ACM-bestuursvoorzitter in gesprek met journalisten: ‘Ik heb hier echt met verbijstering naar geluisterd’

Dat zei Snoep woensdagmiddag, op uitnodiging van de NVJ, tijdens een lezing over de impact van de mediaconcentratie op de positie van de freelancejournalist en de pluriformiteit.

Snoep vertelde onder meer over de rol van de ACM in het voorkomen en ondermijnen van marktmacht en diens invloed op de inkoopmarkt voor journalistieke diensten. En natuurlijk ging het over het ‘duopolie’ van DPG en Mediahuis en de afgeketste fusie van Talpa en RTL.

Belangrijkste conclusie: we hebben eerder meer dan minder concurrentie nodig. Het grote voorbehoud van Snoep: ‘Dat wil niet zeggen dat concurrentie altijd leidt tot goede of gewenste uitkomsten.’

‘Met verbijstering geluisterd’
Snoep sprak een klein half uur. De talrijke journalisten en mediawerkers in de Tolhuistuin in Amsterdam-Noord luisterden aandachtig. Van tevoren werd aangekondigd dat er na de toespraak tijd zou zijn voor vragen. Of Snoep voorbereid was op het vragenvuur dat ontstond, lijkt onwaarschijnlijk.

Joost Ramaer, freelancejournalist voor onder andere Vrij Nederland en Villamedia, zette direct de toon.

‘Ik heb hier echt met verbijstering naar geluisterd. U heeft het over feiten waarop u uw onderzoek baseert. U stuurt lijstjes met vragen aan bedrijven als DPG en Mediahuis. U gaat vervolgens beleefd zitten wachten tot ze antwoorden en doet geen eigen onderzoek. De journalisten die hier zitten maken zich om twee dingen druk: de uitbuiting door de concentratie van macht in de media. Iedere machtsconcentratie leidt trouwens tot grootschalige uitbuiting. Daar heb je geen economische modellen voor nodig. Op de tweede plaats maken we ons zorgen over de verschraling van het medialandschap in Nederland. Maar deze zorgen spelen geen enkele rol in de afweging die de ACM maakt. Ik begrijp eigenlijk niet wat u hier doet.’

Ramaer kreeg veel applaus van de zaal. Dat veranderde in gelach toen Snoep antwoordde: ‘Nou ja, u heeft mij hier uitgenodigd.’

Een andere journalist in de zaal confronteerde Snoep met de disbalans tussen gestegen abonnementsprijzen van kranten aan de ene kant en de dalende tarieven voor journalisten aan de andere. ‘Heeft u dat gezien? Ik denk dat u gaat schrikken. Het geld gaat direct naar de aandeelhouders.’

Snoep verwees in zijn antwoord op wat hij eerder zei in zijn voordracht: ‘Ik zei al aan het begin dat concurrentie niet altijd leidt tot gewenste uitkomsten. Maar vervolgens is het dan aan de wetgever om ervoor te zorgen dat die uitkomsten worden gecorrigeerd. Daarom is er ook een minimumloon. Ik wil me er niet makkelijk van af maken, maar het probleem dat u heeft is niet een concurrentieprobleem, maar dat uw diensten te laag worden gewaardeerd.’

Maar daar legde zich de journalist in kwestie zich niet bij neer: ‘Er zijn sterke mediamachten ontstaan die binnen hun eigen concern tarieven kunnen opleggen. Te kijken naar een freelancer binnen zo’n concern als een onderneming is natuurlijk heel vreemd. Maar zo keek de ACM er wel lang naar. Dat verandert gelukkig, maar freelancers zijn nog steeds niet in staat om een goed tarief te bedingen. Het is take it or leave it.’

‘Freelance journalist wordt uitgeknepen’
Ook scheidend NVJ-voorzitter Renske Heddema kaatste de bal weer terug naar Snoep en verwees naar de Ierse journalist Seamus Dooley, die het Ierse parlement ervan overtuigde zich sterk te maken voor een eerlijke betaling van freelance journalisten.

‘Consument en markt houden elkaar niet in evenwicht’, aldus Heddema. ‘De freelance journalist wordt uitgeknepen, de krant blijft even duur en de aandeelhouders lopen binnen.’

Snoep liet zich niet uit de tent lokken en hield het bij korte reacties. Dat ging niet altijd goed.

Spreker uit de zaal: ‘Freelancers wilden zich enkele jaren geleden samen met de NVJ verenigen om een vuist te maken voor eerlijke tarieven. We werden toen gewaarschuwd. De ACM zou dit zien als kartelvorming. Hadden die collega’s het toen fout of is de ACM langzaam veranderd van standpunt?’
Snoep: ‘Er wordt heel vaak óver ons, in plaats van mét ons gesproken. Mocht zo’n plan zich opnieuw voordoen, meldt u zich alstublieft bij ons.’
Spreker: ‘Dat is geen antwoord op mijn vraag. Hadden de freelancers destijds samen mogen optrekken om actie te mogen voeren?  Of had de ACM dan gezegd: “dat is kartelvorming”?
Snoep: ‘Ik durf niet te zeggen wat de ACM tien jaar geleden gezegd zou hebben. Ik kan alleen zeggen wat de ACM nu zegt: kom met uw idee en de manier waarop u wilt samenwerken. Dan kunnen wij u vertellen of het mag of niet mag.’

David tegen Goliath
De zaal probeerde Snoep ervan te doordringen dat een ZZP’er bij een groot mediaconcern doorgaans als werknemer en niet als ondernemer wordt behandeld. ‘En dan verlies je de zeggenschap over je auteursrechten en je invloed op een eerlijke vergoeding. Dat lijkt me bij uitstek een punt om naar te kijken.’

Snoep keek vooral terug de zaal in. Daar zag hij wellicht ook Philippe Remarque, journalistiek directeur van DPG Media, zitten. Diens aanwezigheid ontging de algemeen secretaris van de NVJ Thomas Bruning in ieder geval niet.

‘Er is hier ook een vertegenwoordiger van een grote uitgever aanwezig. We hebben toevallig voor deze toespraak het NVJ-lid Ruud Rogier in het zonnetje gezet. Hij durfde het aan om tegenover DPG Media in de rechtszaal te staan, als David tegen Goliath. Die uitgever had er toen ook voor kunnen kiezen om zich bij de geschillencommissie Auteurscontractenrecht aan te sluiten. Maar de uitgever weigerde.’

Snoep leek opgelucht dat het even niet om hem en zijn organisatie ging. Maar die vermeende opluchting was van korte duur toen Bruning over een eigen ervaring met de ACM vertelde.

‘Drie jaar geleden stuurde ik een tweet uit met de vraag: “Zullen we als freelancers de tarieven uit 2004 hanteren? Dan doen we het beter dan nu.” Vervolgens belt de ACM mij op en zegt eigenlijk: “Deze tweet is heel gevaarlijk. U laat nu een tariefkaart zien uit 2004. U geeft daarmee een aanbeveling over een tarief. Dat mag u niet doen als beroepsvereniging.”’

RTL en Talpa brachten batterijen aan advocaten in stelling
Maar de zaal toonde ook inlevingsvermogen. Bijvoorbeeld door Snoep te vragen of hij wel genoeg mensen in dienst had om consument en markt optimaal van dienst te zijn.

‘U zult mij niet op de kansel horen roepen: “ik heb absoluut meer mensen nodig”. Hoe lang een zaak duurt, hangt ervan af. Als het om een vraag van de NVJ gaat, dan kunnen we dat snel beantwoorden. Bij een fusie tussen RTL en Talpa die zelf batterijen aan advocaten en economen in stelling brengen en dreigen met rechtszaken na elke beweging die we maken, ik chargeer maar een klein beetje, dan duurt het heel erg lang.’