website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

Benno Baksteen: journalist accepteer domme pech

Raymond Krul — Geplaatst in Journalistiek op Thursday 21 May 2015, 11:38

Je hoeft elkaar niet naar de mond te praten, maar een beetje oog voor de relatie op lange termijn kan geen kwaad.’

Je hoeft elkaar niet naar de mond te praten, maar een beetje oog voor de relatie op lange termijn kan geen kwaad.’ - © Duco de Vries

Lessen voor de pers Benno Baksteen. Hij groeide uit tot dé luchtvaartdeskundige van ons land en is een graag geziene gast aan menig talkshowtafel. Zijn devies is dat we soms met z’n allen moeten accepteren dat domme pech, hoe afschuwelijk ook, bij het leven hoort. En journalisten zouden dat ook eens moeten accepteren.

Benno Baksteen gaf zijn eerste interview vlak nadat hij in 1989 was aangetreden als voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Verkeersvliegers (VNV). ‘De vereniging had met de meeste journalisten een prima ­relatie, maar er was één krant die niet bij ze binnenkwam: De Telegraaf, want daar had mijn voorganger slechte ervaringen mee. Ik had me voorgenomen om wel met die krant te praten; media hebben hun rol en jij de jouwe en ik vind niet dat je op voorhand kunt zeggen: daar praten we niet mee. Laat De Telegraaf nu uitgerekend het eerste medium zijn dat zich na mijn aantreden meldde voor een kennismakingsinterview.’

Baksteen bereidde zich terdege voor op het interview met Telegraaf-journalist Arnold Burlage. ‘Ik verwachtte dat het over de hoogte van het inkomen van piloten zou gaan, want dat was toen ook al punt voor discussie. Ik had uitgezocht wat een gezagvoerder maximaal kon verdienen, ik geloof dat het 350.000 gulden was, en omdat ik me niet schaamde voor dat bedrag, nam ik me voor er open over te zijn. Natuurlijk kwam dat bedrag later pontificaal terug in de kop van het artikel. Dat weet je nu eenmaal bij De Telegraaf, die verhalen graag wat meer aanzetten. Maar verder was het een prima artikel. Het belangrijkste is dat de essentie van het verhaal klopt en dat was het geval, ook bij latere interviews die ik aan ze gaf.’

Closure
In datzelfde jaar vond de SLM-ramp plaats in Suriname. Baksteen: ‘Ik heb toen gezegd: wij als vliegers­organisatie staan boven de partijen en hebben veel kennis, dus laten we beschikbaar zijn om te helpen met het geven van informatie. Dat betekent dus dat je altijd beschikbaar moet zijn, dat had ik vrij snel in de gaten. Je kunt niet zeggen tegen een journalist: sorry, ik zit in vergadering, bel over een paar uur maar terug. Ik heb toen in korte tijd heel veel interviews gedaan. Wat me altijd zal bijblijven, is een bezoek aan een radiostudio van een Amsterdamse lokale omroep, waar ik moest zijn om een interview te geven.’

‘Ik kwam dat gebouw binnen en zag dat het helemaal vol zat met Surinamers die hunkerden naar informatie. Op dat moment drong tot me door hoe belangrijk het voor mensen is om een verhaal te hebben als er iets misgaat. Om na zo’n verschrikkelijke gebeurtenis verder te kunnen leven, willen mensen weten: wat is er gebeurd? Hoe? Uit wanhoop zoeken ze dan zelfs fysiek de media op. Ik realiseerde me toen dat ik kon helpen om te zorgen dat die mensen, zoals ze dat in het Engels zo mooi zeggen, closure konden krijgen, een bevredigende afsluiting van het verhaal, zodat ze verder kunnen met hun leven.’

Going down, going down…
Bij ongelukken en incidenten met vliegtuigen komen indianenverhalen snel de wereld in, vindt Baksteen. ‘Vlak na een ongeluk is er meestal niets bekend over de toedracht. Maatschappijen, lucht­havens en overheidsinstanties houden allemaal hun mond omdat ze nog niets weten. Maar in de ­media werkt het zo: als er iets gebeurt, dan moeten er meteen verhalen zijn, media zijn niet tevreden als mensen zeggen: we weten niets, kom morgen maar terug. Tegelijkertijd zijn er genoeg mensen die bereid zijn allerlei onzin te roepen en dan krijg je indianenverhalen. Dat is slecht, want als het een smeuïg verhaal is, krijg je het niet meer zo makkelijk weg.’

Baksteen noemt de Bijlmerramp, uit 1992, als voorbeeld van een ramp die omgeven werd door complottheorieën. ‘Journalisten staken toen nog veel tijd in een verhaal, weken soms. Een van hen was Vincent Dekker van Trouw, een goede en integere journalist. Hij had als eerste in de gaten dat de aanvliegroute van het El Al-toestel anders was dan tot dat moment werd gedacht. Hij ging ermee naar de overheidsinstanties die erbij betrokken waren. Al die instanties hadden een integer verhaal, maar ook hadden ze allemaal nét een ander verhaal, er zat licht tussen. Logisch dat journalisten dan doorzetten, gaan peuteren, want ze willen weten hoe het zit.’

‘Dat deed Dekker ook, alleen gooiden die instanties vervolgens de deur dicht, terwijl er in feite niets aan de hand was. Dat zorgde voor wan­trouwen, ook bij Vincent. Hij heeft zich daarin vastgebeten en het verhaal steeds verder volgens zijn eigen theorie ingekleurd. Die luidde: er was lading aan boord van dat toestel die geheim moest blijven. Daarom maakte het vliegtuig geen nood­landing in het IJsselmeer, maar poogde de gezagvoerder op Schiphol te landen.’
Dekker schreef een boek over de ramp met de titel Going down, going down… Baksteen was een van de mensen die met Dekker meelas.

‘Ik heb het boek doorgelezen en technische zaken gecheckt en waar nodig verbeterd. Vincent wilde mij noemen in zijn woord van dank, maar dat heb ik geweigerd. Ik wilde niet mijn naam verbinden aan een boek, hoe goed het verder ook is, waarvan de basisgedachte niet deugt. Er was geen complot, het vliegtuig had gewoon ­vreselijke pech. Gevolg van alle spook­verhalen was dat de nabestaanden geen rust kregen, geen closure. Ze hoorden die verhalen en konden zich niet neerleggen bij het feit dat het gewoon domme pech was.’

Klein risico
Ook bij de berichtgeving van de ramp met de MH17-vlucht vindt Baksteen dat journalisten soms nadruk leggen op de verkeerde zaken. ‘Het gaat steeds over die briefing van ambtenaren van Buitenlandse ­Zaken in Oekraïne vlak voor de ramp, waar informatie werd uitgewisseld over de veiligheidssituatie – ook in het luchtruim. De media kloppen dat enorm op. Journalisten zouden in alle nuchterheid moeten checken of er op dat moment een zorgvuldige afweging is gemaakt. Als blijkt dat mensen er een zooitje van hebben gemaakt, dan zijn de rapen – terecht – gaar. Maar als alles zorgvuldig is verlopen en het gaat tóch mis, dan moet je dat accep­teren.’

Baksteen vindt dat het onderwerp veiligheid te veel in absolute zin wordt besproken, zowel door politici als journalisten. ‘Alsof veiligheid iets is wat je ‘aan’ of ‘uit’ kunt zetten. Nee, veiligheid is gradueel. Bij alles wat je doet wordt risico genomen, hoe klein dat risico ook is. Politici zeggen vaak: ‘Veiligheid staat op nummer één’, maar dat is onzin. Het gaat om de grootte van het risico dat je bereid bent te nemen. Als je in een vliegtuig stapt, is de kans 1 op 3 miljoen dat het misgaat. Meer veiligheid kan wel, alleen kost het veel en levert het op een gegeven moment verdomd weinig extra veiligheid op. Je maakt dan het product onbetaalbaar en de samenleving onleefbaar’

En als het dan misgaat, want ook een klein risico kan grote gevolgen hebben, dan moet je volgens Baksteen soms accepteren dat er geen logisch verhaal is, maar dat het gewoon een ongelukkige samenloop van omstandigheden was. ‘Na de ramp in het Portugese Faro heb ik eens een groep mensen ontmoet die een dagtaak hadden aan het ontrafelen van allerlei zogenaamde complotten, allemaal onzin die ik gemakkelijk kon ontkrachten. Toch stond er niet veel later een groot stuk in de Panorama waarin al die onzin breed werd uitgemeten.’

Turkish Airlines
In de loop der jaren groeide Baksteen uit tot dé luchtvaartdeskundige. Bij een vliegtuigongeluk kon je er donder op zeggen dat Baksteen in mum van tijd op het tv-scherm te zien is om in helder geformuleerde zinnen de situatie te analyseren. ‘Ik ben met pensioen, woon vlakbij Hilversum en haal er voldoening uit om toegevoegde waarde te hebben. Dat maakt dat veel journalisten mij vragen. Ze weten inmiddels wat ze aan me hebben, ik heb veel kennis en houd die bij en ben al lang niet meer geïntimideerd door de omgeving van een tv-studio. De meeste mensen die in de media werken, denken over dingen na, het zijn leuke mensen om mee te praten en te werken.’

Soms is het geven en nemen. ‘Ik herinner me een interview met de Volkskrant ten tijde van de crash van het vliegtuig van Turkish Airlines. Ik had een nogal pittige uitspraak gedaan die ik toch liever uit het artikel wilde hebben. Ik belde de journalist vlak voor het zakken van de krant. Dat was wel even gedoe, maar uiteindelijk werd dat citaat eruit gehaald. De keer erop heb ik die journalist uitgebreid geholpen bij een ander artikel. Je hoeft elkaar niet naar de mond te praten, maar een beetje oog voor de relatie op lange termijn kan geen kwaad.’

Baksteen komt alleen in een talkshow als ze hem écht willen hebben. ‘Gaandeweg kwam ik erachter dat die talkshows de hele dag allerlei ballen in de lucht houden, om aan het einde van de dag een definitieve keuze te maken. Ik werd dus regelmatig afgebeld, terwijl ik zelf andere verzoeken had afgewezen. Daar heb ik geen zin meer in, dus ik houd nu alleen mijn agenda vrij onder de voorwaarde dat ik niet word afgebeld. Er is me ook wel eens aangeboden om te betalen voor mijn exclusiviteit, maar daar voel ik niets voor. Ik wil graag onafhankelijk blijven.

Benno Baksteens lessen voor de pers
• Zoek bij vliegtuigongelukken niet naar complotten die er niet zijn en publiceer geen ongefundeerde verhalen over complotten.
• Accepteer dat je in het leven soms domme pech kunt hebben.
• Kijk niet naar zaken ‘met de kennis van nu’, maar beschouw ze vanuit de situatie op dat moment. De briefing van Buitenlandse Zaken in Oekraïne rond de MH17-vlucht is daar een voorbeeld van.
• Veiligheid staat niet ‘aan’ of ‘uit’, maar is gradueel.

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

Smart octo banner