ene week een rouwadvertentie hebben, volgt de week erop de opzegging van het abonnement. Daar zit geen groei meer in; mijn eigen kinderen lezen ‘m ook niet.’ In 2014 verkocht de uitgever zijn drukkerij. Blijft de krant met een (langzaam dalende) oplage van ruim 9000 over. (Ter indicatie: het verspreidingsgebied van de gemeente Soest telt grofweg 19.000 brievenbussen.) Die krant heeft nog altijd een belangrijke functie voor Soest, vindt Smit. ‘Het is een platform met onafhankelijke redacteuren die verslag doen van wat er in de gemeente gebeurt. Huis-aan-huisbladen die alleen maar slikken wat ze aangeboden wordt, voegen niets toe. Zolang dit te behappen valt, blijf ik het doen.’

Ook op de redactie voelen ze wel aan dat het bedrijf onder druk staat. Van Beek slaat op zijn bureau een krant open van 25 jaar geleden. Broadsheet nog, met pagina vullende advertenties van de Soester middenstand. Witgoedhandelaren. Makelaars. ‘Moet je kijken joh. Láppen advertenties. Dat is niet meer’, zegt hij terwijl hij de krant met een ruk weer dichtslaat. ‘Ik krijg wel eens te horen: “Nou Johan, het was weer een dun krantje hè” Dat kan me enorm frustreren. Want we produceren nog altijd 17 tot 20 pagina’s per week, daar is niets aan veranderd. Maar het advertentievolume is enorm gedaald. De laatste jaren zijn we regelmatig opgetrommeld met z’n allen; dan wist je wel hoe laat het was. We hebben veel moeten snijden.’

Toch is daar op een gemiddelde dag op kantoor niet veel van te merken. Dan geldt het adagium dat er een krant moet worden gemaakt. Op een regenachtige woensdagochtend wordt een vrachtlading van de nieuwste editie op een pallet het kantoor binnen gereden. Bezorgers lopen de hele dag in en uit om de bijeen gebonden stapeltjes voor hun wijk op te halen. Ook op de bovenverdieping is het een komen en gaan. ‘Op woensdag staan de poriën het meest open’, zegt Van Beek terwijl hij een boterham met kaas uit een boterhamzakje vist. ‘De krant is af, iedereen loopt even binnen.’ Zoals Jaap van den Broek. Jarenlang als fotograaf in dienst van Fortis en ASR, maar inmiddels gepensioneerd en beter bekend als de ‘huisfotograaf van Soest’. Iets later wandelt de eveneens gepensioneerde Martin Huizenga binnen, gepassioneerd vrijwilliger. Hij komt bespreken waar hij naartoe zal gaan voor zijn wekelijkse sfeerverhaal. ‘Wat denk je van de open dag van de kattenkliniek?’, oppert hij. Van Beeks gezicht spreekt boekdelen.

Die aanloop tekent de rol van de krant in de gemeente, vinden Van Beek en Hofland. Al is de fysieke aanloop minder geworden naarmate de jaren verstreken – Van Beek herinnert zich nog hoe leden van de aquarium- en handwerkvereniging binnenliepen om hun ledenvergadering onder de aandacht te brengen. Maar nog altijd zien ze de Soester Courant als een platform waar de bevolking zijn stem kan laten klinken. Van Beek: ‘We bieden ze een podium om een tegengeluid te laten horen. Er wordt altijd gezegd dat redacteuren de krant maken, maar in feite zijn het de mensen zelf.’ Met de klassieke waakhondfunctie hebben ze allebei niet zoveel op. Dat vinden ze maar hoogdravend. ‘Daarvoor zou je echt onderzoeksjournalistiek moeten bedrijven. En wij hebben niet de tijd en de middelen om die rol op ons te nemen’, zegt Hofland. ‘Wat ik juist zo leuk vind aan lokale journalistiek, is de verbindende werking die ervan uitgaat. De menselijke verhalen.’
Hofland houdt ondertussen een oog op Facebook gericht. Sinds ze anderhalf jaar geleden bij de Soester Courant begon, probeert ze er wat jonge, frisse ideeën door te krijgen. ‘De meeste rubrieken zijn toch voor een wat ouder publiek; ze gaan altijd over vroeger. Ik ben ideeën gaan bedenken waarmee we een jonger publiek kunnen aanspreken.’ Een voorbeeld is de rubriek ‘Uw nieuws in beeld’, vertelt ze, waarvoor lezers hun nieuwsfoto’s in kunnen sturen via Twitter en Facebook. ‘Zo nu en dan krijgen we al wat binnen.’

Soms moet ze een beetje knokken voor al die nieuwe plannen, zegt ze voorzichtig. Van Beek beaamt dat even later direct. ‘Door mijn jarenlange ervaring denk ik wel eens: daar komt toch niets van terecht, of dat weten we nou wel. Daarom is het goed dat Melissa er nu bij is. Ze zorgt ervoor dat ik af en toe mijn oogkleppen afzet.’ Als hij morgen alles opnieuw mocht doen, zou hij meteen weer voor de lokale journalistiek kiezen. Zelfs al spookt de laatste jaren af en toe door zijn hoofd: wat als de baas zegt dat hij ermee kapt? ‘Dan zegt niemand: kom met je 55 jaar maar bij ons werken, want je bent nog zo lekker jong. Ik kan hier doen wat ik wil. Ik kan komen en gaan wanneer ik wil. Daar moet je verantwoord mee om kunnen gaan, maar ik vind die vrijheid onbetaalbaar.’