Publieke omroep: neem ditmaal regie bij de verkiezingscampagne!

De komende maanden gaat de (media-)aandacht volop uit naar de verkiezingen in november. Politieke partijen moeten in allerijl aan de bak met het opstellen van verkiezingsprogramma’s. Lijsttrekkers zijn intussen bekend. In een tijdperk waarin audiovisuele media en beeldvorming van grote betekenis zijn, is met name de rol van de politieke leiders daarin een cruciale factor.

Want in onze sterk gemedialiseerde samenleving spelen audiovisuele media een hoofdrol in politieke en opiniërende beeldvorming. Vooral televisie is beeldbepalend, of we dat nu willen of niet. Het adagium ‘één beeld zegt meer dan duizend woorden’ bestaat niet voor niets.

Daarnaast is er de impact van sociale media. Hoewel het naar verhouding maar om een zeer beperkt aantal mensen gaat, spelen hun uitingen en meningen op sociale media, vaak zonder enige onderbouwing, een onevenredig grote rol in de publieke discussie. Ook al omdat mainstream media er kennelijk niet omheen durven of deze niet op waarde weten te schatten.

Een voorbeeld van X, het voormalige Twitter. Zelfs het meest populaire onderwerp op het moment van schrijven – Frans Timmermans – heeft niet meer dan 24.000 tweets, waarvan ook nog eens veel herhalingen. Dat is precies 0.001% van de bevolking…

In dit geheel draagt de publieke omroep in het bijzonder een grote verantwoordelijkheid, gelet op zijn specifieke missie, zijn diverse (beeld-)kanalen en groot publieksbereik.

Een van zijn belangrijkste waarden is maatschappelijke relevantie: een bijdrage leveren aan de samenleving. Dat brengt uiteraard een grote verantwoordelijkheid met zich mee; het doet er toe wat er wordt uitgezonden, wie er wel en niet aan tafel zitten en met welke frequentie dat gebeurt. Dat geldt voor informatieve programma’s natuurlijk altijd, en al helemaal tijdens de verkiezingscampagne.

Politicoloog Andre Krouwel van de Vrije Universiteit Amsterdam waarschuwt dat media, in de wijze waarop en de mate waarin zij verslag doen, de verkiezingsuitslag beïnvloeden. Dat vinden meer wetenschappers. De publieke omroep is daarmee in sterke mate medebepalend voor de verkiezingsuitslag. Dat vraagt om een doordachte regie, om te voorkomen dat bepaalde politici en partijen bevoordeeld - en dus anderen benadeeld worden.

De ervaringen van de afgelopen twintig jaar zijn mijns inziens op dit punt niet positief. Sinds 2000 kregen vier nieuwkomers in de politiek – Fortuyn, Wilders, Baudet, Van der Plas – in de aanloop naar verkiezingen een vrijwel ongebreideld televisieplatform aangeboden.

Scoren óm te scoren

Ook nu dreigen programmaredacties zich massaal op een enkele politicus te storten, alsof de anderen niet bestaan. Het afgelopen jaar was BBB-voorvrouw Van der Plas niet van het scherm te slaan. Nu is het Omtzigt. Een veeg teken.

Lijststrekkers van andere partijen zoals bijvoorbeeld Volt, toch ook nieuwkomers in de politiek, komen er bekaaid af en worden daarmee benadeeld.

De publieke omroep is er om, met toepassing van journalistieke principes, op een gedegen en evenwichtige wijze te informeren. Scoren óm te scoren hoort daar niet bij. Niet kijkcijfers maar het aanbieden van kwalitatief hoogwaardige informatie behoort centraal te staan.

Ondoordachte keuzes dragen bij aan onbalans in het democratische proces en schaden daarmee de samenleving. Bovendien is de scheve balans onterecht en benadeelt het partijen die aan de kant gehouden worden.

Dat past een verantwoordelijke publieke omroep niet. Zij staat in dienst van het algemeen belang en moet het bevoordelen van deelbelangen te vermijden. Dat betekent regie en een doordacht programmabeleid. Kortom: programmaredacties, eindredacteuren, directies en de NPO die zich verantwoordelijk opstellen.

Van een goed functionerende publieke omroep moet verwacht kunnen worden dat er op een volwassen en afgewogen wijze omgegaan wordt met politieke informatievoorziening.

Daarom, publieke omroep: denk na en neem in de komende campagne voor de Tweede Kamer-verkiezingen de regie. Voorkom dat er opnieuw slechts enkele politici een ongebreideld en ongeremd (televisie-)platform krijgen. Daarmee is de democratie gediend.