website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

SDM steunt ruggengraat journalistiek

Miro Lucassen — Geplaatst in Innovatie op zondag 13 augustus 2017, 10:00

Nienke Venema.

Nienke Venema. - © Foto: Truus van Gog

Interview Ze is aandeelhouder van De Persgroep, NRC Media én De Correspondent, steunt met 2,5 miljoen euro per jaar een waaier aan media-initiatieven en schreef vorig jaar 275 berichten van afwijzing. Als hovenier van het Nederlandse medialandschap blijft de Stichting Democratie en Media (SDM) desondanks meestal onzichtbaar.

Drie keer kreeg journalistiek ondernemer Geesje van Haren geld van SDM, zonder ooit een medewerker of bestuurder te hebben gesproken. ‘Dat is heel normaal bij subsidiefondsen. Alles verliep per mail en brief. Als ze je plan goed vinden, krijg je het geld en geven ze je het vertrouwen.’

Haar platform VersPers staat sinds 2011 op eigen benen. Momenteel steunt SDM haar project ‘Het Brede Netwerk’ over diversiteit op mediaredacties, ontwikkeld met hoog-leraar Mark Deuze en NRC-journalist Hugo Logtenberg. ‘Binnenkort ga ik voor het eerst bij ze langs om te bespreken hoe de volgende fase door de markt gedragen kan worden.’

Op het bureau van SDM, sinds februari gevestigd op een vierde verdieping in de Amsterdamse Spuistraat, herinnert een enkele ingelijste krantenvoorpagina aan het verzetsverleden waar de stichting uit voortkomt. Die hingen lang in het souterrain van een statige kantoorvilla met marmeren vloer in Oud-Zuid. ‘Een goedkopere, centrale en lichtere ruimte vinden was een van mijn eerste taken’, zegt directeur/bestuurder Nienke Venema. ‘Dat is gelukt, we zitten op 7 minuten van het Centraal Station.’

De SDM-missie volgens de website: ‘Investeren in onafhankelijke, kritische media en een sterke, integere democratische rechtsstaat.’ Het kapitaal, nu 147 miljoen euro, is opgebouwd als krantenuitgever en meer dan de helft ervan is nog steeds ondergebracht in mediabedrijven. De andere helft wordt belegd.

Sinds het najaar van 2014 zoekt Venema actief naar kandidaten voor een bijdrage uit de SDM-miljoenen. Het bureau doet nu werving en toekenning in plaats van de vroegere,  minder actieve subsidiecommissie van bestuurders met vergoeding. Het aantal aanvragen stijgt gestaag: van 226 subsidieverzoeken in 2014 naar 378 in 2016. Dit jaar staat de teller al op 395 aanvragen, waarvan drie kwart werd afgewezen. Want al steeg het uit te keren bedrag van 1,5 naar 2,5 miljoen per jaar, is dat lang niet genoeg om alles te honoreren.

Elk verzoek wordt beoordeeld door twee of drie personen uit het programmateam. ‘Thematiek en vorm moeten aansluiten bij de doelstellingen, kernwaarden en de prioriteiten. We kijken naar effectiviteit, originaliteit en haalbaarheid.’ Zo ontstaat een shortlist voor nader onderzoek, waarna een advies over financiering volgt en Venema beslist. Ze heeft mandaat tot het zelden toegekende maximum van 100.000 euro.

SDM steunde biografieën en documentaires, lezingen en conferenties. Aan sommige instellingen verleent SDM organisatiesteun voor professionalisering. Zo kon de Vereniging van Onderzoeksjournalisten in 2009 haar eerste directeur aanstellen, Margo Smit. ‘Zonder SDM was de VVOJ nooit geworden wat de vereniging nu is’, zegt Smit, inmiddels Ombudsman bij de NPO. ‘SDM heeft vanaf het eerste moment in de vereniging geloofd. Veel fondsen steunen projecten maar zij steunen de ruggengraat van de journalistiek, het ecosysteem dat al die projecten en verhalen mogelijk maakt.’

Niet iedereen is gelukkig met de keuzes van SDM. Carel Brendel, islamcriticus en voormalig journalist van het AD, Het Parool en Vrij Nederland, hekelt op zijn weblog steun aan media-initiatieven rond de islam en de betrokkenheid daarbij van moslims die hij als intolerant beschrijft. Op The Post Online (TPO) geven Annabel Nanninga en Bert Brussen SDM er ook geregeld van langs omdat er geld gaat naar ‘haatpredikers’ en de ‘hoofddoeklobby’.

Venema: ‘Binnen onze brede doelstelling maakt elk bestuur keuzes. Onze steun aan activiteiten tegen moslimdiscriminatie is zorgvuldig tot stand gekomen. Projecten tegen discriminatie van bijvoorbeeld joodse of zwarte Nederlanders zijn ook welkom. Het gaat overigens om 7 procent van ons totaalbudget.’

Elma Verhey (TPO) en Joep -Dohmen (NRC) beschreven in 2015 en 2016 verontwaardigd hoe SDM als ‘activistenspeeltuin’ initiatieven steunde waarbij het netwerk van bestuur en directeur ook betrokken was. De huidige werkwijze heeft meer afstand gecreëerd tussen aanvragers en toekenners, maar dwarsverbanden bestaan nog steeds. Allemaal verdedigbaar en goed gedocumenteerd, zegt Venema. ‘Moeten we goede expertise dan aan ons voorbij laten gaan? We wijzen geregeld aanvragen af van adviseurs, en we hebben ook adviseurs die nooit aanvragen.’

Dat critici SDM indelen bij de ‘linkse kerk’ is niet meer van deze tijd, vindt Adriaan Stoop, tot 2015 bestuurslid en nu president-commissaris bij NRC Media: ‘SDM maakt dingen mogelijk die anders niet zouden gebeuren. Het gaat vooral om onderwerpen, niet om richtingen. Bij de keuzes stel je mensen teleur en je maakt anderen blijer. Is medemenselijkheid links of rechts? Het gaat erom of de aanvraag bij de doelstelling past.’

Stoop was erbij toen SDM besloot met 10 miljoen euro de overname van NRC door Mediahuis mogelijk te maken. ‘Daar hebben we mee geworsteld, want we zouden zo aandeelhouder worden in de concurrent van de kranten van De Persgroep. Maar verder was alleen De Telegraaf geïnteresseerd.’

Het commissariaat voor de aandeelhouders SDM en V-Ventures (Veronica) woog zwaar voor de ondernemingsraad van NRC, die over de fusie positief adviseerde toen Mediahuis accepteerde dat de kandidaat ook de onafhankelijke president-commissaris zou worden. Bij NRC heeft SDM geen prioriteitsaandeel om de koers van de krant te bewaken, zoals wel het geval is bij De Persgroep. Er is nog een verschil: NRC keert jaarlijks 6 procent (6 ton) dividend uit, met De Persgroep is tot 2019 een ‘dividendvakantie’ afgesproken: de 4,5 procent rente op het kapitaal blijft in de onderneming, die zo jaarlijks 3 miljoen van SDM in kas houdt. ‘Dat is prachtig, want zo kunnen wij investeren in digitale initiatieven, reorganisaties en acquisities’, zegt Frits Campagne, tot september 2016 CEO van Persgroep Nederland en nu directeur van de Deense media die het bedrijf overnam van Mecom/Wegener.

‘Er is geen betere invulling van de missie van SDM dan het aandeelhouderschap in een nieuwsorganisatie die elke dag miljoenen mensen bereikt met kwaliteitsjournalistiek in de regio en landelijk, in print en online.’

De Persgroep Nederland bouwt onder meer door de ‘dividend-vakantie’ een reserve op om na 2019 een deel van de aandelen terug te kunnen kopen. Dat gebeurde ook al in 2015, toen SDM 13 miljoen ‘vrij speelde’ om te beleggen. Wat hard nodig lijkt na twee ton verlies in 2015 en twee miljoen in 2016. Toen leverde de 61 miljoen vrij vermogen nog geen miljoen resultaat op. Toch ziet directeur Venema geen direct gevaar: ‘Er is wat speling, omdat het resultaat in de jaren hiervoor goed is geweest. Mochten de kapitaal-opbrengsten de komende jaren blijven tegenvallen, dan zullen we wel maatregelen moeten nemen.’

Het bewaken van de identiteit van de kranten, een oer-doelstelling van de stichting, lijkt een slapend bestaan te leiden. Zoiets hoort ook niet te vaak nodig te zijn; Stoop herinnert aan de verkoop aan Apax en de terugkoop met verlies, vijf jaar later, toen de durfinvesteerder de krantenwereld voor gezien hield. ‘Onze positie was nodig toen we Apax moesten uitkopen, anders zou er niet voldoende zijn overgebleven van de kranten.’

En merkt de Persgroep nu nog iets als Venema de aandeelhoudersvergadering bezoekt? Campagne: ‘SDM heeft een grote focus op “governance” en de positie van de journalistiek en journalisten. Ze vraagt aandacht voor diversiteit in het bestuur en in de leiding, wat we natuurlijk zelf ook belangrijk vinden, maar het is goed dat een aandeelhouder daarop wijst. Hetzelfde geldt voor de omgang met “branded content” en de positie van freelancers.’

En vindt Venema dat zij op die onderdelen voldoende bereikt? ‘Ik krijg een luisterend oor. En ik zal niet schromen om volgend jaar weer zaken naar voren te brengen.’

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.