website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

Reorganisatie Vrij Nederland: Een titel en vijf ton voor wie wil

Dolf Rogmans — Geplaatst op maandag 6 mei 2019, 10:30

Vrij Nederland in betere tijden. De redactievergadering in 1976. Vanaf links met de klok mee: Joop van Tijn, Hans Smits, Ursula den Tex, Wim Wennekes, Martin van Amerongen, Rinus Ferdinandusse, secretaresse Beatrix Legerman, Gerard van Westerloo, Kees

Vrij Nederland in betere tijden. De redactievergadering in 1976. Vanaf links met de klok mee: Joop van Tijn, Hans Smits, Ursula den Tex, Wim Wennekes, Martin van Amerongen, Rinus Ferdinandusse, secretaresse Beatrix Legerman, Gerard van Westerloo, Kees - © Bert Nienhuis

Actueel Vrij Nederland staat aan de vooravond van de laatste reorganisatie. Van de pakweg ­10 formatieplaatsen moeten er 7 weg. Wat resteert is een titel en een redactiebudget. Een overzicht van het probleem, drie alternatieven en een voorspelling van de uitkomst.

Wat de uitgever wil met Vrij Nederland (VN) staat in het reorganisatieplan waaruit NRC eerder al de hoofdlijnen publiceerde. Dat plan ligt nu bij de ondernemingsraad en de redactie die er beide mee moeten instemmen, dan wel het in overleg met de directie kunnen aanpassen. Hoe lang dat gaat duren, weet niemand. VN heeft nu twaalf vaste krachten van wie zes redacteuren en een hoofdredacteur, samen goed voor 9,74 fte, schreef NRC. Dat worden 7 fte minder waardoor er een hoofdredacteur en twee chefs (print en digitaal) overblijven. Die gaan samen met freelancers het blad en de site maken. De frequentie van het tijdschrift gaat naar 10 keer per jaar.

“Het plan is geheim”, krijgen wij verschillende keren te horen. Medewerkers moesten tekenen dat ze worden ontslagen als ze er iets over zeggen, om vervolgens in het plan te lezen dát ze worden ontslagen. Wij hebben het plan inmiddels ook kunnen inzien. Er staat op het eerste oog niets bijzonders in. Zoals in elk reorganisatieplan wordt betoogd dat het slecht gaat en daarom moet worden ingegrepen. De oplage daalt, de inkomsten daardoor ook en de kosten lopen op. Digitaal groeit, maar niet genoeg om welk gat dan ook te dichten. Met minder mensen het product maken kan niet, stoppen wil niemand, samenwerken of verkopen ook niet, of in elk geval nog niet.

Wat overblijft is het dienstverband van de medewerkers dat verandert. De switch van vast naar freelance scheelt enkele tonnen op jaarbasis. Zo blijven er handen aan het bed. De koers van blad en site blijven hetzelfde. Daarmee zou dan een jaar of twee de financiële nood zijn opgelost. Maar als de inkomsten net zo dalen als voorheen, is het probleem over twee jaar terug op tafel. Dus eigenlijk lost het plan structureel niets op.

Bijzonder is, dat wat uitgeverij WPG betreft, VN geen winst hoeft te maken. De uitgever is zelfs bereid jaarlijks minimaal vijf ton (als het goed gaat bij WPG ook méér) te investeren in onderzoeksjournalistiek bij VN. ­Helaas gaat dat de eerste twee jaar niet lukken. Dan is de vijf ton nodig om het verwachte verlies te compenseren. Maar als VN de nul haalt, dan is de bonus dat er minstens ­5 ton beschikbaar komt voor onderzoeksjournalistiek.

Dus: de meeste vaste mensen weg; doorgaan op de ingeslagen weg en een bonus van vijf ton als het lukt de nul te houden.

Bijlage bij De Groene Amsterdammer ­
Kan het ook anders? Ja. Tussen de uitgever van De Groene Amsterdammer en die van VN is twee keer informeel gesproken over vormen van samenwerking, zegt Xandra Schutte, hoofdredacteur van De Groene en ooit ook hoofdredacteur van VN. Zelf heeft ze een keer kort gesproken met iemand van de redactieraad over een toenadering. Verder is het allemaal niet gekomen. ‘Mijn uitgever is natuurlijk geïnteresseerd in de lezers van VN’, zegt ze over de interesse van De Groene. ‘Een fusie tussen de bladen ligt lastiger. Twee titels in elkaar schuiven levert niet meteen het beste van twee werelden op’, zegt ze.

Als Schutte nadenkt over wat wel zou kunnen, dan denkt ze eerder aan een VN-bijlage bij De Groene. Waarbij er dus ook twee redacties zijn. Als oud-hoofdredacteur van VN ziet ze met pijn in het hart hoe het nu met het maandblad gaat. Door de alsmaar dalende oplage neemt het aantal mogelijk­heden iets te doen alleen maar af. En daarmee ook de eventuele interesse van De Groene trouwens.

Vijf hoofdredacteuren 
Wat te denken van een stoer en gewaagd plan? VN krijgt een hoofdredactie van vijf mensen. Naast de huidige leidsman Ward Wijndelts zouden er klinkende namen als Femke Halsema, Rem Koolhaas, Joris Luyendijk of Roxanne van Iperen tot de hoofdredactie toetreden. Zij zouden debatteren over wat er in VN te lezen moet zijn, de koers uitzetten. De uitvoering komt te liggen in handen van freelancers. Ook kunnen de beste vertaalde stukken uit The New York Times of The Atlantic een plek vinden in het nieuwe VN.

Uitgever Teun Gautier (voorheen Elsevier en De Groene Amsterdammer) heeft dat plan in het voorjaar van 2018 samen met Wijndelts in opdracht van WPG uitgewerkt. ‘Ward heeft er een mooie PowerPoint van gemaakt om intern te presenteren. Dat moment werd steeds uitgesteld totdat ik er niets meer van hoorde’, aldus Gautier nu. Wijndelts zelf wil er niets over zeggen.

Gautier is nog steeds enthousiast, ook al heeft één jaar oplagedaling geen goed gedaan voor de haalbaarheid van het plan. Gautier: ‘VN is een iconische titel. Daar is plaats voor als je er iets bijzonders mee doet. Financieel is dat geen probleem. Ik heb de cijfers gezien. In een kwartier had ik het verlies omgebogen in drie ton winst. De vijf ton die WPG jaarlijks extra in VN wil steken, heb ik daarbij niet nodig. Ik verwijt de huidige leiding incompetentie. Ze laten de achteruitgang gewoon plaatsvinden zonder iets te doen’, aldus Gautier.

Stoppen
Stoppen is voor WPG geen optie, staat in het reorganisatieplan. Voor veel lezers helaas wel en dat geldt langzamerhand ook voor de mensen die VN lang een warm hart hebben toegedragen. Femke Leemeijer, tien jaar geleden tijdschriftenuitgever bij toen nog Weekbladpers, in haar column op Nederlandsmedia­nieuws: ‘Hoe erg is dat? Moet VN tegen de klippen op in leven worden gehouden? Het plan van Ward Wijndelts roept bij mij de associatie op met een sterfhuisconstructie. Het pakt in mijn ogen namelijk de kern van het probleem niet aan: VN is zijn relevantie verloren, heeft zichzelf overleefd, ligt al jaren op de intensive care aan de be­ademing. Dus Ward, mijn advies: maak geschiedenis door niet door te sukkelen, maar stop.’

We horen het vaker als we bellen met oud-medewerkers. Niemand staat graag te dansen op het graf van VN, dus de meeste willen niet geciteerd worden. Na een aarzeling zegt Kees Schaepman, redacteur van 1976 tot 1998: ‘Ik heb me altijd op de vlakte gehouden want ik vind dat je niet als oude mopperaar aan de zijlijn moet staan. Maar mijn idee is eigenlijk tegenovergesteld van het nieuwe plan: ze hadden er al lang mee op moeten houden. Daar ben ik vrij overtuigd van. Het 75-jarig jubileum was een mooi moment geweest. Dan had je een groot feest gegeven – daar was toen nog geld voor - en dan had iedereen met veel weemoed afscheid genomen. Ik vind het nu een grote mate van treurigheid hebben, het is een soort uitgestelde stervensbegeleiding. VN was altijd het blad dat we zelf wilden maken, en daar waren lezers voor. Dat was de essentie: Het is een auteurskrant waarin de redactie alle macht heeft. Nu is het een verdienmodel geworden. Een blad op zoek naar lezers en een formule. Totaal het omgekeerde van wat het ooit was. Het huidige VN heeft niets meer te maken met het oorspronkelijke blad.’

Wat gaat er gebeuren?
Dat weten we natuurlijk niet. Maar feit is dat het reorganisatieplan op tafel ligt en dat de redactie en de OR daar iets van moeten vinden. Botweg afwijzen is geen optie. Want de huidige situatie is onhoudbaar. Uitgever WPG past de verliezen niet meer bij en de langdurige onzekerheid over de koers en de formatie draagt niet bij aan de onderlinge solidariteit. Op deze manier valt de boel langzaam uit elkaar. Daarbij zijn tijdens eerder overleg - waar ook de redactie aanzat - al veel keuzes afgevinkt. Wat overblijft is kleine wijzigingen aanbrengen in het huidige plan. Een extra redacteur erbij, iets meer fotobudget of een beter sociaal plan. Vanuit het perspectief van de redacteuren logisch. Het verschil tussen alle denkbare opties is klein. In alle gevallen zijn ze hun vaste baan kwijt.

Wat resteert is een titel en vijf ton van WPG voor onderzoeksjournalistiek. Dat lijkt dan ook het echte plan: als de vaste mensen weg zijn, wordt samenwerken eenvoudiger. Dan staan De Groene, Gautier of iemand anders vast weer op de stoep.

2 reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

  1. 1. J.C. Roodenburg, 6 mei 2019, 16:20

    Toen ik in 2005 bij het Rotterdams Dagblad voor de ouderenregeling koos (mede dankzij de NVJ) werd er tot 100 procent meegebouwd. Uiteindelijk dus voor mij bijna 70 procent. Kan VN een voorbeeld aan nemen bij de afvloeiingsregelingen die indertijd nog golden! Het is nú veel minder geworden. Het enige dat telt is dat er nu méér tweeverdieners zijn.

  2. 2. Nicoline Maarschalk Meijer, 7 mei 2019, 15:13

    Ik ben het helemaal eens met Kees Schaepman. Doodzonde, maar het is niet anders.

Villamedia Sluiten

Inloggen

Registreren

Vul onderstaande gegevens in voor exclusieve toegang voor NVJ-leden.