Werken in Amsterdam en wonen in Groningen? Kan gewoon, bewijst Jasper Been

Twee keer per week spoort Jasper Been (28) vanuit Groningen naar Amsterdam om z’n collega’s bij het FD in levenden lijve te zien. Twee uur, enkele reis. Gekkenwerk? ‘Ik kan nergens zo geconcentreerd werken als in de trein’, zegt hij opgewekt op een dinsdagochtend in de stationshal van Groningen. Villamedia reist met hem mee naar Amsterdam.

In Groningen is Been min of meer een bekendheid, zeggen mensen als je over hem begint. Tijdens zijn studie economie en geschiedenis was hij een van de oprichters van de Democratische Academie Groningen (DAG), een collectief dat onthulde dat de Rijksuniversiteit Groningen (RUG), tegen de afspraken in, toch belastinggeld gebruikte bij het opzetten van een campus in China.

En voor De Correspondent onderzocht hij samen met oud-huisgenoot Koen Marée – tegenwoordig werkzaam bij NRC – hoe universiteiten onderling met elkaar concurreren. Ondertussen vond hij als gemeenteraadslid voor GroenLinks talloze gaten en onverklaarbare hiaten in de gemeentebegroting.

Tijdens z’n studie – die hij nog ‘even’ moest afronden - vond Been boekhouden ‘niet leuk’, noteerde het Dagblad van het Noorden in 2018. ‘Toch is hij er goed in. Hij wil weten hoe het zit. Echt. Als het universiteitsbestuur iets beweert, wil hij de bewijzen zien’, aldus de krant.

Toeval
Eigenlijk is het toeval dat Been in de journalistiek belandde, zegt hij terwijl de trein het station uit tuft. Toen hij met DAG ontdekte dat de RUG belastinggeld gebruikte voor een campus in China, deelde hij z’n bevindingen met het FD. Tot zijn eigen verbazing opende de krant met het nieuws. Niet veel later hing Radio 1 aan de telefoon. ‘Waar ben ik nu weer in terechtgekomen?’, vroeg hij zich af.

Het ‘uitspitwerk’ in de gemeenteraad noemt hij weliswaar ‘leuk’, maar ‘het theater en het debat zijn niet aan mij besteed’. Toch eens verder dan het bestaande pad kijken, dus. Nadat hij het besluit had genomen om te stoppen als gemeenteraadslid, vroeg hij zichzelf hardop af wat hij dan wél zou willen.

De publicaties in het FD en op De Correspondent én het feit dat zijn vader al decennia verslaggever is bij RTV Noord, droegen eraan bij. ‘Ik wist dat het de journalistiek moest worden.’

Ik doe héél veel aan close reading

‘Den Haag zal sidderen’, zei de burgemeester van Groningen bij zijn afscheid. ‘Nog voordat je überhaupt als raadslid was gekozen, had je je visiekaartje immers al afgegeven.’

Als je goed kijkt, zie je een patroon. In de gemeenteraad was Been al van het ‘vastbijten in de details’. Aan de publicaties over de RUG en in De Correspondent gingen maanden aan Wob’en en onderzoek vooraf. ‘Ik doe héél veel aan close reading’, lacht hij. ‘Ik haal de mooiste nieuwsfeiten uit voetnoten die ergens verstopt zitten op de 400e pagina.’

Foto’s door Corné Sparidaens.

‘Jasper bijt zich altijd in dingen vast, of dat nou de wielerronde in Noordhorn is of documenten van vierhonderd pagina’s’, zegt oud-huisgenoot Koen Mareé. ‘Een vastbijter’, zeggen collega’s en bekenden. Het toeval wil dat Lyanne Levy, die voor het Dagblad van het Noorden de parlementaire enquête naar het gasdossier volgde en daarvoor óók een Tegel won, in dezelfde straat als Been opgroeide in Noordhorn. Z’n moeder heeft nog foto’s van beiden als kleine kinderen.

Bijzonder sollicitatiegesprek
Na zijn vertrek uit de politiek solliciteerde hij bij het FD. Het was een bijzonder sollicitatiegesprek: ‘Hoi, ik kan eigenlijk nog niks, willen jullie het mij leren?’ (zijn functie wordt mede gefinancierd door de Regeling Jong Talent van het Fonds voor Bijzondere Journalistieke Projecten, red.).

Nadat hij was aangenomen, realiseerde Been zich dat hij eigenlijk helemaal niet weg wilde uit Groningen. Zijn nieuwe baan gebood hem een huis te zoeken in de Randstad. Hij was al op zoek, in Utrecht en in Amsterdam. Tot een lockdown alles op slot gooide en men ontdekte dat thuiswerken eigenlijk ook wel kan. Nu werkt hij twee dagen per week in Amsterdam en slaapt hij af en toe op de bank bij vrienden in Amsterdam, Utrecht of Zwolle.

Moestuin en Paradiso
Het vraagt om scherp ‘tijdmanagement’. Toch is de situatie het beste van twee werelden. Hij heeft met zijn vriendin een moestuin in Groningen, maar kan ‘gewoon naar Paradiso’ als hij daar zin in heeft. Voorlopig krijg je ‘m niet weg uit het Noorden, zegt hij met een tevreden glimlach op z’n gezicht. Noord-Nederland trekt ondertussen aan ons voorbij.

Direct met m’n poten in de Groninger klei

In zijn eerste werkweek voor de krant werd Been naar Loppersum, het epicentrum van het Groninger aardbevingsgebied, gestuurd. ‘Direct met m’n poten in de Groninger klei.’ De gasprijs schoot, door de oorlog in Oekraïne. Moest er niet meer gas worden opgepompt?

Eén probleem: hij had geen fauw idee hóe je een reportage maakt. ‘Ik had keurig alle uitspraken genoteerd, blijkt m’n handschrif onleesbaar te zijn als ik én moet luisteren én moet vragen én moet noteren’, gnifelt hij.

Interview afnemen? ‘Geen idee hoe dat moest’
Bij de krant is er ‘gelukkig’ veel tijd voor begeleiding. ‘Soms vraag ik iets en zit ik twee uur lang met een redacteur te sparren. En die zegt dan niet: “Ik heb geen tijd”.’ In de eerste maanden werkte hij in het team van verslaggevers onder chef Hella Hueck. Die bedacht een leertraject voor Been. ‘Kortjes en nieuwsberichten schrijven. Een interview afnemen? Geen idee hoe dat moest. Gelukkig kon ik het sámen met anderen doen.’

Nu werkt hij ‘ad-hoc’ en voegt hij zich bij verschillende gespecialiseerde redacteuren. ‘Zij hebben alle vakkennis en kennen de juiste mensen. Ik kan de juiste bronnen en data erbij vinden. Een Woo-verzoek doen en een jaarrekening doorgronden.’ Door zijn achtergrond als gemeenteraadslid ‘snap ik hoe openbaar bestuur werkt’, zijn collega’s weten als ‘vakidioten’ weer precies van de hoed en de rand.

Zijn met een Tegel bekroonde onderzoek naar zestig jaar aardgas uit de Groninger bodem had bijna nooit het daglicht gezien. In de archieven kon Been wel oudere jaarrekeningen vinden, maar recente cijfers? Die waren nergens te bekennen. Andere journalisten hadden – tevergeefs – een poging gedaan. Tot hij – ‘diep weggestopt op de site van Shell’ – opeens wél de recente cijfers vond.

‘De aanhouder wint’
‘Maar het onderzoek duurde daarna nog maanden. We hadden een nieuwsberichtje klaargezet voor als iemand anders dezelfde vondst zou doen. Geen andere journalist vond dat linkje’, lacht hij voorzichtig. Voor hem het bewijs dat de ‘aanhouder altijd wint’.

Natuurlijk is het winnen van een Tegel een hele eer, maar Been vond het een beetje een vreemde situatie op het podium bij de uitreiking. De prijs was voor hem, terwijl zijn onderzoek online werd vormgegeven als een ‘FD Special’ en met hem een hele trits eindredacteuren, vormgevers en webontwikkelaars aan de productie werkten om de boel vorm te geven. Sta je daar uiteindelijk toch in je eentje.

Dat is het leven van journalisten: veel wachten, soms op werkende wifi

Ondertussen in de trein. De wifi stokt. ‘Altijd bij Wijster en de Oostvaardersplassen’, zegt hij, naar buiten turend. Inmiddels kent Been bijna iedere tegel langs de spoorbaan. ‘Dat is het leven van journalisten: héél veel wachten, soms op werkende wifi.’

Foto’s door Corné Sparidaens.

De treincoupé is zijn werkdomein: ‘Laatst kwam ik er op het station in Groningen achter dat de batterij van m’n laptop leeg was, en ik dus twee uur naar buiten zou moeten staren. Ben ik maar terug naar huis gegaan. Dat is het mooie, tegen de tijd dat ik in Amsterdam aankom, heb ik er al een halve werkdag opzitten.’

Die werkdag begint rond een uur of zeven of acht ’s ochtends met e-mail bijwerken. ‘Dan vragen collega’s: “Waarom was jij al zo vroeg aan het werk?”’.

Het was een goede keuze, de journalistiek. Had ik het maar eerder gedaan

Kwispelende hond
Been heeft een aanstekelijk enthousiasme, zoals een jonge, kwispelende hond. Over zichzelf praten als journalist vindt-‘ie in alle bescheidenheid soms niet makkelijk, maar als hij óver de journalistiek praat, komt er direct een harstochtelijk verhaal uit z’n mond. ‘Na anderhalve week bij het FD wist ik het zeker. Het was een goede keuze, de journalistiek. Had ik het maar eerder gedaan.’ Geen haar op z’n hoofd die hem – voorlopig – naar Amsterdam of het Westen krijgt. Grijnzend: ‘Het is juist goed dat ik er een beetje met een afstand naar kijk.’

Vooralsnog is hij op z’n plek bij het FD én in Groningen, zegt hij als de trein de randen van Amsterdam nadert. Z’n traineeship loopt in oktober ten einde, en het lijkt er sterk op dat hij voorlopig niet klaar is bij de zalmroze krant. Net zoals hij voorlopig ‘lekker’ Stadjer blijft.