Column: ‘Ik kan me niet voorstellen dat er een wet komt die freelance journalistiek onmogelijk gaat maken’
Lisanne van Sadelhoff is freelancer en schrijft in deze column over de freelancespagaat waar ze geregeld in terechtkomt. Dit keer: Grote zorgen om zogenoemde schijnzelfstandigheid en de Wet Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden (wet VBAR).
Beste minister,
Ik heb me nog nooit zo’n zorgen gemaakt. Tegelijkertijd kan ik het me niet voorstellen. Ik kan me niet voorstellen dat er echt een wet komt die het freelancen in de journalistiek – en in andere essentiële sectoren (de zorg, het onderwijs) – misschien wel onmogelijk gaat maken. Uw ‘wet Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden’, zoals die nu is voorgesteld, wordt een ramp. Voor zzp’ers en redacties, maar ook voor vaste medewerkers, die zich het snot voor de ogen moeten gaan werken als freelancers wegvallen in een sector waar de werkdruk nu al immens hoog is.
Schijnzelfstandigheid moet worden tegengegaan, daar hoort u mij niet over: mensen die wekelijks drie, vier dagen als zzp’er op één en dezelfde plek werken, moeten een contract krijgen. Eens. Helemaal mee eens.
Maar ik heb nieuws voor u: het gros van de freelance journalisten heeft uw vorm van bescherming niet nodig. Dat gros heeft een gezonde praktijk, werkt één tot twee dagen in de week op een of meerdere redacties en heeft verder overal en nergens opdrachtgevers. Datzelfde gros wíl helemaal geen vast contract. Dat gros, dat deze zelfgekozen autonomie koestert en als een leeuwin bewaakt, noemt u nu ‘schijnzelfstandige’. Deze ondernemers liggen nu wakker met de vraag of ze volgend jaar überhaupt nog werk hebben.
Ik zit één dag in de week op mijn allerlievelingsredactie. Het maakt me zo verdrietig dat uw wet het werken aldaar waarschijnlijk onmogelijk zal maken – ik wil daar helemaal niet weg. Ik vind de mensen er zo lief en leuk en het werk, godsamme, het is zo fantastisch werk, u kent het vast wel, dat je hart een sprongetje maakt als je eraan denkt. Maar ik ben ook, in hart en nieren en op papier: zelfstandig. Ik bepaal zelf wanneer ik werk, pitch eigen ideeën en heb niets te maken met een cao.
Ik krijg niets uitbetaald als ik ziek word maar dat hoeft ook niet: daar heeft deze ondernemer een gedegen broodfonds voor. En ja, ik voer daar ook opdrachten uit die me ‘van bovenaf’ worden opgelegd, maar, anders dan in dienstverband, doe ik dat slechts één dag in de week. De andere dagen van de week pitch en schrijf ik, vanuit mijn thuiskantoor (of vooruit: café) voor vijf tot zeven andere opdrachtgevers. Soms draai ik nog een redactiedienstje op een andere plek – echt, ik word er zo gelukkig van, van deze vorm van werken.
Maar volgens uw nieuwe wet ben ik straks ‘schijnzelfstandige’. Omdat ik dingen doe die ook in dienstverband kunnen. Ik vraag u: zit zelfstandigheid ’m nu écht in iets doen wat mensen in dienstverband niet kunnen? Gaat zelfstandigheid niet over dat je je eigen broek hooghoudt met méérdere opdrachtgevers? Maakt het dan écht zo veel uit dat je diensten draait bij die opdrachtgevers?
Uw wet, ik begrijp het hoor: er zit een sympathieke gedachte achter. Maar ik identificeer me niet met de typische Deliveroo-fietskoerier die door de Hoge Raad in het gelijk gesteld werd. Die wet is niet fout, maar moet aangepast. Minder streng.
Dus, beste minister: deze ‘schijnzelfstandige’ nodigt u uit. Loop een weekje met me mee. En als u dan nog tijd over heeft, bezoek dan ook mijn mede-zzp’ers. En kijkt u dan alstublieft goed, heel erg goed, naar al die gezonde bedrijven van al die ambitieuze freelancers, die u met uw wetsvoorstel eigenhandig om zeep gaat helpen.
Praat mee
5 reacties
Griselda Visser Molemans, 10 juli 2024, 12:04
De kern zit in de slotalinea: geen van de betrokken besluitvormers (de ministeries van Financiën en SZW, het UWV, de Belastingdienst) heeft enig idee hoe de praktijk eruitziet. Voor de zoveelste keer wordt er over de hoofden van zzp’ers beslist zonder dat de ‘ins en outs’ van een journalistieke freelancepraktijk leidend zijn.
Peter, 10 juli 2024, 12:53
Schijnzelfstandigheid. Het woord zegt het al. De praktijk, al sinds mensen uit vaste dienstverbanden met alle (en dat zijn er zeer veel) bijkomstige zekerheden werden verjaagd, is dat de werkgevers aanzienlijk hebben kunnen besparen. Op die zekerheden. Het aantal ZZP’ers met een ziekteverzekering? Een pensioen? Absurd weinig. Een financiële ramp die uiteindelijk toeslaat.
Schijn-zelfstandigheid. Dus nep-zelfstandigheid. Je hebt je als ZZP’ers laten misbruiken als sluitpost op een begroting. Dat er nu net een tekort aan mensen is omdat de grote grijze golf met pensioen gaat (dat hebben ze, ja), nog afgezien van hun grote sterven dat al sinds de jaren zeventig uit te rekenen en bekend is (vanaf 2027), de generatie daarna (de mijne) zal het netaan nog wel redden. Maar die van Lisanne? Geen reserves, geen pensioen, armoe.
Ik roep het al jaren: wen jezelf nu alvast aan het eten van kattenvoer. Zoals dat in de VS ook al gebeurde bij ouderen zonder inkomen, afgezien van een minimale staatsbijdrage. En de NVJ stond erbij en keek ernaar, al die jaren.
Helga van Kooten, 10 juli 2024, 14:24
Ik maak me ook zorgen. Ik doe eindredactie voor drie landelijke dagbladen, waarbij ik erop heb gelet dat ik mijn risico heb gespreid, ook over verschillende uitgeverij. Ik vind het heerlijk dat ik af en toe een hengeltje kan uitgooien bij een nieuwe opdrachtgever, en dat ik zelf bepaal wanneer ik werk en wanneer ik vakantie neem. En daarbij spaar ik (via banksparen) voor mijn oude dag. Ik zit helemaal niet te wachten op de verstrekkende bemoeienis van de overheid op dit vlak. Deze wet maakt meer kapot dan je lief is.
TvdH, 11 juli 2024, 12:49
Veel N=1 gedrein. Wie op een redactie opdrachten uitvoert, is per definitie niet zelfstandig. Die moet in een parttime overeenkomst of via een uitzendbureau als werknemer betaald en verzekerd worden.
Zelfstandig wordt je wanneer je voor eigen rekening en risico (en naar eigen inzicht) klussen aanneemt en uitvoert. Nu rekenen uitgevers en productiebedrijven zich rijk over de rug van schrijvende proletariërs die zich amper kunnen verzekeren. Die marcheren nodeju zelfs naar Den Haag om de Roverheid naar de guillotine te slepen.
Rebecca Looijen, 12 juli 2024, 11:29
Ik sluit me volledig aan bij deze insteek en vraag me ook af: welke zzp’er voert geen opdrachten ‘van bovenaf’ uit? Als ik schilder ben, bepaalt mijn klant toch ook welke kleur er op de muur komt? In het ziekenhuis ligt toch ook vast hoe een operatie uitgevoerd moet worden?
En zijn er eigenlijk wel werkzaamheden die je niet in dienstverband uit zou kunnen voeren? In principe zou iedereen in dienstverband verpleegkundige, journalist of bouwvakker kunnen zijn. Het gaat om de samenstelling van het werk: de manier waarop mijn weken nu gevuld zijn, met elke dag een andere taak en de vrijheid om zelf mijn tijden en werkplek te bepalen, zou nergens in dienst kunnen.
Ja, ik kan best fulltime gaan nieuwslezen voor een radiostation. Maar dat wil ik niet. Ik wil dat twee dagen per week doen en verder interviewen, teksten schrijven, eindredactie doen en podcasts opnemen. Dat ik tijdens die twee dagen iets doe wat andere mensen wél fulltime in dienst doen, maakt mij nog geen schijnzelfstandige. Ook niet als mijn werkplek en -tijden tijdens die twee dagen voor me bepaald worden: een schilder kan ook niet de muren van een klant in z’n eigen huis verven of om 2 uur ‘s nachts ineens voor je deur staan. Daar maak je afspraken over, die ik ook maak met mijn opdrachtgevers.