Zijn onze nieuwsmedia zonder schuld?
‘Onderscheid maken op relevante, objectief waarneembare verschillen is geen discriminatie’. Deze bizarre omkering van artikel 1 van de Grondwet viel op de zaterdag na het debat over Regeringsverklaring glashard te lezen in het commentaar van de Volkskrant. De krant verdedigde dat premier Rutte de dubbele nationaliteit van Albayrak en Aboutaleb een probleem vond, maar die van zijn eigen staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner niet. Goed. Onderscheid maken op relevante, objectief waarneembare verschillen – de exacte juridische definitie van discriminatie - is sinds het laatste Kamerdebat dus geen discriminatie meer.
Het proces wegens discriminatie tegen Geert Wilders, de gedoogprins van het kabinet, is trouwens ook gecancelled. Discriminatie, aanzetten tot haat? Welnee, het symbolisch verbranden van de koran in Fitna is volgens het Openbaar Ministerie ‘religiekritiek’. Verbazingwekkend hoe ook Haagse journalisten sinds het gedoogakkoord hun best doen om de newspeak uit het PVV-partijprogramma ‘naar het publiek toe te vertalen’. In het geval van de dubbele nationaliteit is het een indirecte echo via de premier zelf. Zoals een PVV-stemmer het zo mooi formuleerde: ‘het zal wel niet kloppen wat Wilders zegt, maar er zit toch iets in’.
Is er een verband tussen de buitenproportionele media-aandacht voor Geert Wilders en het feit dat hij het politieke toneel kan domineren zoals nog niemand voor hem is gelukt? Volgens de media zelf niet, natuurlijk. Zij zijn ten slotte slechts een doorgeefluik van ‘het nieuws’. Druk intussen alle tv-aandacht voor Wilders uit in termen van reclamezendtijd en je moet vaststellen dat hij de afgelopen jaren op free publicity is gefêteerd voor een bedrag met minstens negen nullen. We zouden eens een uitspraak van Hem missen.
Na Fortuyn en Verdonk is een derde volksmenner zeer dicht tot de macht genaderd, maar binnen de journalistieke beroepsgroep rinkelen nog altijd de alarmbellen niet. Durven we bij al dat gedogen nog de juiste vragen te stellen, of zijn we daar al te murw voor? Het laatste, vrees ik.
Neem het discriminatieproces tegen Wilders. Alle camera’s waren gericht op een zwijgende Wilders in een volgens hem ‘politiek proces’ en op het tieren tegen de rechtbank door zijn mediagenieke advocaat. Intussen lieten de machtige tv-media brisant politiek nieuws glippen. Dat was dat het vorige kabinet het OM instrueerde om Wilders’ film Fitna niet aan de wet te toetsen, en dat de Officieren van Justitie, toen het OM na een aanklacht van burgers wel móest vervolgen, nu eenvoudig weigerden een aanklacht te formuleren. Alsof de wetsartikelen tegen discriminatie, opruiing en het zaaien van haat niet bestaan, werd vrijspraak op alle punten geëist. Een unicum.
Dat een van de rechters toevallig getuige Hans Jansen tegen het lijf was gelopen en had gezegd dat het goed was dat Wilders werd vervolgd – de rechter zei niet dat Wilders moest worden veroordeeld - kwam Justitie (lees: het kabinet) goed uit. Doordat de media braaf achter dit door Moskowicz gefabriceerde hearsay-schandaaltje aanholden, kon twijfel aan de onafhankelijkheid van de rechtbank worden aangevoerd om de rechters te vervangen. Twee-nul voor het kabinet, tien-nul voor Wilders, de klagers zagen hun zaak met een grote boog in de prullenbak belanden.
Een politiek proces? Inderdaad, maar anders dan Wilders bedoelde. Dat er te weinig jurisprudentie zou zijn om een strafeis te stellen, zoals het OM beweerde, is flagrante onzin. De processen tegen Janmaat zijn uitgebreid gedocumenteerd. De jurisprudentie tegen opruiing en haatzaaien gaat terug tot de Beeldenstorm, toen hagepreken tot moord en doodslag leidden.
Een leek kan zien dat het verbranden van koranpagina’s als leitmotiv in een politieke propagandafilm tegen de islam opruiing pur sang is. Maar de staat moet daartegen wel een aanklacht willen formuleren. Door dat niet te doen en de verdediging van gedoogpartner Wilders op zich te nemen, knapte het OM een gevoelig politiek klusje op voor het kabinet in spé. De vooringenomenheid van de Officieren van Justitie was verklaarbaar. Een veroordeling wegens discriminatie zou het gedoogpact met Wilders immers pardoes onderuit kunnen halen. En daarmee het kersverse kabinet-Rutte.
Alle tekenen wijzen erop dat de opstelling van het OM doorgestoken kaart was. Hoeveel collega’s hebben in de rechtbank zitten slapen? Enkele tientallen? Of misschien wel het journalistieke apparaat als geheel?
Als Berlusconi of Sarkozy zo met de Justitie omspringen, weten we dat wel te benoemen. Maar blijkbaar missen de belangrijke nieuwsredacties in Nederland de gezonde afstand, de alertheid en het kritisch vermogen - en waarschijnlijk ook de kennis - om te zien hoe de rechtsstaat door het gedoogkabinet-Rutte beentje wordt gelicht. Op de dag van de vrijspraak waren de camera’s Wilders alweer gevolgd naar het dubbele nationaliteitsdebat. Dat proces, ach, dat was gewoon een beetje slordig.
Is het niet ongelooflijk hoe de journalistiek zich door de show van Wilders en Moskowicz zand in de ogen heeft laten strooien? Het erge is: er zit systeem in deze gekte. Elke keer als het kabinet de zaak vernachelt en toetsing aan de wet frustreert, hobbelt de journalistiek achter de feiten aan. Het Irak-besluit, 100 dagen ‘studeren op de samenleving’, de laatste kabinetsformatie, het pact met Wilders. Kan of moet de journalistiek dat soort dingen voorkomen? Nee. Maar het Wildersproces laat zien dat we niet eens moeite doen om de feiten boven tafel te krijgen op het moment dat het ertoe doet. We geven commentaar, dat wel. Heel veel commentaar.
Zijn onze nieuwsmedia echt zonder schuld als zij hun agenda jaar in jaar uit zo ongelimiteerd door een populist laten dirigeren? Of is het onze eigen keuze voor infotainment, columnisme en emotiejournalistiek die een idols-achtige werkelijkheid heeft geschapen waarin de feiten achter de poppenkast nauwelijks meer ter zake doen? Kortom: vervullen onze nieuwsmedia hun werk binnen de democratie nog enigszins naar behoren? Guardian-journalist Nick Davies spreekt van een gebakkenluchtfabriek. Populisten weten er wel raad mee. Daar is dringend méér intern debat over nodig. Want als we niet uitkijken brengt het populisme in de media zelf, het zuivere markt- en kijkcijferdenken, haar eigen wancreaties aan de macht.
Frank Siddiqui, freelance journalist en onderzoeker
Praat mee
11 reacties
Arnoud Wokke, 10 november 2010, 22:47
Het jammere van je betoog is dat je hem zelf onderuit haalt.
Je opening is een sterke opmerking en je eindigt met een eveneens goede opmerking. Maar voor het overige raak je kant noch wal: alles waar Wilders in voorkomt, getuigt van zuiver complotdenken waar geen ufo-evangelist tegenop kan. Al je valse veronderstellingen of feitelijke fouten onderuit halen is mij ondoenlijk: het zijn er teveel.
Topje van de ijsberg dan: “De vooringenomenheid van de Officieren van Justitie was verklaarbaar. Een veroordeling wegens discriminatie zou het gedoogpact met Wilders immers pardoes onderuit kunnen halen. En daarmee het kersverse kabinet-Rutte. “
We hebben in Nederland een scheiding der machen, een trias politica. Dat leidt ertoe dat de rechterlijke macht - en zelfs de Officieren - geen politieke belangen hebben. De linkt met het inderdaad kersverse kabinet is er eveneens niet. In het Amerikaanse systeem - waar de president opperrechters van eigen keuze en gezindte kan benoemen - kun je dat verband veel beter leggen.
Door je toonzetting en ongefundeerde flamewar tegen de hele journalistiek is je betoog nauwelijks nog serieus te nemen. De wijze waarop je rechterlijke macht en politiek verbindt en de wijze waarop je media neerzet als marketingmachine van Wilders is uit de lucht gegrepen.
Bij diverse media komen stapels verzoeken binnen om eens te duiken in vermeende grote cover-ups van grote complotten, zoals Big Brother, ufo’s en Bilderberg-achtige groepen.
Jouw betoog kan wmb op die stapel.
Olivier, 11 november 2010, 00:20
Ik zeg het niet snel, maar wat heeft dit stuk in hemelsnaam op een site voor en door journalisten te zoeken? En hoe durft iemand die zulke totaal ongefundeerde kletskoek optikt zich journalist te noemen?
Het gaat me niet om het feit dat je het niet met Wilders eens bent. Of de media kritisch bejegent. Daar heeft iedereen het volste recht toe. Maar je poneert hele series stellingen zonder er ook maar eentje te onderbouwen. Ik ben het helemaal eens met de vorige reageerder. Op deze manier lijkt het me het beste dat je je meldt bij Micha Kat met een aluhoedje op.
Dick van der Meer, 11 november 2010, 16:48
Nou nou, hier wordt een interessante stelling wel erg gemakkelijk terzijde geschoven. Het klopt dat de boude stellingen over de relatie tussen kabinet en OM onbewezen zijn, en dat maakt het betoog zeker zwakker. Overigens is de omgekeerde redenering - we hebben een trias politica en dus is er in dit geval geen relatie - ook misplaatst, zeker in de journalistiek. Het is bepaald een mooi project om uit te zoeken hoe het OM tot een geheel andere benadering kan komen dan het gerechtshof.
Maar de essentie van het betoog van Frank Siddigui gaat over de vraag of journalisten - die van kranten met name, de tv is een geval apart - zich voldoende weten op te stellen als buitenstaander. Er zijn voldoende (semi-)wetenschappelijke en beschouwende publicaties waarin de stelling wordt verkondigd dat de media steeds meer geneigd zijn bepaalde kwesties vanuit één bepaald frame te beschouwen. Het onderscheid-commentaar van de Volkskrant waarmee Frank begint is daar een goed voorbeeld van. De commentator heeft niet nagedacht over de vraag waarom we dat onderscheid sinds lang niet maken, maar alleen over de vraag of hij het maken van dat onderscheid terecht vindt. Wilders is een meester in het ‘framen’ van kwesties, zodat vrijwel alle media telkens weer vanuit Wilders’ gezichtspunt naar een onderwerp kijken en het op die manier behandelen. Strikt genomen heten dat mediahypes, maar dat zijn er zoveel tegenwoordig dat die benaming aan functie heeft verloren. Als Frank wil betogen dat journalisten/media hun rol beter zouden vervullen door bij onderwerpen vaker een stap terug te doen om de verschillende mogelijke invalshoeken te ontdekken, dan heeft hij volgens mij gelijk.
Bob Lagaaij, 11 november 2010, 17:49
Beste Frank, lees - om van je verbazing c.q.woede te bekomen - de uitstekende analyse van Martin Sommer in De Volkskrant van afgelopen zaterdag nog eens na. Links (of ,,linksig’‘) in Nederland is sinds enige tijd het ,,Sprachherschafft’’ kwijt, waarmee de publieke opinie vrij vanzelfsprekend werd beinvloed. Ook toen lieten journalisten volop steken vallen als het ging om ,,knettergek’’ beleid ten aanzien van - bijvoorbeeld - allochtone rotzakjes of malle subsidiemolens voor goedbedoelde rotzooi (zie: Karel van het Reve). In eenpartijstaat Nederland kon het zonder veel problemen passeren. Wie anders schreef of dacht hoorde tot de verderfelijke cohorten van De Telegraaf of Elsevier, was VVDér of fascist (vaak in e e n adem) en werd dus niet serieus genomen.
Dat is - noem het merkwaardig - plotseling 180 graden gedraaid. Nu wordt veel humbug rond de PVV voor zoete koek geslikt, want ja, de lezer/kijker/luisteraar wil het zo (denken we).
Journalistiek blijft een hoerig vak, hoe deftig we er ook over schrijven. E e n troost: ook dit klimaat is niet voor eeuwig.
Wim Teeuwen, 15 november 2010, 17:29
@ Bob Lagaaij. “Sprachherschafft” is - zelfs wanneer het woord correct gespeld zou zijn - geen bestaand Duits woord. Mijn Wahrig Deutsches Woerterbuch van bijna 2 kilo kent het niet.
Bob Lagaaij, 16 november 2010, 13:19
Zie Google en H.J.Schoo voor Sprachherrschaft. Toegegeven, inderhaast: e e n r meer en e en f minder. Tot uw dienst.
frank siddiqui, 16 november 2010, 16:03
Beste Bob en Dick, jullie steken me een hart onder de riem. Arnoud en Olivier spelen op de man. Dat is de geen stijl-mode. Het staat heel stoer, maar het leidt niet tot een vruchtbare discussie over wat ik wil aankaarten.
Waar het mij om gaat is het stellen van vragen. We hebben niets aan al die meningen van journalisten, als ze enkel herkauwen en niet onderzoeken.
Ik heb geprobeerd een redactie zover te krijgen om mijn hypothese - dat is het - te onderzoeken. Men wil niet. Ik kan het nu zelf wel gaan doen, als freelancer, maar je werkt je te pletter in eentje terwijl fatsoenlijk betaalde collega’s routinewerk zitten te doen. Het formeren van een team? Doen we niet. We zien je stuk wel komen.
Ik heb het jaren gedaan, maar als redacties onderzoekswerk niet anders wensen te behandelen dan het ANP, dan loont het niet. De meeste redacties worden geleid door mensen die zelf hun bureau nauwelijks verlaten en wel uitkijken om zich aan eigen onderzoek te wagen. Ik ben ermee opgehouden. Je vindt geen serieuze weerklank en uiteindelijk word je een Micha Kat, een lastpost.
Mijn grote wens zou zijn dat er minder intellectuele power werd gestoken in mooischrijverij, en meer in serieus onderzoekswerk. Zo goed onderbouwd dat er politieke feiten ontstaan. Daarvoor ontbreekt op redacties vaak gewoon de journalistieke kennis en ervaring. Of misschien meer nog: het lef om eens wat vaker een ervaren team samen te stellen en door te pakken. Even focussen op wat er op de achtergrond gebeurt, in plaats van achter de laatste filmbeelden aan te jagen, je snakt er naar. Omdat dat nagenoeg niet gebeurt, geven we politici, bestuurders en hun ambtelijke spin doctors vrij spel in het beschermen van hun kortetermijnbelangen. Het Wilders-proces vind ik daar weer een heel sterk voorbeeld van, maar ik kan er zo nog tien noemen. Minder columnisme en meer professionele argwaan en feitelijkheid zouden de journalistiek een stuk interessanter en relevanter kunnen maken.
Bob Lagaaij, 16 november 2010, 19:16
Beste Frank, ik ben het voor de volle honderd procent met je eens. Maar helaas: amusement en korte termijn winnen het in een blijvend ongure conjunctuur van kwaliteit en slow journalism. Ik zie dat niet snel veranderen.Helaas: journalisten,die hun vak serieus nemen, hebben meer gemeen met (vergeefs stakende) postbodes dan ze willen toegeven.
Olivier, 16 november 2010, 21:55
@Frank ... Het is te makkelijk om alleen maar te roepen dat mensen op de man spelen. Nogal wiedes. Je legt een hele serie claims neer zonder er maar één te bewijzen. En vervolgens doe je nu een oproep om meer onderzoeksjournalistiek. Dat is dan om alsnog aan te tonen dat je stellingen kloppen? Maar tot die tijd poneer je ze toch maar. Sorry, maar dat is geen journalistiek.
En door te jammeren dat jij het nu eenmaal als freelancer niet kan opbrengen, ben je net zo goed deel van het systeem dat je veroordeelt. Als je echt weet en kan aantonen dat de waarheid zo verrot is, vind je er wel een afnemer voor.
Ja, er is zonder meer een discussie nodig over de toekomst van de journalistiek. Maar het lijkt me bepaald niet de richting om journalistiek te gaan bedrijven door dingen te roepen waarvan we niet weten of ze kloppen en daarna wel verder zien.
Dick Bosscher, 17 november 2010, 15:50
Hoi Frank (collega van alweer heel wat jaartjes geleden). Je hebt helemaal gelijk, hoor. Alleen: je geeft zelf het slechte voorbeeld. Je pleit voor serieus onderzoekswerk, ‘zo goed onderbouwd dat er politieke feiten ontstaan’. Helaas heeft het daaraan ontbroken voor je je opiniestuk schreef. Ik zou zeggen: kom op, ga niet zitten mokken maar ga aan de slag, ga op onderzoek uit en laat je niet weerhouden door de gedachte dat collega’s ondertussen routineklussen afwerken. Steek tijd en energie in je project, dan volgt de beloning vanzelf.
frank siddiqui, 24 november 2010, 15:41
Ha Dick, leuk je hier te treffen. Dank voor je stimulans, naar aanleiding van de discussie moest ik hier maar eens mee aan de slag.
Maar het is echt anders als je de naam van een medium achter je hebt. Dit zou je met een team moeten doen. Dat kan wel even tijd gaan kosten, al die mensen benaderen. Ik zou zeggen: een goede primeur mag iets kosten. Dan loont het om te speuren en daarvoor risico te nemen. Maar goed, het moet gewoon, vind ik. Kan ik Trouw noemen als opdrachtgever voor de research? No cure, no pay.
Beste Olivier: dit soort dingen hangt iemand aan de grote klok, dus je moet ook wel eens een hypothese durven formuleren en in die richting gaan zoeken. Het idee dat ambtenaren bij Justitie stil zitten als het belang van het kabinet in het geding is, vind ik hogelijk naief en onwaarschijnlijk. Er zijn genoeg zaken waar die bemoeienis er is, en als je ziet hoe het proces verliep en welk belang het kabinet heeft, liggen deze vragen volgens mij heel erg voor de hand.
Dat betekent: peuteren, peuteren, peuteren, en de betrokkenen pas benaderen als je huiswerk rond is. Soms lukt het, soms niet. Maar meestal gaat het andersom, stelle we te oppervlakkige vragen aan de verkeerde mensen en krijgen we dus ook niks van belang te horen.