banner cop

— vrijdag 13 september 2019, 10:06 | 0 reacties, praat mee

Verdient de Nederlandse journalistiek bescherming?

Verdient de Nederlandse journalistiek bescherming? Dat was donderdagavond de vraag bij een debat in Pakhuis de Zwijger dat door Unesco was georganiseerd. Frits van Exter, voorzitter van de Raad voor de Journalistiek, stelt dat de journalistiek zichzelf het beste kan beschermen. "De journalistiek moet telkens weer bewijzen, hoe leuk en nuttig het is om je goed te informeren over wat van belang is in de samenleving. Daar gaat het om."

Volgens hem is het glas halfvol, ondanks dat er sprake is van ‘erosie’, van uitholling door verschillende politieke, economische, sociale en technologische ontwikkelingen.

Zijn gesproken bijdrage voor het debat is hieronder in het geheel terug te lezen. Maandag volgt de keynote door Giselle van Cann, plaatsvervangend hoofdredacteur NOS, over ‘het baken in een snel veranderend nieuwslandschap’.

Opening
Verdient Nederlandse Journalistiek bescherming?

Unesco. Verbaasd dat deze VN-organisatie ook mij die vraag stelde. Dacht altijd dat Unesco meer van de andere wereld dan van onze was.
Hoezo bescherming? Worden we bedreigd dan? Dat lijkt me toch meer iets voor Soedan, Myanmar, Yemen, Azerbeidzjan… Turkije…

Op de bekende lijstjes over persvrijheid in de wereld, van Reporters without Borders en Freedom House, prijkt NL altijd bovenaan met de Scandinavische landen. Heel geriefelijk.

Je zou zeggen, niets om je druk over te maken. Unesco kan zich hier beter concentreren op het werelderfgoed, behoud van de Waddenzee, de Molens van Kinderdijk, enzo…

Toch is de vraag terecht, ook in Nederland.

Reporters Without Borders en Freedom House signaleren in hun laatste rapporten toenemende druk op de persvrijheid, ook in Europa, in onze wereld.
Er is sprake van ‘erosie’: een gestage uitholling, door verschillende politieke, economische, sociale en technologische ontwikkelingen.

Ik noem een paar elementen, waar wij in Nederland ook mee te maken hebben:

- Het klassieke verdienmodel van de journalistiek is failliet. Vele redacties en directies sleutelen aan nieuwe modellen. Sommige hebben succes, maar zij weten het afgaande tij nog niet afdoende te keren.
- Intussen verliezen meer journalisten hun baan, zijn redacties gesaneerd en staan de volhouders onder enorme druk om ‘content’ te produceren, 24/7 (en dan heb ik het nog maar niet over het moeizame bestaan van de meeste freelancers). Dat doet iets met de kwaliteit, om te beginnen in de regio’s.
- En wat de publieke omroep betreft, is er een voortdurende bezuinigingsdruk. Den Haag weet goed lippendienst te bewijzen aan de rol van een vrije pers in de democratie, maar blijkt slecht in staat daarnaar te handelen.
- Het ware verdienmodel zit in de handel in data, maar de media hebben die boot gemist. Wij, het publiek, dragen onze data over aan de grote platforms.
- Terwijl het aantal onafhankelijke, professionele journalisten krimpt, groeit het leger ‘desinformanten’, lui die om politieke en/of commerciële redenen flauwekul, vermomd als informatie, verkopen.
- Er gaapt een kloof tussen de journalistiek en degenen die zich niet herkennen in de media. Dat ondermijnt het nodige vertrouwen.
- De kruistocht van Trump tegen ‘de fakenews media’ blijkt aanstekelijk voor populistische leiders in de gehele wereld, ook in Europa, ook in NL. De negatieve framing van de journalistiek werkt.
- Redacties staan onder groeiende juridische druk van assertieve partijen die niet blij zijn met kritische aandacht. Dat houdt het risico van zelfcensuur in.
- Nog erger is dat collega’s ook fysiek bedreigd worden door criminelen.

Dit is de neerwaartse druk, de erosie, waar wij mee te maken hebben.
En ook, of juist, omdát wij zo hoog in die wereldwijde persvrijheidslijstjes staan, moeten wij daar weerstand tegen bieden. Zorgen dat de lat hoog blijft.

Maar het glas is gelukkig niet leeg, het is halfvol. Er zijn veel ontwikkelingen waar je blij mee kunt zijn:

- Er is meer focus op onderzoeksjournalistiek. Oude en nieuwe media timmeren aan de weg met onthullende producties, Meer media werken daarbij samen, ook internationaal.
- Er druppelt via verschillende fondsen ook meer geld naar ondersteuning van de journalistiek, met name regionaal en lokaal.
- Redacties zoeken een nieuwe, tweezijdige relatie met een geïnteresseerd en mondig publiek.
- Media tonen zich ook bewuster van hun publieke taak. Zij zijn transparanter, leggen beter verantwoording af, waardoor vertrouwen kan toenemen.
- Journalisten maken zich meester van nieuwe technologieën om feiten op te diepen en om hun verhalen anders, beter te vertellen aan meer mensen.
- ‘Nepnieuws’ is in zekere zin een wat misleidende term en een hype, maar het leidt er wel toe dat het belang van goede, onafhankelijke journalistiek op de agenda staat. De druk op regulering van de grote platforms en de bestrijding van desinformatie neemt toe.

Het is geen volledige opsomming, ik wil maar zeggen dat het Laatste Nieuws, zowel slecht als goed is.

Rest de vraag of de journalistiek bescherming verdient.

Is de journalistiek een kwetsbaar natuurgebied als de Waddenzee of een uniek historisch erfgoed als de molens aan de Kinderdijk?

Ik denk dat er veel te zeggen is voor betere bescherming – met name in het scheppen van voorwaarden voor media om hun werk te doen.

Maar ik denk ook dat het goede nieuws bewijst dat de journalistiek zichzelf het beste kan beschermen.
Minder tobben in zaaltjes over de toekomst van de journalistiek – dat hebben we de afgelopen jaren wel genoeg gedaan – (heb het natuurlijk niet over deze bijeenkomst)  Meer doen.

De journalistiek moet telkens weer bewijzen, hoe leuk en nuttig het is om je goed te informeren over wat van belang is in de samenleving. Daar gaat het om.

Ik ben benieuwd wat daar vanavond verder over gezegd wordt.

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl
020-30 39 750

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur, 020-30 39 751

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur, 020-30 39 752

Linda Nab
Redacteur, 020-30 39 758

Lars Pasveer
Redacteur, 020-30 39 755

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur, 020-30 39 757

Anneke de Bruin
Vormgever, 020-30 39 753

Marc Willemsen
Webontwikkelaar, 020-30 39 754

Vacatures & advertenties

Karen Bais
020-30 39 756

Sofia van Wijk
020-30 39 711

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.