Tegel Beeld en Geluid

— donderdag 24 mei 2012, 11:13 | 10 reacties, praat mee

Waar is kritische journalist gebleven?

Bij een toenemend aantal journalisten komt het woord ‘doodzwijgen’ niet in het woordenboek voor. Zij plaatsen het nieuws dat zich aandient kritiekloos, zonder zich af te vragen of de ‘boodschap’ wel nieuwswaarde heeft. Dit leidt er toe dat er steeds meer onzin te lezen, te zien en te horen is in de media. PVV-leider Geert Wilders hoeft maar een tweet te versturen of het wordt tot voorpagina nieuws gebombardeerd, constateert René Leget.

Waar is de kritische journalist gebleven? Deze vraag is terecht als je avond na avond Henk Bleker ziet aanschuiven in talkprogramma’s op televisie. Zelfs de premier en de Koningin krijgen niet zo veel publiciteit als de Groningse ponyfokker.

Deze schrijnende voorbeelden maken duidelijk dat de journalistiek onvoldoende kritisch vermogen aan de dag legt. Als deze tendens doorzet, dan zullen de lezers en kijkers massaal afhaken, want zij zitten niet te wachten op ‘reclamespots’ en gratis propaganda voor mensen die belang hebben bij publiciteit.

Als het goed is dan bepaalt de journalist nog altijd wat er wordt gepubliceerd. Zodra dat niet meer het geval is dan krijg je onfrisse toestanden. Ik moet er niet aan denken: presentatoren die hun microfoon uit handen geven en journalisten die zichzelf degraderen tot ‘doorgeefluik’ van zogenaamd nieuws.

Het wordt hoog tijd voor een bezinning. Welk nieuws plaatsen we wel en wat niet? Dat moet iedere dag het thema zijn dat prominent aan de orde komt op de redactievergadering. Van het naar de prullenbak verwijzen van persberichten gaat een belangrijke signaalwerking uit.

Wie weet dat hij niet met onzin op de proppen moet komen, neemt in het vervolg alleen pas contact met de redactie op als er echt iets te melden is. Dat is in het belang van de kwaliteit van de nieuwsvoorziening.

Het zou mooi zijn als de journalistiek weer zelf bepaalt wat nieuws is. Dat is alleen mogelijk als in de praktijk wordt gebracht wat Van Dale verstaat onder ‘doodzwijgen’, namelijk: door te zwijgen het bestaan verbergen van….....

Wat is er mis mee om te zeggen, bedankt voor het persbericht, maar we doen er niets mee, omdat het niets toevoegt aan wat we al wisten. Ik durf de stelling aan dat dit vroeger meer gebeurde dan tegenwoordig. Dat komt waarschijnlijk door het grote aantal media. De beschikte ruimte moet toch worden gevuld, zo luidt de redenatie.

Dat is natuurlijk een verkeerd uitgangspunt, want niet de kwantiteit maar de kwaliteit dient bij de beoordeling en selectie van het nieuws de doorslag te geven.

Alles staat of valt bij de eindredactie en de kwaliteit van de besluitvorming in de redactievergadering. Durven we als journalisten onder elkaar en tegen elkaar kritisch te zijn? De kool en de geit worden dus gespaard.

Eind- en hoofdredacteuren zullen het kritische vermogen, voor zover dat niet meer aanwezig is, moeten herstellen. De lezers hebben er recht op om goed voorgelicht te worden over wat er in de maatschappij gebeurt. Dat vergt een mentaliteitsverandering op redacties. De laatste jaren is er te veel aandacht besteed aan de vormgeving, de layout. Hoewel het oog ook wil, behoort het toch om de inhoud te gaan.

Vandaar deze oproep aan de journalistiek om veel meer aan doodzwijgen te gaan doen. Gooi vaker persberichten weg! Deze kritische houding leidt tot meer respect voor de journalistiek. Dat is nooit weg in een tijd dat de uitgeverijen te kampen hebben met minder lezers en een advertentievolume dat fors onder druk staat.

René Leget, hoofdredacteur van www.twenteactueel.nl en werkte eerder als verslaggever voor diverse dagbladen als Rijn en Gouwe en de Courant Nieuws van de Dag


 

Bekijk meer van

Praat mee

10 reacties

Peter de Journalist, 24 mei 2012, 14:17

Ik kan mij voorstellen dat als een fietser op de hoek van de straat zijn enkel verzwikt dit geen nieuwswaarde heeft voor een blad als Privé. Maar kennelijk vinden de lezers de uitspraken van Geert Wilders wel nieuwswaarde, gezien ook het aantal Nederlanders dat op zijn partij gestemd heeft. Om dan maar meteen van ‘onzin’ en van geen ‘kritische journalisten’ te spreken vind ik nogal te kort door de bocht.

Bernadette de Wit, 24 mei 2012, 17:23

Laat iedere journalist zijn politieke voorkeur bekend maken, zoals in de VS gebruikelijk is. Dan kunnen wij zelf beoordelen welk nieuws verzwegen wordt en waarom. In het proefschrift van Mark Deuze uit 2002 las ik dat journalisten bijna zonder uitzondering links (32 procent) of links van het midden (47 procent) stemmen. De middenpartijen krijgen steun van slechts 20 procent van de journalisten. Hoeveel procent stemde rechts volgens dit onderzoek? 1 procent.
Deze cijfers (ik denk niet dat dit in tien jaar tijd veel is veranderd) verklaren waarom er zo weinig reële verslaggeving is over bijvoorbeeld de gevolgen van het gevoerde immigratiebeleid of de gevolgen van de te hoge staatsschuld.

Robert Bleeker, 24 mei 2012, 19:11

1. Kan @Bernadette de Wit het goede voorbeeld geven en haar landelijke, provinciale en locale politieke stemgedrag van de afgelopen tien jaar even met het VillaMedia lezerspubliek delen, want dan wordt ons - volgens haar kennelijke redeneertrant tenminste - wellicht in no-time duidelijk, wat haar achterliggende politieke motief is, om deze stellingen over “DE” NL journalisten hier te deponeren.

2. Kan @Bernadette de Wit haar stelling, “ik denk niet dat dit [meeste journalisten stemmen links of centrum-links] in tien jaar tijd veel is veranderd” misschien nog even deugdelijk wetenschappelijk substantiëren, want de categorie “ik denk” argumentatie grenst nu eenmaal gevaarlijk dicht aan de categorie “ik wensdenk” argumentatie.

3. Kan @Bernadette de Wit het VillaMedia publiek tevens even uitleggen, waarom een journalist, die {volgens haar criteria) niet rechts stemt in de landelijke, provinciale en/of locale politiek, niet heel goed in staat zou zijn, om in haar of zijn hoedanigheid van journalistieke vakman/vakvrouw, op objectieve, proportionele en evenwichtige wijze, een als rechts te bestempelen onderwerp over het journalistieke voetlicht te brengen.

4. Kan @Bernadette de Wit ons tevens even onthullen of naar haar politieke oordeel, a. ook de NL rechterlijke macht in overgrote meerderheid stemt op D’66 en b. DAAROM “grossiert in D’66 vonnissen”.

Robert Bleeker, 24 mei 2012, 19:44

5. Kan @Bernadette de Wit - die hier out of the blue suggereert, dat een decennium van majeure politieke turbulentie en fel gevoerde politieke richtingenstrijd, niet van substantiële invloed zou hebben kunnen zijn geweest, op de mogelijke tussentijdse bijstelling van de politieke voorkeur cq het dito stemgedrag van journalisten (zonder dat dit overigens per se een meetbaar effect zou hoeven hebben op het gemiddelde journalistieke product”) - tevens op wetenschappelijk verantwoorde wijze bewijzen, of

a.  “er zo weinig reële verslaggeving” is geweest “over bijvoorbeeld de gevolgen van het gevoerde immigratiebeleid of de gevolgen van de te hoge staatsschuld” en indien dat al zo zou zijn, of

b.  een aantoonbaar wetenschappelijk verband bestaat tussen de gesuggereerde wijze van verslaggeving en het gevoerde politiek bestuurlijke beleid inzake “immigratie” en/of “de te hoge staatsschuld” en “de gevolgen” daarvan (waarop precies en over welke specifieke periodes van verslaggeving en parallelle beleidsvorming spreken wij in dit verband eigenlijk?)

Tijn Elferink, 25 mei 2012, 10:24

Gevalletje ‘klok en klepel’. Laat ik voorop stellen dat ik het er helemaal mee eens ben dat het aan een journalist is om te bepalen wat nieuws is. De constatering en onderbouwing van Leget is echter onjuist.

Enerzijds legt Leget het probleem bij de journalist (ze zijn onvoldoende kritisch), anderzijds constateert hij dat het toch niet meer de journalist is die het nieuws bepaalt.

Aan het daadwerkelijke probleem gaat Leget voorbij. Nieuws is handel, zoals ik onder andere op de Nieuwe Reporter schreef: “Media realiseren zich meer en meer dat nieuws een commercieel product is. Wie zijn nieuws niet weet te verkopen, moet bezuinigen.”

Kortom: de journalistiek wíl bepaalde berichten helemaal niet weggooien. En een kritische houding leidt niet tot meer lezers en advertentie-inkomsten, zoals Leget suggereert. Het moge duidelijk zijn dat serieuze media het zwaarder hebben dan infotainmentmedia.

Wat dat betreft sluit ik mij aan bij P. Pijlstra: “Klim eens uit je ivoren toren en maak eens kennis met je lezers.”

stan van houcke, 27 mei 2012, 21:27

Ik citeer uit Leget’s opiniestuk: ‘Het zou mooi zijn als de journalistiek weer zelf bepaalt wat nieuws is…’

Duidelijk is dat René Leget weinig tot niets over zijn eigen vak heeft gelezen. In elk geval geen kritische beschouwingen zoals die met de regelmaat van de klok al meer dan een eeuw in de angelsaksische wereld verschijnen.

René, als journalisten zouden bepalen wat ‘nieuws’ is dan zouden ze ontslagen worden. Westerse journalisten behorend tot de ‘vrij pers’ dienen de belangen van de macht of worden gemarginaliseerd.

Even als voorproefje:

Voor ons journalisten was het natuurlijk niet nieuw dat Wouter Bos ons niet altijd de waarheid vertelde. Wel is het nieuw dat ik op dit moment even niet meer weet of ik wel even hard als vroeger mijn best moet doen om hem die waarheid te laten vertellen. Of er inderdaad niet even een hoger belang is dan ‘de waarheid, niets dan de waarheid.’ Chris Kijne. Opiniemaker Hilversumse Omroepen.

‘Het kan in ons eigen belang zijn dat we stevig worden voorgelogen,’
Bert Wagendorp, opiniemaker Volkskrant.

http://stanvanhoucke.blogspot.com/2012/05/chris-kijne-van-de-vpro-45.html

Uitspraken van de voormalige hoofdredacteur van Trouw, en huidige hoofdredacteur van Vrij Nederland Frits van Exter. Tegenover Extra, een tijdschrift dat de commerciele massamedia kritisch volgde, verklaarde Van Exter onder de kop:

‘De conditionering van de kudde’

het volgende:

‘Lezers horen wantrouwend te zijn tegenover de media ... De aandacht van de media [wordt] natuurlijk voor een belangrijk deel gestuurd … door de politieke machten … Dat geldt voor de nationale politiek, maar natuurlijk ook voor de internationale politiek … Het heeft voor een deel te maken met de vluchtigheid van het medium. Deels ook volgen de media elkaar, sommige zijn dominanter, en andere lijden aan kuddegedrag … Als je volgend bent, dan betekent dat als een autoriteit, of iemand die gekozen is om een bepaald gezag uit te oefenen, zegt “ik vind dit een belangrijk onderwerp, daar gaan we nou es wat aan doen,” dat je dat ook bekijkt. De dingen waar hij (sic) het niet over heeft, die volg je dus minder… het werkt voor een deel reflexmatig. Reflexen zijn het, je bent daar geconditioneerd in.’

Dat wat betreft de polder en het poldermodel. René Leget, nu het grote mensen werk: lees allereerst dit:  http://stanvanhoucke.blogspot.com/search?q=walter+lippmann

Mark Deuze, 29 mei 2012, 22:42

in mijn proefschrift staat toch echt helemaal nergens dat “journalisten bijna zonder uitzondering links (32 procent) of links van het midden (47 procent) stemmen.” wat er wel staat, is dat journalisten zich meestal links of links van het midden zien, en dat dit zelfbeeld eerder met de beroepsideologie van de journalistiek te maken heeft (zoals graag willen opkomen voor mensen aan de onderkant van de samenleving, liefst kritisch willen zijn ten opzichte van autoriteiten, etc) dan met partijpolitiek stemgedrag.

in mijn daaropvolgende boek, “Wat is Journalistiek?” (2004) werk ik dit verder uit en stel vast, dat de relatie tussen links zelfbeeld en nieuwsinhoud eerder omgekeerd is, dwz: journalisten censureren/corrigeren zichzelf en daardoor krijgt het ‘rechtse’ geluid in de samenleving in feite onevenredig veel ruimte in de pers.

maar ja, wat weet ik nou.

Saskia, 30 mei 2012, 12:16

Eind- en hoofdredacteuren zullen het kritische vermogen… moeten herstellen… De laatste jaren is er te veel aandacht besteed aan de vormgeving, de layout.
</eindecitaat>
Op zijn zachtst gezegd opmerkelijk dat deze vraag altijd maar bij de redactie terechtkomt terwijl die wel wil maar niet bij machte is.

Wie is nou degene die meteen bij aantreden een nieuw logo op het blad wil, alle mankracht inzet op de colofontekst en tegen de redacteurs vertelt dat zij 2 minuten per artikel tijd krijgen?
Het begint met een U en rijmt op Buitkever.

stan van houcke, 30 mei 2012, 15:51

Nog een keer een poging wagen om een serieuze discussie over de journalistiek te beginnen: walter lippmann, presidentieel adviseur en één van meest invloedrijke Amerikaanse journalisten van de twintigste eeuw stelde al in de jaren twintig van de vorige eeuw dat:

‘public opinions must be organized for the press if they are to be sound, not by the press… Without some form of censorschip, propaganda in the strict sense of the word is impossible. In order to conduct propaganda there must be some barrier between the public and the event. Access to the real environment must be limited, before anyone can create a pseudo-environment that he thinks is wise or desirable.’

Immers,

‘How small our proportion of direct observations is when compared to those observation that are conveyed to us through the media.’

Om nu te voorkomen dat de massa, in de woorden van Lippmann, ‘a bewildered herd’ op hol slaat, moeten de beelden die de massa krijgt toegediend streng geselecteerd worden, zodat de juiste opvattingen ontstaan ‘for the real environment is altogether too big, too complex, and too fleeting for direct acquaintance.’ De massamens ‘is not equipped to deal with so much subtlelety, so much variety, so many permutations and combinations. And although we have to act in that environment, we have to reconstruct it on a simpler model before we can manage with it.’

Walter Lippmann? Ja, Walter Lippmann, zeker niet de eerste de beste. mijn collega’s zouden zijn standaardwerk eens moeten lezen ‘Public Opinion. An Important Work on The Theory of Public Opinion in Relation to Traditional Democratic Theory.’ Ze kunnen het bij Amazon kopen.

Lippmann’s visie geeft een goede verklaring waarom de huidige Vrij-Nederland hoofdredacteur zonder enige schroom kan verklaren dat: ‘De aandacht van de media [wordt] natuurlijk voor een belangrijk deel gestuurd … door de politieke machten … Dat geldt voor de nationale politiek, maar natuurlijk ook voor de internationale politiek.’

Journalisten zijn niet in staat te bepalen waarover ze zouden moeten berichten. Ze bezitten per definitie geen ‘kritisch vermogen.’ Begin in godsnaam eens een serieuze discussie.

stan van houcke, 31 mei 2012, 19:18

tot zover de discussie over het fenomeen journalistiek. een denderende stilte in de polder. snurk rustig door.

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur

Linda Nab
Redacteur

Lars Pasveer
Redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur

Anneke de Bruin
Vormgever

Marc Willemsen
Webontwikkelaar

Vacatures & advertenties

redactie@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.