Sara Berkeljon: ‘Met een geschreven interview kun je veel dieper gaan’

‘Mijn eerste grote interview voor de Volkskrant was met Vader Abraham oftewel Pierre Kartner, voor het katern V. De aanleiding was het liedje dat Kartner had geschreven als Nederlandse inzending voor het Eurovisie Songfestival 2010, “Ik ben verliefd (sha-la-lie, sha-la-la)”. Kartner werd erom verguisd: het liedje zou kansloos zijn, en symptoom van de verloedering van het Songfestival. Maar hij was juist een heel goede componist, zei hij in het interview: “Bepaalde kenners van de muziek noemen me Haydn. Die tertsen in ’t Smurfenlied, zo zou Haydn óók schrijven, zeggen ze dan.”

Ik werkte toen op de redactie Media. Het was ons idee geweest om Kartner te interviewen. Het is meestal ons idee, hier op de krant, wie we wanneer interviewen. Soms komt de aanleiding van buiten, bijvoorbeeld omdat iemand een nieuw boek uitbrengt. Maar ik heb ook wel eens een interview afgezegd, omdat ik het boek te slecht vond.
Er zijn zoveel verschillende soorten interviews. De korte gesprekjes in de talkshows op tv zou je als interviews kunnen zien, net als de duels waarin de interviewer probeert een politicus uitspraken te ontlokken, of confronteert met onwaarheden of inconsistenties. Ik maak lange leesinterviews waarin ik het persoonlijke probeer te combineren met het maatschappelijk relevante. Ik vind het wel meevallen hoeveel er daarvan in de kranten staan.

Interviews zijn misschien inderdaad niet de meest efficiënte dragers van feitelijke informatie, maar dat is ook niet het doel. Een goed interview biedt iets anders, bijvoorbeeld een blik op de drijfveren van een persoon. Van bekende Nederlanders hebben we vaak een bepaald beeld. Van Ivo Niehe denken we allemaal dat hij zichzelf geweldig vindt. Tegenover mij was hij heel openhartig over zijn eeuwige twijfel of het wel goed genoeg is wat hij maakt. “Ik probeer mijn onzekerheid te maskeren”, zei hij.

‘Ik hou erg van het schrijven’
Een lang interview kan het beeld zowel bijstellen, zoals bij Niehe, als beter inkleuren: wat zijn iemands beweegredenen? Voor de krant maak ik tien à vijftien van zulke interviews per jaar. Ik heb niet de ambitie om dat voor televisie te doen. Met een geschreven interview kun je veel dieper gaan. Ik houd erg van het schrijven. Mijn gesprekken duren tweeëneenhalf tot drie uur. Ik bereid me ook altijd grondig voor. Ik lees veel, bel met naasten en collega’s van de geïnterviewde. De gesprekken neem ik altijd op. Als ik ze terugluister ontdek ik soms dat ik bepaalde uitspraken tijdens het gesprek verkeerd had begrepen.

Ja, interviews zijn eenzijdig, in de zin dat je het verhaal brengt van één persoon. Dat vind ik geen bezwaar zo lang je die eenzijdigheid goed laat zien en er in je vragen iets tegenover zet. Onlangs sprak ik Rob Wijnberg over zijn nieuwe boek, “Voor ieder wat waars”. Ik was best kritisch over dat boek en had mezelf gewapend met een lijst stevige vragen. Door zijn antwoorden ging ik gaande ons gesprek meer begrip krijgen voor zijn standpunten.

Eén keer heb ik ChatGPT te hulp geroepen: bedenk kritische vragen voor Johan Remkes. Dat leverde niets bruikbaars op.’