Autoriteit Persoonsgegevens en ACOI kritisch op wetsvoorstel om online toegang tot omstreden oorlogsarchief te realiseren

Het voorstel om de Archiefwet ingrijpend te veranderen volgt na de ophef rondom het online toegankelijk maken van het CABR. Het oorlogsarchief bevat dossiers van zo’n 425.000 mensen die na de Tweede Wereldoorlog zijn onderzocht op collaboratie. Het zou begin dit jaar volledig openbaar en deels digitaal doorzoekbaar worden voor iedereen. Maar na een waarschuwing van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) over privacyrisico’s werd dat uitgesteld en kwam minister Bruins met een tussenoplossing. Het onlinearchief kan onder voorwaarden worden ingezien vanuit de studiezaal van het archief. Bruins is bezig met een wetswijziging om de brede toegankelijkheid alsnog voor elkaar te krijgen. Een internetconsultatie leverde van 57 mensen en organisaties reacties op.

Advies AP
De voorgestelde wijziging van Bruins heeft niet alleen effect op het oorlogsarchief, hij wil dit ook mogelijk maken voor andere archieven. Maar de toezichthouder heeft het voorstel van de minister getoetst en het komt niet door de wetgevingstoets. Het heft in feite de wettelijke bescherming van de persoonsgegevens van levende mensen in veel gevoelige archieven op, aldus AP. 

“Levende mensen hebben recht op bescherming van hun gegevens, ongeacht om welk archief het gaat. De overheid moet er met goede wetgeving en zorgvuldige uitvoering voor zorgen dat die bescherming er ook echt is.” En dat is niet het geval met het huidige voorstel van minister Eppo Bruins (OCW) om de Archiefwet aan te passen, zegt AP over de aanpassing die de minister wil doorvoeren om ervoor te zorgen dat het omstreden oorlogsarchief CABR volledig online doorzoekbaar wordt.

Het geeft ook te veel ruimte aan archiefinstellingen om eigen afwegingen te maken, aldus toezichthouder AP. “Een juiste balans tussen het belang van (online) beschikbaarheid en het belang van gegevensbescherming gaat iedereen aan. Zulke keuzes horen niet bij archiefinstellingen, maar bij de democratisch gekozen wetgever. Die moet heldere kaders vastleggen.”

Advies ACOI
Het Adviescollege is pleitbezorger van openbaarheid, en vindt het ook belangrijk dat het grootste oorlogsarchief van Nederland digitaal toegankelijk wordt. Maar volgens het ACOI biedt het wetsvoorstel van minister Bruins daar geen oplossing voor. “Het wetsvoorstel roept namelijk een onnodig ingewikkelde procedure in het leven, waarbij de onzekerheid aanhoudt en een definitieve uitkomst nog lang op zich laat wachten.”

Het Adviescollege adviseert minister Bruins (OCW) om een digitale studiezaal in te richten, die nabestaanden en onderzoekers ruimer en laagdrempeliger toegang biedt tot het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR). “Op die manier kun je de privacy van nog levende personen beschermen en de digitale mogelijkheden van dit belangrijke archief ten volle benutten.”

Volgens het ACOI kan het huidige inzagebeleid in de papieren dossiers van het CABR hiervoor als leidraad dienen. “Dit betekent dat de algemene rijksarchivaris per verzoek een inzagebesluit neemt en de verzoeker vertrouwelijk met persoonsgegevens om moet gaan. Dat sluit aan bij de bestaande systematiek van de Archiefwet. Wel moet de minister in het wetsvoorstel zeker stellen dat een brede groep mensen via de digitale studiezaal onderzoek kan doen in het CABR.”