Beeldredacteur Theo Audenaerd beoordeelt AI-foto’s: ‘Het leven mist’

Dát deze beelden uit AI komen is nu even bijzaak. Net als alle ethische vragen rondom AI. Wat valt er te zeggen over de beelden zélf? Audenaerd is overigens niet per se tegen AI-diensten als Midjourney. Sterker, hij staat te popelen er zelf mee te experimenteren. Audenaerd: ‘Maar er zijn veel arme fotografen, nauwelijks rijke.’

‘Ik zal altijd voor de fotograaf opkomen’, zegt Audenaerd resoluut.

Spontaniteit
Ik stuurde Audenaerd voor dit verhaal bijna tachtig Midjourney-beelden toe. Een mix van stijlen, materialen en onderwerpen - van mens tot koe en vogel. Van landschap tot stillevens.

‘Wat opvalt is dat er niets gebeurt in de randen. ‘Toeval ontbreekt’, zegt Audenaerd over de producties.

AI-generatoren als Midjourney maken inderdaad hyper-symmetrische beelden. Dat heeft mogelijk te maken met het materiaal waarmee het is getraind. Maar ook met hoe Midjourney aan een beeld begint, rekenend vanuit het midden.

‘Die symmetrie zie je ook in afgebeelde gezichten’, viel Audenaerd op. Dat resulteert in vaak dezelfde – en daardoor oninteressante – portretten, vindt hij. ‘Midjourney kan geen lelijke mensen maken, is niet voor niets een slogan binnen de Midjourney-community’, grap ik.

‘Het leven mist’, zegt Audenaerd over de beelden. ‘Neem een gewone fotograaf als Marcel van den Bergh van de Volkskrant. In zijn werk gebeurt altijd wat. Meestal iets kleins of simpels. Er is interactie, er gebeurt iets fysieks. Een menselijke handeling, een onverwachte hand in beeld. Een opvliegende vogel.’

Midjourney introduceerde recent de optie om in al gemaakte beelden nog iets toe te voegen. Maar om zo spontaniteit in een foto te willen brengen is anti-spontaniteit.

Waar zit ik naar te kíjken?!

Flitsfotografie
Audenaerd wijst verder de perfecte belichting in vrijwel alle beelden. ‘Het meest opvallende is de donkerte. Veel strijklicht of portretten met studiolicht’, stelt hij. Spannende flitsfotografie zoals je vaak in Volkskrant Magazine of LINDA. aantreft, zoek je tevergeefs. Audenaerd: ‘Zulke foto’s zijn loeischerp. Er valt niets te verbergen. Dat is misschien waarom er zoveel donkerte in Midjourney beelden zit’, denkt hij. ‘Dat is een prima plek om problemen in te verstoppen.’

Omdat ik Midjourney voor die tachtig beelden nooit om flitsfotografie had gevraagd, deed ik dat na het gesprek met Audenaerd alsnog. Helaas, Midjourney wil er niet aan. Zelfs bij expliciet vragen om hard shadows en flash photography weigert Midjourney iets aan de licht­instellingen te doen.

Een echt wow-moment ontbrak voor Audenaerd. Maar er waren wel beelden die hem bijzonder opvielen.

‘Als fan van koeien viel me meteen op dat Midjourney ze verkeerd maakt’, lacht Audenaerd. Als je goed kijkt heeft die koe rechtsvoor maar drie poten. Midjourney viel voor hem verder door de mand bij een foto van een bejaard echtpaar, een poging tot straat­fotografie. Ze hebben rimpels, maar die zijn niet door het leven gegroefd. De realiteit van de belichting is volgens hem ook ondermaats.

Geslaagder zijn de verontrustende, haast filmische beelden van een oude man tegen een gele wand en een stilleven van een ziekenhuisbed in een niet te duiden omgeving. ‘Waar zit ik naar te kíjken?!’, vraagt Audenaerd zich in positieve zin af.

Richtlijnen
Audenaerd is een groot voorstander om de inzet van AI in het redactie­statuut te ankeren. Diverse nieuws­organisaties hebben daarover inmiddels richtlijnen geformuleerd. ­‘Je vraagt je af waarom media gebruik maken van AI’, mijmert Audenaerd.

Bij Villamedia is het vooral een kwestie van een gebrek aan alternatieven, leg ik uit. Als er iets abstracts moet worden geïllustreerd. De zoektocht naar passend beeld duurt dan soms langer dan het schrijven van het stuk. Onze zoektocht start altijd wel bij Nederlandse fotografen, maar de realiteit is helder: geen enkel medium stuurt iemand op pad om in essentie een stockfoto te maken.

Dat grasduinen in stockfoto’s om maar iets van beeld te hebben is gangbaar, erkent Audenaerd. Hij wijst me op ‘Het bijzondere Nederland van politiek Den Haag’ van Volkskrant-fotoredacteur Frank Schallmaier. Schallmaier liet recent zien hoe vrijwel alle politieke partijen in hun verkiezingsprogramma’s buitenlandse stockfotobeelden gebruikten om misstanden hier aan de kaak te stellen.

AI of niet - fotoredactie is een vak apart, concludeert Audenaerd.

Hieronder nog een handvol Midjourney-beelden die Audenaerd ook voor ons bestudeerde, waar in print geen voor plaats was.