website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

De radicaal onafhankelijke journalistiek van FTM

Dolf Rogmans — Geplaatst in onderzoek op Thursday 25 January 2018, 11:35

© Duco de Vries

Interview In de aanloop naar de bekendmaking van Villamedia's Journalist van het Jaar 2017 publiceren we elke donderdag een interview met een van de de genomineerden. Vandaag stellen we de vraag hoe het kan dat een man die tientallen miljoenen achterover drukt voorzitter kan worden van de machtigste partij van Nederland? Waarom breekt er geen crisis uit binnen die partij als dat uitkomt? Kim van Keken en Eric Smit, genomineerd voor Journalist van het Jaar, snappen er niets van. Voor Follow the Money (FTM) laten zij daarom het onderwerp, Henry Keizer, en politieke partij, de VVD, nog niet los.

Waarom ben je journalist? Omdat je kwaad wordt als oplichters hun zakken vullen. Pisnijdig als politici weigeren verantwoording af te leggen. En meer dan chagrijnig als onrecht onbestraft blijft.

Los van elkaar vertellen Eric Smit (51) en Kim van Keken (40) dat een onderzoeksjournalist per definitie iets van een activist heeft. Samen deden ze voor Follow the Money onderzoek naar oud VVD-voorzitter Henry Keizer. In april 2017 onthulden ze dat Keizer samen met drie anderen crematiebedrijf De Facultatieve in 2012 voor een prikje in handen kreeg. Daarbij bleef de oude eigenaar, een vereniging waar Keizer eerder voorzitter van was, zo goed als met lege handen achter. Op 18 mei trad Keizer terug als partijvoorzitter als gevolg van de kritiek op zijn handelen.

Het lukt niet om het onderzoeksduo samen te interviewen naar aanleiding van hun nominatie voor Journalist van het Jaar. Smit zit tegenover mij in restaurant Dauphine in Amsterdam en Van Keken spreek ik een dag later aan de telefoon vanuit Bali. Van Keken: ‘Toen ik Eric begin 2016 voor de eerste keer sprak, werd ik helemaal enthousiast. Eindelijk iemand die hetzelfde denkt over journalistiek als ik. Iemand met dezelfde bevlogenheid.’Van Keken reist nu drie maanden met haar zoon Gijs (4) door Azië. ‘Het kan nog voordat hij naar de basisschool gaat’, zegt ze. En na een hectische tijd was ze toe aan even helemaal niets. Ze heeft de neiging zich over de kop te werken als ze op een onderwerp stuit dat haar pakt. En dat deed de zaak Keizer. ‘Die man eigent zich geld toe dat bedoeld is voor een goed doel en komt ermee weg. Hij was ook nog eens voorzitter van de machtigste partij van Nederland, zat bij fractievergaderingen van de VVD en had intensief contact met premier Rutte. Ik snap werkelijk niet hoe zoiets kan in Nederland.’ Van Keken ging begin vorig jaar dag en nacht door met haar speurtocht naar Keizer. Terwijl ze gedurende het jaar ook bij omroep MAX werkte, schrijfles gaf en teksten redigeerde voor het geld. FTM mag dan journalistiek een droom zijn, je kunt er niet de rekeningen van betalen.

Smit zit er niet anders in. Als mede-initiatiefnemer en hoofdredacteur van Follow the Money heeft hij inmiddels een pensioengat van acht jaar opgebouwd. Als het meezit, draait FTM over anderhalf jaar break even. Dan is hij een gelukkig mens. Radicaal onafhankelijk noemt hij zichzelf en met hem FTM. Smit: ‘Ook al kun je dat niet van iedereen zijn. Als je ergens over schrijft, moet je er afstand toe hebben. Die les heb ik wel geleerd. In het verleden heb ik over zakenman Marcel Boekhoorn geschreven. Die vind ik te aardig. Dus dat moet ik niet doen. Dan ga je misschien zaken door de vingers zien. Dat inzicht is met de jaren gekomen. Het is ook een van de redenen waarom ik een eigen bedrijf ben begonnen.’

‘Ik zie nu beter hoe er journalistiek gemarchandeerd wordt. Als je het niet scherp stelt, ga je ergens halverwege zitten en dan kom je uit bij institutionele journalistiek. Daar heeft de macht per definitie een grotere toegang tot je dan zij die de macht niet hebben. Bijvoorbeeld bij de krant hierboven (wijst naar de redactieburelen van het Financieele Dagblad). Daar hebben de voorzitters van de raden van bestuur toegang tot de kolommen. Het verdienmodel is dat de krant wordt gefinancierd door de mensen waarover ze schrijven. Daar zit een wederzijdse afhankelijkheid in. Die gaan we met FTM volledig uit de weg.’ Dat was voor Van Keken ook een van de redenen om in 2016 voor zichzelf te beginnen. Ze wilde haar weg kunnen kiezen. ‘Ik ben een happy freelancer. Ik kan nu bij Eric en voor De Groene Amsterdammer onderzoek doen dat ik eerder bij bijvoorbeeld de Volkskrant niet had kunnen doen. Dan moet ook gewoon de krant vol.’

Niet dat het freelance-bestaan zonder compromissen is. Van Keken werkt voor het geld bij televisie of redigeert teksten. ‘Ik schrijf liever, maar van FTM alleen kan ik niet leven. Ook mist ze de steun van een redactie. ‘Als je onderzoeksjournalistiek doet, daag je de macht uit. Keizer belde mij in het begin op om te vragen waar ik mee bezig was. Dat heb ik niet als intimidatie ervaren, maar ik heb mij wel gerealiseerd dat ik er alleen voor sta als het spannend wordt. Er is geen redactiechef die mij dan uit de wind kan houden.’ Van Keken heeft zich als freelancer aangesloten bij Torpedo, een samenwerkingsverband van journalisten. ‘Ik deel er kantoorruimte, en wat belangrijker is, ook ideeën, ervaringen en contacten. Iedereen heeft er andere specialismen, dat houdt je scherp. Ik kan het elke freelancer aanraden, zoek elkaar op.’  Smit: ‘Ik begrijp wat Kim zegt. Je bent kwetsbaarder als freelancer, maar bij FTM willen we wel die freelancer juridisch beschermen en hebben we een redactie. Niet voor niets hebben we het samen gedaan en nemen wij als FTM altijd de volledige verantwoordelijkheid voor wat we doen.’

Keizer heeft na de publicaties weinig weerwoord meer geleverd. Smit: ‘Bij zijn vertrek als voorzitter gaf hij aan dat hij zijn vrijgekomen tijd zou gebruiken om zijn naam te zuiveren. Daarna hebben we niets meer van hem vernomen.’ In plaats daarvan hebben Smit en Van Keken nog de nodige vragen over de affaire Keizer die de komende maanden ook tot verhalen zullen leiden. Smit: ‘Er is een tuchtklacht tegen de accountant ingediend waarover nog een uitspraak moet komen, de fiscus heeft interesse getoond in het precieze bedrag dat Keizer zichzelf cadeau heeft gedaan. Daar is geen belasting over betaald. En er zijn misschien leden van de vereniging die een civiele zaak tegen Keizer willen beginnen. Ik wil ook weten hoe die verkoop precies is gegaan. Zijn bestuursleden van de vereniging, leden van de raad van commissarissen en de ledenraad misleid of zijn ze direct betrokken? De malversatie kan nog worden teruggedraaid. Dat kan jaren duren en wij blijven dat volgen. Ook als collega’s hun interesse in de zaak verliezen en Keizer weg is uit het centrum van de macht.’

De politieke kant van de zaak blijft Smit en Van Keken ook boeien. Smit: ‘Wat heeft de VVD tot nu toe aan zelfonderzoek gedaan? Niets toch.’ Van Keken: ‘De VVD had niets eens een CV van Keizer. Ze hadden geen flauw idee wie hun voorzitter was. Ze wisten niet dat hij in het verleden taxibedrijven oprichtte om die vervolgens failliet te laten gaan.’ Smit: ‘En dan gaan VVD-prominenten als Annemarie Jorritsma en Ben Verwaaijen het met ondeugdelijke argumenten publiekelijk opnemen voor Keizer. Onbegrijpelijk.’ Van Keken: ‘Ik begrijp dat Rutte nog regelmatig contact heeft met Keizer. Vergelijk het met zijn bezoek aan Fred Teeven op de bus. Iedereen gaat met het grootste gemak mee in die pr-stunt. Foto, verhaaltje, nul kritische vragen. Dat snap ik niet. De VVD doet helemaal niets na alle schandalen. Geen zelfonderzoek. Geen veranderingen.

De verhalen over Keizer waren dit jaar ook belangrijk voor FTM. Op social media kwam een actie op gang lid te worden van het platform van Smit en zijn compagnon Arne van der Wal. Dat en de komst van uitgever Jan Willem Sanders zorgden voor een groei van het ‘ledental’ naar nu 6600. Smit wil de komende anderhalf jaar groeien tot zo’n 20.000 betalende lezers en dan door naar de 40.000. Daarvoor hebben ze steun van drie investeerders. ‘We hebben het gevoel dat het gaat lukken om van FTM een rendabel journalistiek platform te maken.’ Daarbij hoort dan ook het beter betalen van de freelancers. ‘We betalen nu maximaal 250 euro per dag. Ik weet dat het te weinig is. Het kan nog even niet anders.’

De rol van Smit zelf is het afgelopen jaar iets veranderd. ‘Ik ben heel blij dat we een uitgever hebben, zodat ik meer tijd kan steken in het begeleiden van de auteurs en het oppakken van enkele projecten. Arne doet meer het dagelijkse hoofdredactionele werk.’ Voorwaarde is wel dat er voldoende spraakmakende verhalen blijven komen. Smit: ‘Daar maak ik mij helemaal geen zorgen over. Er is nog zo veel te onthullen.’ Naast nieuwe verhalen over Keizer kondigt Smit ook een internationaal onderzoek aan. ‘Daarvoor ga ik binnenkort naar Berlijn. Wij zijn uitgenodigd mee te doen aan het uitpluizen van informatie dat via een groot lek openbaar is geworden.’

Verder wil Smit de regio in. ‘Om te beginnen voor de gemeenteraadsverkiezingen. Ik heb een aantal spraakmakende dossiers waar we de komende weken in gaan duiken. Ik wil dat FTM dan regelmatig zaken aan het licht brengt die spelen in Nederlandse gemeenten. Wij komen met een soort luchtmobiele brigade. Wethouders en raadsleden kunnen zenuwachtig worden als wij landen.’ Als het aan Van Keken ligt, is zij er bij. De laatste weken begint het weer enorm te kriebelen. De nominatie voor Journalist van het Jaar, nieuwe ontwikkelingen in de zaak Keizer, plannen voor artikelen in De Groene… Van Keken kan niet wachten tot ze begin februari voet op Nederlandse bodem zet om met haar gebruikelijke tomeloze energie aan de slag te gaan. ‘Ik heb me er een beetje bij neergelegd dat het bij mij hollen of stilstaan is. Ik kan een onderwerp niet half uitzoeken.’

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

Smart octo banner