— maandag 21 januari 2019, 12:41 | 0 reacties, praat mee

Tarievenoproer onder fotografen. Vrijdag 25 januari unieke eendagsstaking

De Fotograaf des Vaderlands, Jan Dirk van der Burg, steunt de acties van de fotografen. - © Harmen de Jong

Al jaren zien freelance fotografen de tarieven dalen. Erover praten was lang taboe. Laat staan om gezamenlijk in actie te komen. Maar de ‘maat is nu vol’, de ondergrens bereikt. Nieuwe acties volgen op de unieke eendagsstaking van vrijdag 25 januari aanstaande, tot onbegrip van opdrachtgevers en uitgeefbedrijven.

De honger naar beelden bij media is nog nooit zo groot geweest. Fotografen zouden er dus wel bij moeten varen. Maar met de beroepsgroep gaat het juist niet goed. Fotojournalisten worden geconfronteerd met dalende redactiebudgetten, dumptarieven en een hogere werkdruk. ‘Volume’ is het toverwoord, méér maken om toch de eindjes aan elkaar te kunnen knopen.

‘Elk jaar wordt het voor de fotograaf ietsje minder’, zegt Rosa García López, secretaris van de NVF/NVJ. ‘Al die beetjes opgeteld is er in twintig jaar tijd extreem veel ingeleverd.’ Het prijsbeleid rond de digitalisering van de media kan de neergang versnellen, voorspelt ze. De Persgroep biedt 15 euro voor een online foto, TMG 20 euro. ‘Digital first, roept iedereen. Papier wordt steeds minder belangrijk. Maar geen fotograaf kan van dit soort bedragen leven. De maat is vol. Als dit zo doorgaat is de fotojournalistiek over vijf jaar dood.’

Na een eerdere actie, ter ondersteuning van schrijvende freelancers, startte de NVJ eind vorig jaar een bewustmakingsoffensief in de vorm van de campagne: ‘Fotojournalistiek heeft een prijs!’. Wat begon als een oproep tot discussie over de waarde van fotojournalistiek, mondt nu uit in een mobilisatie van freelancers, individualisten pur sang. ‘We zijn het land ingetrokken en hebben met fotografen gesproken. De impact van de lage fototarieven blijkt enorm’, zegt García López. De leden voelen zich machteloos tegenover grote media­bedrijven. Collectief onderhandelen kan uitkomst bieden. Wettelijke ondersteuning is nodig. GroenLinks en PvdA hebben er via een motie bij de minister op aangedrongen om ZZP’ers als beroepsgroep een stem te geven.

Maar er is meer nodig. Acties moeten de noodkreet versterken. Nooit eerder hebben freelance fotografen zich als groep tegen hun broodheren gekeerd. De door angst ingegeven aarzeling slaat om in actiebereidheid. Belteams trokken op het laatst nog tientallen fotografen over de streep.

Vrijdag 25 januari komt het er van. Die dag zullen ruim 400 fotografen (stand van 21 januari, red.) uit protest tegen de lage tarieven en de aantasting van het auteursrecht geen beeld leveren. De groep is breed samengesteld, van lokaal werkende fotografen tot internationale topfotografen en Zilveren Camera-winnaars. De aangesproken mediabedrijven zijn ANP/Hollandse Hoogte, de Persgroep, TMG, Sanoma, MGL en NDC. Aan de bedrijven zijn drie eisen gesteld: minimaal 14 procent verhoging ter compensatie van de prijsindexering, gelijkstellen van tarieven voor online met die van print en zeggenschap over de auteursrechten. De gevoerde gesprekken leverden te weinig tot geen resultaat op, waarna een ‘actietraject’ werd gestart. De beeld loze dag krijgt een vervolg.

Het is een unieke dag: freelancers staan als collectief tegenover mediabedrijven. De dag is om nog een reden bijzonder. De één-dag-stakers krijgen eenmalig een bedrag van 95 euro uitgekeerd ter compensatie van gederfde inkomsten. ‘We vallen niet onder een CAO, want we zijn immers niet in loondienst’, legt Eric Brinkhorst, freelance fotograaf en voorzitter van de NVF uit. ‘Voor het eerst wordt voor freelancers de stakingskas aangesproken.’ Brinkhorst was de afgelopen weken druk met het voorbereiden van de acties. In zaaltjes of via de telefoon benaderde hij collega’s. ‘Velen voelden een spagaat’, zegt hij. ‘Welke gevolgen kan een actie hebben voor hun werk? Ze hebben het nu al moeilijk. Zelf neem ik de risico’s voor lief. Voorzichtig overleg heeft niets opgeleverd.’

De fototarieven staan volgens hem steeds verder onder druk, ‘met uitzondering van NRC Handelsblad, die ze naar boven heeft aangepast’. Bij het net gefuseerde ANP/ Hollandse Hoogte zijn ze gehalveerd, zegt hij. Schande spreekt hij van zogenaamde eurodeals. ‘Ze verkopen een foto voor twee euro en wij krijgen er één van. Met dit soort verkopen zijn we uitgevers en mediabedrijven aan het sponseren. Beeld is niks meer waard.’ Ook het afstaan van auteursrecht zit hem de dwars, en hij zegt namens veel collega’s te spreken. ‘Uiteindelijk gaat het om het principe: die foto is van mij.’

Bij het ANP/HH bestaat begrip voor de onzekerheid die prijsontwikkelingen en de recente fusie voor aangesloten vijf- tot zeshonderd fotografen teweegbrengt. De aangekondigde actiedag is ‘als noodkreet terecht’, zegt fotodirecteur Bas van Beek. ‘Elk initiatief om het welzijn van fotografen te verbeteren, juich ik toe. Er is binnen de fotojournalistiek natuurlijk wel iets aan de hand.’ Maar daarmee is het begrip ook wel op. Van Beek zegt de NVJ niet te begrijpen. ‘Heel jammer dat ze deze actie zijn gestart. Wij doen onze stinkende best voor fotografen. We werken aan een goed businessmodel. Het aandeel van de foto binnen het ANP wordt steeds groter, op fotografie wordt niet bezuinigd. Fotografen kunnen meedingen in de opbrengsten. Volume, volume, dat is het al jaren. Online is er een enorme vraag. Veel plaatsingen leveren meer geld op, zo eenvoudig is het. En de rechten van fotografen? Die zijn bij ons geborgd.’ Hij erkent dat concurrentie groot is en de prijzen ‘afbrokkelen’ door toenemend aanbod. ‘Maar fotografen moeten op dit punt ook elkaar aanspreken, als ze ver onder de prijzen werken.’ Van Beek is duidelijk over aanhoudende stakingsacties van fotografen: ‘Dan zijn we genoodzaakt anderen beeld te laten leveren.’

Ook bij Persgroep-directeur Bart Verkade, overheerst het onbegrip. Hij noemt de Persgroep een ‘fatsoenlijke werkgever’ voor zijn 4500 freelancers, die een ‘stabiele basis’ hebben. Per jaar wordt aan deze groep bijna 30 miljoen euro aan honoraria uitgegeven. De fototarieven zijn recent verhoogd, variërend van 5 tot 15 procent. ‘Er gaat over de Persgroep zoveel misinformatie rond’, zegt hij. Hij noemt voorbeelden: ‘Dat er alleen eenheidsprijzen zijn. Dat het tarief voor online-levering voor regionale bladen 15 euro zou zijn. Geldt alleen voor vrij aangeboden foto’s, niet voor opdrachten. Dan is het 42 euro, net als print. Dat we auteursrechten afpakken. We hebben alleen licenties voor exclusief gebruik in de eerste zeven dagen na publicatie. En dan de jaarlijkse winst die we zouden maken. 100 miljoen hoor je vaak. Wil je weten was het was in 2017? Netto 4,7 miljoen.’ Het meest stoort hem de beeldvorming: ‘Dat de Persgroep over de rug van freelancers megalomane winsten zou maken. Voor ons is het met dalende oplages en advertenties ook moeilijk. Hoe blijven we rendabel? Het zijn dezelfde vragen als van de freelancer.’

‘Het klinkt misschien hard’, vervolgt hij, ‘maar een fotojournalist moet ook een goed ondernemer zijn met een gezonde omzet. Het is moeilijk om van de journalistiek alleen te leven. Zoek misschien ook ander werk.’ Tijden veranderen, media veranderen, pas je aan, is Verkade’s adagium. Zo begrijpt hij ook de rechtsgang niet van fotograaf Ruud Rogier uit Oss, die jaren achtereen werkte voor het Brabants Dagblad. ‘Hij eist 150 euro per foto, geloof ik. Ondenkbaar’, vindt hij. ‘Ruimte voor tariefsverhoging zie ik op dit moment niet. Een daling verwacht ik evenmin. Juist omdat we nu volop investeren, kunnen we freelancers aan nieuw werk helpen.’

Rogier, sinds 1981 fotojournalist, zegt zich gedwongen te voelen de Persgroep voor de rechter te dagen. Het mediaconcern weigerde mee te werken aan een procedure bij de Geschillencommissie Auteurscontractenrecht. Rogier wilde er de billijkheid van de Persgroep-tarieven voorleggen. ‘Ik ben twee tot drie uur bezig met een opdracht, waar ik 42 euro voor krijg. Te weinig om van te leven’, rekent hij uit. ‘Ik draaide met zeven tot acht foto’s per dag lang op volume. Maar het volume valt weg, onder meer door amateurs en schrijvende collega’s die ook foto’s mogen maken.’

Hij pleit voor een tarief van minimaal 60 euro per foto. Sinds de aankondiging van de rechtszaak, gesteund door NVJ/NVF, is het werk voor Brabants Dagblad opgedroogd. ‘Alle opdrachten worden nu gegund aan een ander fotobureau. Ik voel me aan de kant gezet.’ Aan zijn strijdvaardigheid doet de persoonlijke kwestie niets af: ‘In heel het land is het kommer en kwel. Er moet een oplossing komen. We zijn de landelijke actie gestart, als collectief. Er is geen weg terug. Het gaat om hogere tarieven, maar ook om respect. We gaan door tot we op alle punten gewonnen hebben.’ De rechtszaak van Rogier tegen De Persgroep dient naar verwachting over twee tot drie maanden.

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl
020-30 39 750

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur, 020-30 39 751

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur, 020-30 39 752

Linda Nab
Redacteur, 020-30 39 758

Lars Pasveer
Redacteur, 020-30 39 755

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur, 020-30 39 757

Anneke de Bruin
Vormgever, 020-30 39 753

Marc Willemsen
Webontwikkelaar, 020-30 39 754

Vacatures & advertenties

Karen Bais
020-30 39 756

Sofia van Wijk
020-30 39 711

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.