— vrijdag 6 maart 2020, 12:01 | 7 reacties, praat mee

11 vragen (en antwoorden) over de verplichte aov voor zzp’ers

Het voorstel voor een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering, zoals samengesteld door de Stichting van de Arbeid. - © Foto: ANP / Bart Maat

Zelfstandigen zonder personeel – dus ook freelance journalisten en fotografen – moeten zich in de toekomst verplicht verzekeren voor arbeidsongeschiktheid. De Stichting van de Arbeid deed deze week een voorstel voor zo’n verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering (aov). Elf vragen en antwoorden over dat voorstel.

Even kort: waar gaat het hier over?
Alle zelfstandigen moeten zich verplicht verzekeren tegen langdurige arbeidsongeschiktheid. Dat zo’n verplichte aov er moet komen was al afgesproken in het pensioenakkoord. In ruil voor hun steun aan de pensioenplannen eisten oppositiepartijen GroenLinks en de Partij van de Arbeid dat er een vangnet moest komen voor zzp’ers.

De verzekering die de Stichting van de Arbeid – een overlegorgaan van werkgevers- en werknemersorganisaties – voor heeft gesteld aan minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken moet dat vangnet bieden. Het volledige voorstel, dat de naam Keuze voor zekerheid draagt, vind je hier.

Wat gaat zo’n verplichte aov me kosten?
Zzp’ers (waaronder freelance (foto)journalisten) betalen bij de voorgestelde verplichte aov een inkomensafhankelijke premie. Die komt neer op 8 procent van het inkomen, bij een wachttijd van een jaar. Die wachttijd is in feite een ‘eigenrisico-periode’, waarin een arbeidsongeschikte zzp’er het financieel zelf moet zien te rooien.

De netto premie bedraagt, afhankelijk van de hoogte van het inkomen, 85 tot 150 euro per maand. Wie een kortere of langere wachttijd kiest betaalt respectievelijk een hogere of lagere premie. De standaard wachttijd is een jaar. De maximale wachttijd die je kunt kiezen is twee jaar. De premie wordt geïnd door de Belastingdienst. Het UWV regelt de uitkeringen.

En wat krijg ik daar dan voor?
In ruil voor die premie ontvangen zzp’ers ná het verstrijken van de wachttijd 70 procent van hun laatstverdiende inkomen uitgekeerd. Het maximaal te verzekeren inkomen is 30.000 euro bruto per jaar. De uitkering komt uit op 1650 euro bruto per maand. Dat staat gelijk aan het wettelijk minimuminkomen. Ter vergelijking: werknemers in loondienst komen na twee jaar in een wao-uitkering terecht. Tijdens de eerste twee jaar arbeidsongeschiktheid betaalt de werkgever het loon door (met een minimum van 70 procent van het salaris).

Waarom is zo’n verplichte aov belangrijk?
Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat het percentage zzp’ers dat zich verzekert tegen arbeidsongeschiktheid daalt. In 2013 had bijna een kwart van de zzp’ers nog een aov, in 2018 was dat 19 procent. Voor zelfstandigen met zwaardere beroepen is het vaak lastig om een aov af te sluiten, omdat zij vaak een hoge premie moeten betalen. Verzekeraars kiezen er daarnaast vaak voor bestaande gezondheidsklachten uit te sluiten. Bij de verplichte aov wordt iedere zzp’er geaccepteerd.

Vooral zelfstandigen met een laag inkomen kiezen er vaak voor geen aov af te sluiten, omdat ze deze te duur vinden of hem niet kunnen betalen. Van alle freelance (foto)journalisten die meededen aan de Monitor Freelancers en Media 2018 (de meest recente editie op moment van schrijven), had bijna tweederde geen aov. Wie zich niet verzekert tegen arbeidsongeschiktheid moet na een ongeval of bij gezondheidsproblemen terugvallen op spaargeld en belandt uiteindelijk in de bijstand.

85 tot 150 euro premie per maand is best een kostenpost. Kunnen zzp’ers dat wel betalen?
Dat is een van de grootste pijnpunten in dit voorstel, zeker voor freelance (foto)journalisten. Volgens de hierboven al genoemde Monitor Freelancers en Media 2018 heeft de gemiddelde freelancer in de media een jaarinkomen van 24.300 euro. Vooral voor kleinverdieners is de premie daarom een flinke hap uit het inkomen. Daarnaast is het voor hen vaak ook lastig genoeg geld opzij te zetten om de wachttijd te overbruggen.

De sociale partners die verenigd zijn in de Stichting van de Arbeid verwachten dat in ieder geval een deel van de zzp’ers zijn premie zal doorberekenen aan de klant. Vooral voor laagbetaalde zzp’ers kan dat lastig worden, omdat zij vaak al blij zijn als ze werk hebben. Voor freelancers in de media speelt ook nog mee dat tarieven vaak eenzijdig worden opgelegd en onderhandelen lastig is.

Als reactie daarop willen vakbonden en beroepsorganisaties, waaronder de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), dat er een mogelijkheid komt om collectief te onderhandelen over tarieven.

Zijn freelance (foto)journalisten blij met dit voorstel?
Ze zijn verdeeld. Uit een peiling onder de 3400 freelance (foto)journalisten blijkt dat 42,2 procent van hen het voorstel goedkeurt. Maar 41,1 procent van de freelancers die hun stem lieten horen stemde tegen (de rest gaf aan geen mening te hebben). Freelancers gaven in de enquête aan een algemene arbeidsongeschiktheidsverzekering geen gek idee te vinden, maar niet iedereen kon zich vinden in het verplichte karakter. Daarnaast vinden zij de kosten te hoog en het uitkeringsbedrag te laag.

Wat ook kritiek oogst onder freelance (foto)journalisten is dat zzp’ers weinig inbreng hebben gehad in de totstandkoming van het voorstel. Ze zijn immers niet vertegenwoordigd in de Stichting van de Arbeid. Dat wil niet zeggen dat ze helemáál geen inspraak hebben gehad. Vakbonden wilden in eerste instantie een verzekering die gelijkwaardig is aan die van werknemers in loondienst. Zzp-organisaties en werkgevers gaven aan dat te duur te vinden. Om die reden is de uitkering die zelfstandigen bij arbeidsongeschikt ontvangen ook lager dan de uitkering die werknemers krijgen na langdurige ziekte of een ongeval.

Wat gebeurt er als ik al een verzekering hebt?
Het voorstel verplicht zzp’ers zich te verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid, maar verplicht je niet om de voorgestelde verzekering af te nemen. Je kunt er dus ook voor kiezen een andere aov af te sluiten. Vereiste is wel dat die verzekering minimaal dezelfde dekking geeft als de verzekering in het voorstel van de Stichting van de Arbeid. Deze opt-out geldt alleen voor volwaardige verzekeringen. Broodfondsen vallen er niet onder, omdat de uitkering die daar wordt gegeven doorgaans na twee jaar stopt.

Een uitkering van 1650 euro bruto per maand is veel te laag. Kan ik mezelf voor een hoger bedrag verzekeren?
Dat kan, maar niet binnen het product dat wordt voorgesteld. Verdien je goed en wil je een hoger bedrag verzekeren, dan kun je een aanvullende aov afsluiten bij een particuliere verzekeraar. Je volledige verzekering bij zo’n partij onderbrengen kan ook. Je aansluiten bij een broodfonds kan daarnaast ook lonen. Door het risico op kortlopende arbeidsongeschiktheid (tot twee jaar) op te vangen met zo’n fonds, kun je bij je daadwerkelijke verzekering kiezen voor een langere wachttijd. Dat kan de premie drukken. Of dat financieel de moeite waard is, zal per geval verschillen.

Wanneer gaat deze verzekering in?
Naar verwachting pas in 2024. De reden dat het zolang duurt is dat er wijzigingen moeten worden aangebracht in de wet. En wetswijzigingen kosten nu eenmaal tijd. Daarnaast moet de uitvoering nog praktisch geregeld worden. Ook dat kost tijd.

Waarom is er überhaupt een aparte regeling voor zzp’ers? Kunnen ze niet gewoon bij de bestaande regeling voor werknemers worden gevoegd?
De regeringspartijen zouden dat het liefst zien, gaven ze begin dit jaar aan. Volgens de sociale partners die verenigd zijn in de Stichting van de Arbeid is zo’n volksverzekering voor alle werkenden echter moeilijk te realiseren. Daar zou een vernieuwing van het sociale stelsel voor nodig zijn. En zo’n vernieuwing kost nog veel meer tijd dan de wetswijziging die nu nodig is.

Hoe definitief is dit voorstel?
Minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken heeft aangegeven dat hij het voorstel een grote stap vindt. Maar dat wil niet per se zeggen dat het voorstel ook zomaar wordt overgenomen. Koolmees heeft gezegd dat het kabinet nog voor de zomer met een eigen voorstel voor een verplichte aov komt. Dat voorstel kan in principe afwijken van het voorstel van de Stichting van de Arbeid, al is de verwachting dat het in ieder geval grotendeels hetzelfde zal zijn. Ook belangenclubs voor zzp’ers werken aan een tegenvoorstel. Daarin staat bewuste keuze voor het ondernemerschap voorop.

Praat mee

7 reacties

Dick van der Plas, 7 maart 2020, 07:34

Als je als collectieve regeling toestaat dat zzp’ers hun verplichte AOV via een particuliere verzekeraar regelen, krijg je te maken met ongewenste risico selectie. Zzp’ers met een laag risico krijgen een betere dekking of lagere premie bij een verzekeraar en kiezen daarvoor. Resteert voor het UWV de hoge of onverzekerbare risico’s. Dat betekent dat de collectieve premie binnen no time ontoereikend zal blijken te zijn. Of de dekking blijkt een wassen neus omdat het UWV slechts bij uitzondering zal (kunnen) uitkeren. Vreemde weeffout in het verhaal. Klinkt alsof de verzekeraars stevig hebben meegepraat en het beter snapten dan de andere partijen.

Claudia De Jong, 7 maart 2020, 10:14

Goedemorgen, geldt de verplichte aov nu voor alle zelfstandigen? Of alleen voor zelfstandigen zonder personeel. Wij hebben een vof met personeel. Maar ik lees de ene keer dat het alleen om zzpers gaat en de andere keer om alle zelfstandigen.

Merijn Gelens, 9 maart 2020, 13:50

“Het maximaal te verzekeren inkomen is 30.000 euro bruto per jaar. De maximale uitkering komt uit op 1650 euro bruto per maand. Dat staat gelijk aan het wettelijk minimuminkomen.” Als ik dat goed lees ben je maximaal verzekerd voor een minimumloon. Kan ik daaruit concluderen dat de gemiddelde verzekerde onder het minimumloon eindigt? Hoe ver onder het minimumloon ligt de bodem? Met andere woorden hoe droog is je droge brood als je een 85 euro per maand freelancer bent?

Dennis, 9 maart 2020, 23:20

Grote geldklopperij weer. Een ondernemer hoor je niet te verplichten. Daarnaast lees je nergens waar het nou precies om gaat. Het is een AOV die keert dus alleen uit bij arbeidsongeschiktheid, en dan alleen voor het percentage waarvoor je arbeidsongeschikt bent. En daarvoor betalen straks ong 1,1 miljoen zzp’ers gemiddeld 200 per maand. Dat is lekker verdiend. Stelletje aso’s

Linda van der Klooster, 11 maart 2020, 11:28

Helder artikel, duidelijke uitleg. Dank!

Nick Kivits, 11 maart 2020, 13:46

@Claudia: de verplichte aov waar hier over wordt gesproken geldt voor zelfstandigen zonder personeel.


@Merijn: het is de bedoeling dat iedereen die de verzekering (verplicht) afneemt een uitkering van 1650 euro krijgt. De premie die daarvoor wordt betaald is inkomensafhankelijk.

Merijn Gelens, 13 maart 2020, 12:03

@Nick: met alle respect, een vaste uitkering lees ik niet terug in het voorstel https://www.stvda.nl/-/media/stvda/downloads/publicaties/2020/aov-zelfstandigen-voorstel.pdf).

Naast de infographic stelt ook Paragraaf 2.2 (3e alinea) ‘een standaardverzekering voor op inkomensgerelateerd niveau met een maximumuitkering van ca. € 1.650 bruto per maand (100% WML).’ Maar een maximumuitkering is geen vast bedrag. De verzekering stelt zelf (vrij vaag) ‘70% van het laatstverdiende inkomen’. Ik denk dat ze jaarinkomen bedoelen maar dat wordt alleen bij het maximumbedrag gespecificeerd.

In alinea 5 van paragraaf 2.2 komt een specifieke uitzondering: ‘Een deel van de zelfstandigen verdient slechts een klein inkomen uit zelfstandig werk. Het is mogelijk om in deze ‘kruimelgevallen’ een kleine premie te innen en een kleine uitkering te verstrekken in geval van arbeidsongeschiktheid maar de administratieve lasten zijn hoog in verhouding tot de uitkering.’  Het is mij niet helemaal duidelijk of ze deze groep willen uitzonderen of een klein bedrag gaan betalen (tegen hoge kosten).

In paragraaf 2.3 (alinea 3) volgt een uitzondering van zelfstandigen die minder dan 3 jaar werken.

Wat dit lastig maakt is dat het - zeker voor starters en ‘laagverdieners’ - lastig is om een jaarinkomen aan te tonen. Is dat voor of na ondernemersaftrek om maar een dwarsstraat te noemen? Het is nogal relevant of ze je bruto jaaromzet of je winst uit onderneming als uitgangspunt van de 70% uitkering pakken.

Wat dat betreft maak ik me - als iemand die zeer zeker geen accountant is - ook wat zorgen om de creatieve rekenmethode voor de premie. Die ligt volgens het voorstel (paragraaf 2.2 laatste alinea) tussen de 140 en 205 euro per maand. Het voorstel gaat uit dat (omdat het aftrekbaar is van de belasting) dit bedrag praktisch tussen de 95 en 135 euro per maand uitkomt. De infographic die voor het voorstel zit praat overigens over minimaal 85 euro en maximaal 150 euro netto na aftrek van het bedrag dat tussen de 120 en 220 euro bruto uit gaat vallen.

De infographic is onderdeel van het voorstel. Als de Stichting voor de Arbeid zijn cijfers al niet helder krijgt, ga ik me - zacht gezegd - zorgen maken.

Daar komt bij dat het maandbedrag terugbrengen naar rond de 70 procent in verband met aftrek volgens mij niet klopt. Als je aan de onderkant van de ZZP inkomensmarkt kijkt is het effect van aftrek lager. Met alle standaardaftrekposten heb je bij 30.000 euro bruto jaarinkomen bij mijn weten (geen accountant, wel ooit slechte jaren gedraaid) geen voordeel van dit soort aftrekposten. Sterker nog een verhoging van 85 naar 140 euro per maand is heel navenant om van dag tot dag rond te komen. Aftrek of niet, je moet het toch eerst zelf financieren.

De beste oplossing is natuurlijk om meer dan 2360 euro (ik gok bruto) per maand te verdienen en je dan aanvullend te verzekeren.

Daar komt de andere hindernis die wel genoemd, maar helemaal niet opgelost wordt. Verzekeraars zijn duur en niet bereid om iedereen te verzekeren. Hier vervalt het voorstel mijns inziens in vaagheden. Goede voornemens en bereidwilligheid genoeg, maar harde toezeggingen en ‘wordt per wet vastgelegd’ ontbreken.

Veelzeggend vind ik dat er wordt gerekend met CBS cijfers van 5 jaar geleden (2015). Volgens het voorstel: ‘Volgens CBS verdienen 891.500 zelfstandigen tot € 30.000 per jaar; 382.300 zelfstandigen verdienen meer. Hierbij zijn de 147.700 zelfstandigen met een negatief inkomen buiten beschouwing gelaten. CBS Statline, 2015.’

Ze stapper wel heel makkelijk over 147.700 zelfstandigen heen. Zijn dit de mensen die straks een maandelijkse aanmaning van 140 euro tegemoet kunnen zien vanaf de uitvoerende overheidsinstanties? Ik denk dat we na de affaires van de laatste jaren (en verschillende dringende adviezen van de Ombudsman) veilig kunnen stellen dat de overheid niet de juiste partner is om dit met gevoel voor rechtvaardigheid en begrip af te handelen.

Vooropgesteld: ik ben blij dat ik niet (meer) tot hardst getroffen doelgroep behoor, maar als ik over een verplichte verzekering moet stemmen waarbij de zwaksten (startende freelancers en mensen in ‘ongelijke onderhandelingsposities’ zoals de cultuursector) nu de lasten moeten dragen terwijl de sterkste schouders (verzekeraars en overheid) het bij vage toezeggingen kunnen houden, dan ben ik tegen.

Aan de andere kant hoor ik graag van mijn vakbond (NvJ) dat ik ernaast zit (graag zelfs, wederom geen accountant wel 15+ jaar ervaring als freelancer). Beschikbaarheid én betaalbaarheid van pensioen- en arbeidsongeschiktheidsverzekeringen voor ZZP’ers zijn van groot belang, zeker voor degenen die het nu niet kunnen regelen. Maar als we allemaal straks collectief moeten betalen aan een verplichte verzekering hoop ik op uitgebreide voorlichting vanaf mijn vakbond vooraf.

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur

Linda Nab
Redacteur

Lars Pasveer
Redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur

Anneke de Bruin
Vormgever

Marc Willemsen
Webontwikkelaar

Vacatures & advertenties

redactie@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.