AIVD over normalisering rechtsextremisme: ‘Uitspraken van opiniemakers kunnen van grote invloed zijn op meningen, uitingen en daden van burger’
De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) waarschuwen in hun rapport 'Achter de facade' voor "strategische normalisering vanuit de rechts-extremistische omgeving". In hun poging om rechts-extremistisch gedachtengoed te normaliseren, spelen ook media een belangrijke rol. "Het begrip ‘omvolking’ wordt de afgelopen jaren ook in mainstream media en in het politieke debat gebruikt. Hierdoor bereikt de complottheorie steeds meer mensen."
De veiligheidsdiensten zien dat een meerderheid van de Nederlanders rechtsextremistische ideeën verwerpt, maar ook dat steeds meer mensen ontvankelijk zijn voor dit gedachtegoed. “Het is van groot belang dat het niet normaal wordt om te spreken over bijvoorbeeld remigratie zonder te weten wat rechts-extremisten hiermee eigenlijk bedoelen”, schrijven ze.
“Namelijk het gedwongen vertrek van groepen mensen omdat ze in de ogen van de rechts-extremist hier niet thuis horen.”
Omvolking vaker dan ooit te horen in Ongehoord Nieuws
In hun analyse belichten AIVD en NCTV het gebruik van de term omvolking als voorbeeld van succesvolle normalisering van rechts-extreem gedachtengoed. Deze theorie beweert dat de (witte) bevolking in westerse landen bewust wordt vervangen door niet-westerse immigranten.
“De term ‘omvolking’ wordt diffuser naarmate deze meer genormaliseerd raakt: voor sommigen zal het eerder een term voor ‘massamigratie’ zijn in plaats van een sinister complot van een ‘linkse’ of ‘Joodse elite’. Voor rechts-extremisten is dat niet van belang. Zij zien het gangbaar worden van de term als succesvolle normalisering van hun gedachtegoed. Het geeft hen toegang tot het maatschappelijk debat, waardoor ze aan zichtbaarheid en invloed kunnen winnen”, aldus de opstellers van de analyse van AIVD en NCTV.
In het tv-programma Ongehoord Nieuws wordt de term ‘omvolking’ in 2026 vaker dan ooit uitgesproken. Een onderzoek van Pointer wijst uit dat de term in maar liefst de helft van alle afleveringen werd gebruikt, vooral door presentatoren, vaste commentatoren en verslaggevers van Ongehoord Nieuws zelf.
Uit het onderzoek blijkt verder dat sinds Omroep ON! in 2022 begon met het uitzenden van Ongehoord Nieuws, de term ‘omvolking’ in totaal 243 keer is gebruikt in 64 uitzendingen van het programma.
Opiniemakers
In de analyse van AIVD en NCTV wordt daarnaast kritiek geuit op politici, opiniemakers en overige media die het rechts-extremistische karakter van de rellen op het Malieveld vorig jaar niet voldoende erkenden.
“Zowel in de media als in de politiek vond na de rellen discussie plaats over het rechts-extremistische gehalte van het geweld, waarbij sommigen dat niet benoemden of sterk relativeerden. Uitspraken van opiniemakers en politici kunnen van grote invloed zijn op meningen, uitingen en daden van burgers. Het bagatelliseren van rechts-extremistische betrokkenheid bij gewelddadigheden kan bijdragen aan de normalisering van rechts-extremistisch gedachtegoed.”
Praat mee