website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

Aan adviezen geen gebrek

Dolf Rogmans — Geplaatst op zondag 4 juni 2017, 10:00

1–2

Nieuwe tijden De toekomst van de onafhankelijke journalistiek in Nederland is op verzoek van de Tweede Kamer opnieuw onderwerp van onderzoek. Van eerdere adviezen is weinig terechtgekomen. Zijn er ideeën die nog een kans maken of wordt het weer een advies voor diep in de bureaulade?

Voor de zomer laat Sander Dekker, demissionair staatssecretaris voor Media, aan de Tweede Kamer weten hoe hij antwoord gaat geven op de vraag wat de toekomst is van onafhankelijke journalistiek in Nederland. Geeft hij een tijdelijke commissie de opdracht, gaat de Raad voor Cultuur aan de slag of tovert de bewindsman een andere variant uit de hoge hoed?

Hoe dan ook, het gaat nog een fijn klusje worden. Ga de toekomst maar eens voorspellen van een bedrijfstak die zelf zegt dat ver vooruitkijken nauwelijks mogelijk is.

De laatste commissie die haar tanden stukbeet op het mediabeleid was de Commissie Brakman die in 2014 aan de Raad voor Cultuur rapporteerde. Het advies luidde de publieke omroep anders in te richten. Het rapport verdween niet in de la, maar vormde de basis van een wetsvoorstel van Dekker. Dat werd vervolgens wel weer door de Tweede en Eerste Kamer onherkenbaar aangepast.

Brakman kondigde destijds ook een nader advies over de toekomst van de regionale journalistiek aan. Daar is sindsdien niets meer van vernomen. De Raad voor Cultuur vond in 2015 nog wel iets over de fusie van de regionale omroepen. Het advies luidde: niet doen. Dus kwam er wel een landelijke organisatie voor de regionale omroepen.

En er is nog een advies uit 2009. Oud-bewindsman Eelco Brinkman gaf toen leiding aan de Tijdelijke Commissie Innovatie en Toekomst Pers. Van die aanbevelingen (belastingvoordeel voor de sector, geld voor tijdelijk meer jonge journalisten, meer samenwerking in de regio, minder fusieregels) zijn er zo waar een paar uitgevoerd. De fusieregels werden versoepeld waardoor de consolidatieslag in de Nederlandse mediawereld een vlucht nam. De dagbladen zijn grofweg nog in handen van twee Vlaamse bedrijven.

Maar bijvoorbeeld de samenwerking tussen regionale omroepen en regionale kranten kwam niet van de grond omdat de Mediawet daarbij een fors obstakel blijft. Commerciële partij mogen nog steeds geen winst behalen uit samenwerking met publieke omroepen.

Dat maakt adviseren niet het meest dankbare werk. Aanbevelingen worden verhaspeld, gaan de la in, blijken ongewenst of zijn onuitvoerbaar. En toch wil de Tweede Kamer opnieuw raad. Uit de Kamermotie die het onderzoek verordonneert: ‘Sinds 2009 zijn de krantenoplagen gedaald, net als inkomsten uit advertenties. En door digitalisering en internationalisering van het medialandschap loopt lineair kijkgedrag snel achteruit. En dat bedreigt de onafhankelijke journalistiek.’

Het probleem is dus duidelijk. Maar zit de sector te wachten op advies, laat staan steun vanuit de politiek? De grote spelers op de Nederlandse mediamarkt eigenlijk niet. Ze weten wat ze willen en zitten al jaren lekker vast in hun eigen gelijk. Allereerst de werkgevers. Zij willen maar twee dingen van de overheid: belastingvoordeel in de vorm van een zo laag mogelijk BTW-tarief en een zo’n klein mogelijke publieke omroep. Frits Campagne, voorzitter van NDP Nieuwsmedia zei in het Financieele Dagblad onlangs dat als de overheid dat regelt, de uitgevers er dan zelf wel uitkomen. Als er al sprake is van verschraling van de journalistiek, dan is de beste aanpak vrij baan voor de uitgevers.

De publieke omroep op haar beurt wijst naar Google en Facebook als aanstichters van het kwaad. Uitgevers zouden daar hun pijlen op moeten richten om verloren advertentie-inkomsten terug te halen. De publieke omroep ziet voor zichzelf een belangrijke taak weggelegd om de onafhankelijek journalistiek in Nederland te waarborgen en daarmee het democratische proces te ondersteunen.

De werkgevers zien het beperken van de macht van Google en Facebook wel zitten en lobbyen daarvoor actief in Europa. Met een stevig (digitaal) uitgeversrecht zouden ze nieuwe inkomstenbronnen kunnen aanboren. Zo ver is het echter nog lang niet. En los daarvan kan en moet de publieke omroep een kopje kleiner.

De vakorganisatie NVJ probeert het publieke en commerciële kamp een beetje bij elkaar te houden door in te zoomen op de journalistiek en minder op wie het krijgt, publieke omroep of uitgevers.

Je zult maar met een advies over de toekomst van de onafhankelijke journalistiek moeten komen als het medialandschap zo verdeeld is. Toch zijn er wel aanknopingspunten te bedenken. Allereerst de vraag of de overheid een rol heeft.

Vanuit de wetenschap worden de laatste jaren steeds meer argumenten voor aangedragen. De redenering is dat de democratie alleen kan bestaan bij een vrije pers. Daarmee is dat een nutsvoorziening die niet alleen aan de markt overgelaten kan worden.
Ten tweede zal elk advies de constatering bevatten dat de toekomst van de journalistiek ligt in het digitale domein. Als je als overheid dus wat wilt zekerstellen, dan ligt het voor de hand dat de maatregelen daar een effect hebben.

Met die twee uitgangspunten is het in standhouden van de publieke omroep een vrij korte klap om onafhankelijke journalistiek mogelijk te maken. Het is tegelijk ook een advies dat uitgevers hun rituele dans tegen de publieken laat doen.

Nu zijn ze eenvoudig iets stiller te krijgen door ze af te kopen. Lagere BTW op digitale uitgeefproducten helpt daarbij. Groot voordeel voor de uitgevers is, dat daar geen concrete eisen vanuit de overheid tegenover staan. Nadeel voor de politiek; het geld gaat naar de uitgevers en daarmee niet noodzakelijker naar de journalistiek.

De NVJ ziet liever dat geld rechtstreeks naar de journalistiek vloeit en voelt na de lage BTW daarom wel wat voor een subsidieregeling zoals die in Denemarken sinds een jaar of vier bestaat. Mediabedrijven, online en in print, kunnen tot een derde van de loonsom van een journalist vergoed krijgen als ze unieke content maken en een statuut hebben. Daarvoor is zo’n vijftig miljoen euro per jaar beschikbaar.

Mogens Blicher Bjerregård, destijds van de Deense journalistenvakbond, heeft twaalf jaar gelobbyd om de regeling tot stand te brengen. ‘Voorheen kende Denemarken een distributievergoeding maar die daalde doordat de oplages daalden. Daarvoor in de plaats is de loonkostensubsidie gekomen.’

De Deense mediamarkt verschilt in essentie weinig van de Nederlandse. Het is een klein taalgebied met een sterke publieke omroep en een paar grote mediabedrijven. Wel is de Deense overheid scheutiger met subsidie. Zo geldt het 0 procent BTW-tarief en krijgen sommige regionale bladen extra steun.

Binnenkort wordt de loonkosten­regeling geëvalueerd. Troels Johannesen, woordvoerder van de Deense bond: ‘De wet is inmiddels onomstreden. Alle grote uitgeverijen, ook De Persgroep, maken er gebruik van. En een aantal kleine, online initiatieven.’ Komend voorjaar komt de minister met een nieuwe Mediawet. Dan zal blijken of de regeling in stand blijft. Of de steunmaatregel leidt tot meer journalisten laat zich niet vaststellen, zegt Johannesen. Maar dat maakt de Denen niet zoveel uit. De politieke discussie gaat inmiddels dan ook ergens anders over. De regering wil het liefst de publieke omroep met een kwart korten om meer ruimte te geven aan het bedrijfsleven.

Het Deense model heeft twee nadelen, weet ook de NVJ. De Nederlandse uitgevers maken mooie winsten en is het dan nodig om zowel de BTW te verlagen als loonkostensubsidie te geven? En het grootste probleem voor de onafhankelijke journalistiek zit hem in de regio. Welke maatregel zet daar zoden aan de dijk? Een oplossing zou kunnen zijn de regeling toe te spitsen op regionale initiatieven en ook freelancers toegang te geven tot de regeling. Dat geeft ruimte voor experimenten op lokaal en regionaal niveau.

Kortom, een advies waar iedereen wat van zijn gading in vindt, ligt voor de hand: help de journalistiek door de (regionale) publieke omroep op zijn minst te handhaven, verlaag de BTW voor uitgevers en stimuleer de regionale journalistiek met een subsidie die rechtstreeks journalistieke arbeid ondersteunt of die nu in loondienst plaatsvindt of in freelance verband.

1 reactie

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

  1. 1. Peter Beije, 6 juni 2017, 19:15

    Ondersteuning van met name de regionale journalistiek wordt allerwege (Rijk, provincie en gemeente) met de mond beleden. Het wordt tijd dat er concreet iets gebeurt om de waakhondfunctie van de regionale journalistiek te verbeteren.
    Naast de door de NVJ ondersteunde gedachte van loonkostensubsidie kun je ook denken aan projectsubsidie voor elke regionale krant. De in het artikel genoemde ondersteuning van journalistieke arbeid kan zo ook vorm krijgen.
    De hoofdredactie krijgt jaarlijks een budget van stel 10% van de redactiebegroting van een op te richten (landelijk?) fonds. Redactieraad (inhoudelijk) en redactiecommissie (arbeidsrechtelijk) houden toezicht op een juiste besteding van het geld. De subsidie gaat dus niet via de werkgever.
    Freelancers worden bij het project betrokken: zij worden ingehuurd om het veldwerk te doen of zij vullen gaten op de redactie op die vallen doordat extra wordt ingezet op de waakhondfunctie vanuit de redactie.
    Het is overigens niet zo dat alle Nederlandse uitgevers mooie winsten maken, zoals wordt betoogd. TMG heeft over 2016 een nettowinst behaald van 1,55 miljoen euro (op een omzet van 421 miljoen). En dat beeld is vertekend. Puzzelgigant Keesing houdt de boel uit het rood, zoals ook vorige week donderdag op de aandeelhoudersvergadering was te beluisteren. Anders gezegd: de productie van het TMG-krantenbedrijf zit vorig jaar flink in de min. De financiële update over de eerste vier maanden van 2017, die kort voor de aandeelhoudersvergadering naar buiten werd gebracht, stemt bepaald niet tot optimisme voor het hele jaar.

     

expertisedag 2019

Villamedia Sluiten

Inloggen

Registreren

Vul onderstaande gegevens in voor exclusieve toegang voor NVJ-leden.