e learning nvj

— donderdag 12 maart 2009, 10:34 | 6 reacties, praat mee

De neergang van de Utrechtse krant

Dit jaar trekt Wegener zijn handen af van het AD/UN. Achtentwintig jaar lang heeft dit Apeldoornse concern zich met het Utrechtse krantenlandschap bemoeid. Het is de bedoeling dat het AD, en dus ook AD/UN, volledig eigendom wordt van De Persgroep. Eén ding is zeker: van de Apeldoornse mediamagnaten is Utrecht niet veel wijzer geworden.

Najaar 1968, veertig jaar geleden: in zijn kamer op het hoofdbureau van politie aan het Paardenveld ontvangt hoofdinspecteur Cees van den Dorpe, zoals elke doordeweekse ochtend, vier journalisten. Een van het Utrechts Nieuwsblad (zelfstandig), een van het Nieuw Utrechts Dagblad (onderdeel van Het Parool), een van Het Centrum (onderdeel van De Gelderlander) en een van Het Vrije Volk (editie Utrecht). Hij bladert door het politierapport, leest de meest interessante en aansprekende berichten voor en schenkt nog een kopje koffie in voor ‘zijn’ jongens.

Dezelfde avond zijn de vier kranten ook weer allemaal vertegenwoordigd als de gemeenteraad bijeenkomt in het stadhuis. En de zondag erna zitten er vier regionale sportverslaggevers op de perstribune van stadion Galgenwaard, of, als DOS uit speelt, bij Elinkwijk aan de Minister Talmastraat. Utrecht heeft in 1968 een uiterst pluriforme pers, de regionale kranten steken elkaar de loef af in de jacht op primeurs en proberen tegelijkertijd de leden van de zuil waaruit ze voortkomen zo goed mogelijk te bedienen. Daarnaast zijn er vaste correspondenten voor de landelijke bladen als Trouw, de Volkskrant, De Telegraaf, De Tijd en het Algemeen Dagblad actief. Plus een stevige lokale redactie van het ANP.

Maar op 31 augustus 1971 werd alles anders. Die dag lazen de abonnees van Het Centrum op hun voorpagina het bericht dat hun krant was opgekocht door het Utrechts Nieuwsblad. Ze waren totaal overrompeld, net als de bijna twintig redacteuren van Het Centrum. Een sportverslaggever had de avond tevoren licht zien branden op de administratie van het gebouw aan de Kromme Nieuwe Gracht 66. Toen hij ging kijken, trok procuratiehouder Van Dijk schielijk de deur van zijn kamer dicht en draaide ‘m op slot. De volgende dag bleek dat daar een gewichtige mededeling voor de medewerkers was gestencild: de krant was opgeheven, het personeel ontslagen. Alle abonnees zouden voortaan het UN in de bus krijgen, 25.000 in totaal. Het Utrechts Nieuwsblad overschreed daardoor voor het eerst in zijn bestaan de magische grens van 100.000 abonnees. Kort daarna stopte Het Vrije Volk, dat zwaar verlies leed, zijn Utrechtse editie. Het Nieuw Utrechts Dagblad kwijnde langzaam weg (maar hield het wel tot 1982 als eigen titel vol): Utrecht werd een one-paper-city.

Bij de overname van het oorspronkelijk katholieke dagblad Het Centrum had het UN beloofd een redacteur van die krant in zijn redactiestaf op te nemen (de betrokkene vertrok na een jaar gedesillusioneerd) en om eens per week een column over de katholieke kerk af te drukken – dat is jarenlang volgehouden. Het UN probeerde een intern pluriforme krant te zijn en begon een dagelijkse opiniepagina, waar stukken van links, midden en rechts een plaats op konden krijgen. Het ging lange tijd erg goed met het Utrechts Nieuwsblad, in alle opzichten.

Tot 23 september 1980. Op de dag dat Saddam Hoessein de bloedige oorlog met Iran begon, werd bekend dat het UN zijn zelfstandigheid moest opgeven en zou worden overgenomen door het Apeldoornse uitgeversconcern Wegener. De eigenaren van het UN wilden van hun niet op de beurs verhandelbare certificaten af, ze wilden geld zien en Wegener wilde dat betalen. De Wegener-top garandeerde dat het UN zijn redactionele onafhankelijkheid zou behouden. De twee Apeldoornse directeuren Mulder en Appeldooen waren trots op hun nieuwe aanwinst. De verslaggever van het UN, die hen diezelfde dag in hun riante directievertrek mocht interviewen, zag de schittering in hun ogen toen ze voor het eerst “hun” UN in handen hadden: een regionale krant met randstedelijke allure.

Onder het bewind van de Utrechtse hoofdredacteur Max Snijders, die groot aanzien genoot in krantenland, veranderde er voorlopig vrijwel niets aan de krant, maar na zijn vertrek des te meer.
Om te beginnen zette een algemene malaise in bij de Nederlandse dagbladen: vooral in de steden veranderde de samenstelling van de bevolking. Er kwamen steeds meer mensen van buitenlandse afkomst die geen krant lezen. De winstmarges van de kranten liepen terug door de snelle opkomst van de televisiereclame bij publieke en vooral commerciële zenders; kranten zagen hun advertentie-inkomsten snel dalen. Door de komst van internet verdwenen ook veel personeels-, huizen- en auto-advertenties uit de dagbladen. Kranten probeerden hun kosten te drukken door fusies en de vlucht in grote concerns, maar de resultaten bleven dalen.

Bij het Utrechts Nieuwsblad verdween de ‘randstedelijke allure’: de redactie moest zich, geheel in de lijn van het Wegener-concern, totaal terugtrekken op het eigen verspreidingsgebied. De berichtgeving concentreerde zich op thema’s waarvan verwacht werd dat ze de lezer extra zouden aanspreken: veiligheid, criminaliteit, consumentenzaken, entertainment. De krant koos de weg van de publieksgerichte journalistiek. Het gehalte lokale en regionale politiek daalde drastisch: de man in de straat kwam in het brandpunt te staan en nam daar de plaats in van de wethouder.
Geholpen heeft het niet: de neergang van het Utrechts Nieuwsblad was niet te stuiten. Wegener bracht het UN in 2005 onder in een samenwerkingsverband met het Algemeen Dagblad, en datzelfde gebeurde ook met de grote kranten in Den Haag en Rotterdam. Drie grote steden in de randstad waren hun krant kwijt.

Dit jaar trekt Wegener zijn handen af van het AD/UN. Achtentwintig jaar lang heeft dit Apeldoornse concern zich met het Utrechtse krantenlandschap bemoeid. Het is de bedoeling dat het AD, en dus ook AD/UN, volledig eigendom wordt van De Persgroep.
De Utrechtse krantenlezer heeft op deze treurigstemmende geschiedenis geen enkele invloed gehad. Hij moest lijdzaam toezien hoe kranten verdwenen en verschraalden. Natuurlijk, de wereld is veranderd in veertig jaar, en het mediagebruik helemaal. Maar één ding is zeker: van de Apeldoornse mediamagnaten is Utrecht niet veel wijzer geworden.

Dit artikel verscheen eerder in De Utrechter. Ad van Liempt is ex-hoofdredacteur van NOVA, oprichter van Andere Tijden en tegenwoordig chef geschiedenis van de NPS en Utrechter.

 

Bekijk meer van

regionale journalistiek

Praat mee

6 reacties

Olivier, 12 maart 2009, 15:22

Een prachtig staaltje treurige persgeschiedenis waar Van Liempt één belangrijk punt over het hoofd ziet. Namelijk dat de lezer in de loop van de jaren zich ook steeds minder is gaan bekommeren om de regionale krant in zijn gebied. Het is dan prachtig om te weeklagen en jammeren over hoe het vroeger allemaal was; uiteindelijk moet de conclusie zijn dat de titel een product is waar steeds minder mensen op zitten te wachten. Als ze landelijk en buitenlands nieuws willen, kiezen ze voor een landelijke krant. Of helemaal meer geen krant. Wat dat betreft is de regionale krant in zijn oude vorm net zo iets als een stoomlocomotief. Prachtig, maar achterhaald…

Michel Theeuwen, 12 maart 2009, 15:31

Olivier heeft gelijk: de regionale krant is een locomotief, maar wel een die al lang van stoom is overgegaan op elektriciteit en inmiddels op een luchtkussenbaan zoeft. Want het aantal betalende lezers mag dan teruglopen, het aantal lezers dat meeleest is alleen maar toegenomen. Meelezen gebeurt door de krant te delen en ... door op internet het nieuws te scannen. Maar het geld wordt nog steeds verdiend met die goeie ouwe krant. Omdat er behoefte aan is, omdat lezers goed regionaal nieuws willen. Hopelijk kunnen we dat blijven bieden.
Michel Theeuwen
Regioredacteur Eindhovens Dagblad

Andreas Schelfhout, 12 maart 2009, 15:47

Een droevig verhaal, de ondergang van de Utrechtse kranten, volledig te wijten aan de overtrokken rendementseisen van de opeenvolgende eigenaren. Wat ik mis in het overzicht van Van Liempt is dat tal van Centrum-redacteuren onderdak vonden bij… De Gelderlander.
Theeuwen heeft gelijk: een goede, zich onderscheidende regionale krant heeft altijd lezers, een regionale krant gevuld met leem uit de GPD-fabriek vervreemdt zich van zijn lezers.

Jules Hezemans, 13 maart 2009, 00:10

Helemaal waar dat het jammer is dat Utrecht een heel eigen krant moet missen, net als overigens Rotterdam en Den Haag. En inderdaad, het gaat te ver om te stellen dat de regionale krant geen toekomst heeft. Kranten als mijn eigen Eindhovens Dagblad bewijzen dat een gezonde krant maken kan. De voornaamste bedreigingen voor zo’n krant vormen momenteel niet teruglopende advertenties of weglopende lezers, maar eigenaren die voor graaiwolven spelen.
Journalistiek is er al helemaal geen argument tegen een regiokrant te verzinnen. Zonder regiojournalisten blijven veel lezerswaardige zaken die landelijk nieuws kunnen vormen simpelweg liggen.
Misschien komt een volgende eigenaar van het UN (en een nieuwe RD en HC) nog eens op het idee om genoegen te nemen met een rendement dat weliswaar niet goudgerand is, maar wel positief, om nog decennialang onbekommerd van goede regiojournalistiek te genieten.

Geert Wijnhoven, 13 maart 2009, 08:59

Ik moest toch even goed nadenken toen ik het las: “de krant koos voor publieksgerichte journalistiek” en “de man in de straat kwam in het brandpunt te staan en nam daar de plaats in van de wethouder.” Tot die zinnen kon ik het verhaal van Ad van Liempt helemaal volgen en zijn impliciete opvattingen delen. Maar was is er mis met publieksgerichte journalistiek in een regionale krant? Of moeten we het dan eerst over de definitie hebben? En was is er verkeerd aan de man in de straat aan het woord laten inplaats van de wethouder? Volgens mij zit daar de pijn niet en is dat het probleem ook niet. Je moet juist zoveel mogelijk mensen in de straat betrekken bij de (politieke) problemen die hen aangaan. En brengen op een wijze die zij willen lezen (publieksgericht). Dan is er een markt. Dan kunnen mensen zich met een krant of tijdschrift identificeren. Of ze zich ook willen abonneren weet ik niet. Op de zoiets als de Utrechtse Groene Amsterdammer zullen die meer dan 100.000 voormalige UN-lezers zich in ieder geval nooit meer abonneren. Maar ik ruik dat Van Liempt daarin zou geloven. Maar dat is natuurlijk veel te ver geinterpreteerd.

Jan van den Oord, 14 maart 2009, 16:20

de ommezwaai die ná Max Snijders werd gemaakt, was juist in de richting van de regionale krant.
Onder Snijders had het UN meer de naam van ‘reserve-NRC’, met goed opgetuigde economie- binnen-, buitenland-, feature- en cultuurredacties.  Het verplaatsen van het zwaartepunt van de krant van deze redacties naar de regio gebeurde niet altijd met veel zachtzinnigheid, maar af en toe met een Apeldoornse bruuskheid.  Maar met het doel van die herverkaveling was echter niets mis: een betere regionale krant neerzetten met de regioredactie als zwaartepunt, waar ook gelouterde cultuur- en buitenlandredacteuren hun journalistieke ei prima kwijt zouden moeten kunnen.  Zouden moeten kunnen, maar in de praktijk vaak niet konden.
Het was ook de tijd van het afscheid van de droge raadsverslagen, waarin eigenlijk alleen de raadsleden en wethouders, de politieke incrowd, belang stelden. Géén daling van het ‘lokale en regionale politiek gehalte’ zoals Ad van Liempt dit omschrijft, maar wel van het oplepelen van commissiestukken en het droge verslaan van vergaderingen en procedures. Uitgangspunt vanaf dat moment werd inderdaad veel meer de lezer, wat die nu precies zou kunnen merken van de gevolgen van een agendapunt of een raadsbesluit.
Maar helaas heeft dat het Utrechts Nieuwsblad en kopblad Dagblad Rivierenland ook niet kunnen helpen.
Jan van den Oord
ex-Utrechts Nieuwsblad/Dagblad Rivierenland, thans Brabants Dagblad.

nvj e-learning  artikel

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Uitgever

Dolf Rogmans

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Factuurgegevens

Villamedia Uitgeverij BV
Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Marjolein Slats, waarnemend hoofdredacteur

Linda Nab, redacteur

Lars Pasveer, redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven, redacteur

Sales

Karin Bais

Sofia van Wijk

Jenny Fritschy

Webontwikkeling

Marc Willemsen

Vacatures & advertenties

redactie@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.