Sara Kolster maakte een multimediaal project over vertrouwen en het verbinden van film, wetenschap en praktijk

Het was midden in de coronatijd. Voor de research van mijn nieuwe documentaire Blauwdruk sprak ik met jongvolwassenen die op jonge leeftijd beide ouders hebben verloren. Tijdens een van die gesprekken ontmoette ik Perla. ‘Ik was net zestien, toen werd ik wees’, vertelde Perla (toen 28). ‘Maar mijn vader leeft nog’, zei ze er meteen achteraan. Het was mijn eerste ontmoeting met iemand die van zo dichtbij een moord binnen het gezin had meegemaakt.

Hoe ga je verder na zo’n ontwrichtend verlies? Je verliest niet alleen je ouders, maar ook je thuis en je vanzelfsprekende blik op jezelf. Want je blijft kind van beide ouders. Hoe kijk je naar jezelf, als kind van zowel dader als slachtoffer?

Via de Federatie Nabestaanden Geweldslachtoffers ontmoetten Perla en ik meer kinderen die hetzelfde hadden meegemaakt als zij. ‘Alles stond compleet op z’n kop. Mama was dood, papa was weg en we konden ons huis niet meer in, want dat was afgezet als ‘plaatsdelict’.’ Wat zich binnen de muren van een gezin afspeelt, blijft vaak onzichtbaar, tot het te laat is. De kinderen die achterblijven zijn eveneens onzichtbaar, terwijl ze kampen met een zeer complex verlies.

Voor de film hadden vier vrouwen de moed om eenmalig hun verhaal voor de camera te delen, met als doel: meer aandacht voor de (na)zorg voor kinderen die door femicide achterblijven. Gaandeweg nam hun vertrouwen toe en kozen Perla, Maeve en Roser ervoor om ook ná de film betrokken te blijven. Dat deze samenwerking zou ontstaan, had ik vijf jaar geleden nooit gedacht.

In de afgelopen tien jaar zijn er in Nederland honderden kinderen geweest die dit is overkomen. Eén op de drie was getuige van de daad. Die blauwdruk wis je nooit meer uit. Ik dacht: het agenderen van het probleem in de film is één stap, maar hoe zorgen we ervoor dat deze kinderen daadwerkelijk goed opgevangen worden, veiligheid ervaren en stabiliteit krijgen – voor de rest van hun leven?

Daarom doen we verdiepend onderzoek. Perla en ik spreken met professionals in de zorg, justitie, politie en instanties als veilig thuis en slachtofferhulp. Fragmenten van deze gesprekken worden onderdeel van de website Blauwdruk. Daarnaast organiseren we intieme vertoningen met nagesprekken waarbij een van de hoofdpersonen en ikzelf aanwezig zijn. Samen met hoogleraar Marieke Liem breiden we de Femicide Monitor uit, zodat deze kinderen beter in beeld komen. Verder zijn hoogleraar trauma en herstel bij kinderen Eva Alisic en maatschappelijk werker/onderzoeker Arend Groot betrokken met hun expertise in begeleiding en herstel.

Zo verbinden we film, wetenschap en praktijk tot een impactprogramma. Hieruit komen vast weer allerlei nieuwe zaadjes voort, waar we nu nog geen zicht op hebben. De eerste concrete mijlpalen: de tv-uitzending op 20 november en de speciale vertoningen in het kader van de Orange the World campagne in aanloop naar 25 november; de Internationale Dag tegen Geweld tegen Vrouwen.