(Bijna) alles mocht en kon op Spunk.nl, vrijplaats van jonge én creatieve journalisten

‘Kijk, dan ben je weer even trots’, zegt Erwin van der Zande - nu hoofdredacteur van technologieplatform Bright - aan de eettafel in Amsterdam-Noord. Hij veert op en beent naar een gangkast. Enkele tellen later ploft de laatste editie van NRC Magazine op tafel. Op de cover: de gelauwerde Franse schrijver Eduard Louis én schrijver en columnist Raoul de Jong. Van der Zande, grijnzend: ‘Ook De Jong begon bij Spunk’.

Lees hier de eerste aflevering van deze serie: De Kraamkamer: ‘Bashers was een unieke plek in een hoekje van het internet’

Zo slaat de oud-hoofdredacteur anno 2023 nog geregeld kranten open om namen van ‘zijn’ redacteuren tegen te komen. En niet alleen daar: de Spunk-redacteuren, toen nog tieners, vlogen uit naar tal van verschillende functies en bedrijven in de Nederlandse journalistiek.

Zeker aan het begin van de 21e eeuw gold Spunk als een opleidingsplatform en podium voor, toen nog piepjonge en talentvolle journalisten in de dop. Het is niet makkelijk om de hele lijst aan oud-Spunkers te reconstrueren: de website verdween in z’n geheel van het internet. Alleen via archive.org zijn nog flarden terug te vinden. Wanneer Spunk précies ter ziele ging, is niet precies vast te stellen. Vanaf 2010 ging Spunk zich voornamelijk richten op video in plaats van tekst. Rond 2016 lijkt het doek definitief te zijn gevallen.

Een aantal redacteuren van Spunk. Het jaar waarin de foto gemaakt is, is onbekend. Foto: archief Erwin van der Zande

Gewoon betaald
Alle oud-medewerkers van Spunk die Villamedia benadert, spreken jaren later nog steeds in lovende taal over hun oud-werkgever. Want ondanks hun jonge leeftijd en dat er van een écht verdienmodel geen sprake was, kregen medewerkers gewoon ‘fatsoenlijk’ betaald. En dat in een tijdperk waarin alles op het internet gratis werd weggegeven. Oud-redacteur Fleur Willemsen kan zich nog herinneren dat ze in het begin haar salaris cash ontving. ‘In een envelop met mijn naam erop’, lacht ze daar nu over.

Frank Bierens, destijds uitgever van Spunk, laat per mail weten dat er wel een verdienmodel achter de website zat. ‘We verdienden geld met advertenties, voornamelijk van universiteiten en hogescholen’, schrijft hij. ‘We hadden ook partnerships met onder andere NRC en deden onderzoeken met andere media.’

Een screenshot van Spunk.nl uit archive.org: 3 februari 2008.

‘I love Spunk!’, reageert Yuki Kho, tegenwoordig samensteller bij Nooit meer Slapen van de VPRO op Radio 1. Eerder werkte ze bij ‘Dorst’ van de VPRO, dat volgens sommigen als voortzetting van Spunk kan worden gezien. Op haar 17e stuurde ze een mailtje. ‘Hoi, mag ik voor jullie schrijven?’

Urenlang schaafde ze aan haar proefartikel over een anticonceptiepil voor mannen. Superspannend, noemt ze de wekelijkse ‘enerverende’ redactievergadering, maar ze waren wel het ‘hoogtepunt van mijn week’ in haar leven als middelbare scholier.

Spunk zag het levenslicht om een gapend gat te dichten, blikt oud-hoofdredacteur Van der Zande nu terug. ‘Er waren wel kinder- en schoolkranten, op papier dan. Maar voor én door jongeren was er bar weinig.’ Enerzijds was het idee om journalistiek aan te bieden voor de jongere doelgroep, anderzijds ook om jonge journalisten in de dop op te leiden.

Gapend gat
Indertijd, in 2001, had Van der Zande inmiddels wel wat ervaring met het internet. Hij was een van de eerste ‘internetjournalisten’ van Nederland en zette in 1994 al z’n eerste nieuwsbrief op. Later werkte hij bij Planet Internet. Samen met uitgever Frank Bierens zette hij Spunk op. De exacte reden kan hij 22 jaar later niet meer precies voor de geest halen. ‘Er was een gapend gat, we moesten erin springen.’

Uitgever Frank Bierens. Foto: archief Erwin van der Zande

Een verdienmodel was er in eerste instantie niet. ‘We gingen gewoon op zoek naar talentvolle jongeren, het werd een echte talentenpool.’ Later in het gesprek vergelijkt hij Spunk meermaals met ‘de Ajax jeugdopleiding’ en Club Veronica.

‘Stout’
In de ogen van de voormalig hoofdredacteur was Spunk ‘een beetje stout’, ‘er zat en anarchistisch sausje overheen’. ‘Als je wilt dat de jonge doelgroep je gaat volgen, dan moet je ook hun taal spreken’, legt Van der Zande uit.

‘We zochten wel de randjes op. “Wat leeft er in jouw omgeving?”, vroegen we aan de redacteuren.’ Soms moest de hoofdredacteur aan de rem trekken. ‘Natuurlijk ging het veel over seks, het waren allemaal pubers he!’, buldert hij nu aan de eettafel.

‘Iedereen was erg street wise, gedurfd. Misschien iets minder woke dan nu. Daar selecteerden we niet op: er zaten ook bibliotheektypes tussen, ietsje stiller, maar die konden verdomme goed schrijven.’

Op goed geluk stuurde Willemsen rond haar 20e een mailtje naar Spunk, of ze mee kon schrijven. Ze was geïnspireerd door Renske de Greef [tegenwoordig redacteur bij NRC, red] en ontdekte dat De Greef begonnen was bij Spunk. Een echt sollicitatiegesprek was er niet, twee proefstukjes waren voldoende. ‘Er zaten mensen in de redactievergadering die héél serieus waren en echte journalistiek wilden bedrijven, en mensen die maar wat deden. Juist die afwisseling werkte heel goed.’

Het was een ‘enorm brutaal’ platform, herinnert Willemsen zich nu, iets dat niet direct bij haar aansloot als jonge, onervaren student. ‘Ik ben van mezelf niet zo’n persoon die enorm aanwezig is in een groep. Maar je moést wel om boven het gekakel uit te komen.’

Op reportage naar parenclubs en bellen met sekslijnen

‘Er werd veel afgefakkeld. “Hebben we al gedaan”, “saai”. Maar je leert er snel door schakelen en creatief te denken.’ Haar huidige werkgever, het Financieele Dagblad, is een stuk minder ‘brutaal’ dan Spunk, erkent ze lachend, maar ze deed er wel kennis en kunde op die ze nog steeds in haar werk gebruikt. Ze ging op reportages naar ‘gewaagde onderwerpen’, zegt ze nu. Wat die dan zijn, laat ze maar even in het midden.

‘Ga maar maken’, was het devies, zonder dat echt duidelijk was wát er nou precies gemaakt ging worden. ‘Je mocht ook af en toe gewoon op je bek gaan. De eindredacteur, Marten Mantel, was heel goed in z’n werk en enorm professioneel. Daar leer je zóveel van.’

Een greep uit het internetarchief: ‘Danny is 17 jaar oud en vindt het prettig om als baby door het leven te gaan. Een meisjesbaby ook nog eens.’ ‘‘Ik ben Kim, twintig jaar en zo lekker geil. Zullen we elkaar samen lekker lang gaan verwennen?’ Zo’n sms-je wil elke man wel krijgen.’ 

Tijdsgeest
Misschien paste het ‘rauwe’ randje wel bij de tijdsgeest, zegt Willemsen nu. ‘Op die leeftijd was de gedachte dat alles wat je op internet doet voor altijd op internet blijft nog niet ingeburgerd’, lacht ze. Misschien is het daarom ook maar juist goed dat Spunk niet meer online staat. ‘Ik weet niet of ik alles nog zo zou hebben gemaakt als ik wist dat alles online vindbaar bleef.’ Maar schamen doet ze zich er niet voor: ‘Ik ben vooral erg dankbaar’.

Ook Yuki Kho zette haar eerste stappen in de journalistiek bij Spunk. ‘Direct leerde ik er veel over de journalistieke wetten en ethiek. Je werd direct in het diepe gegooid.’ Ze noemt het ‘een journalistieke vrijplaats’.

Als 17-jarige was Kho ‘erg verlegen’ en voor haar verhalen moest ze wildvreemden aanspreken op straat. ‘Vreselijk vond ik dat. Nog steeds vind ik het niet superleuk, maar door Spunk ben ik over mijn schroom heen gekomen.’

Zo verdiende ze op 17-jarige leeftijd haar eigen geld met journalistiek. ‘En dan waren er fantastische eindredacteuren. Door hen heb ik leren snoeien in mijn teksten en minder wollig schrijven.’ Extra bijvangst: ‘Door Spunk heb ik originele interviewverzoeken per mail leren schrijven.’

Imperium
Spunk was een zodanig succes, dat het platform in 2003 gedeeltelijk werd overgenomen door NRC. In de krant verscheen kopij van de website, en op de website vice versa. Niet veel later werd het platform tevens boekenuitgever. ‘Het werd een soort imperium’, glimlacht Van der Zande.

In 2004 vertrok de eerste hoofdredacteur naar Bright, waar hij - anno 2023 - nog steeds werkt als hoofdredacteur. En nog steeds is hij trots op ‘zijn club’. Het was een andere generatie en een andere tijdsgeest, erkent hij. ‘Nu kun je als 16-jarig individu wereldberoemd worden via Instagram of TikTok. Het merk heb je niet meer nodig.’

Uit Spunk haalde Willemsen, die eerder voor de Volkskrant werkte en nu voor FD Persoonlijk van Het Financieele Dagblad werkt, een vriendschap met Stan Putman, die nu voor de Volkskrant werkt. ‘Ik spreek ‘m iedere week, hij past op mijn kat als ik op vakantie ga.’

Anno 2023 zeggen eigenlijk alle geïnterviewden unaniem dat het ‘heel jammer’ is dat er geen opvolger is van Spunk. Willemsen: ‘Het was een speeltuin waar alles kon en alles geprobeerd kon worden. Het is ook heel belangrijk dat je een paar keer op je bek gaat.’

Lees ook: De Kraamkamer deel 1: ‘Bashers was een unieke plek in een hoekje van het internet’