Overzicht journalistieke producties: tien jaar na het neerschieten van de MH17

Door Rusland gesteunde separatisten gebruikten bij de aanval een zogeheten Buk-TELAR-afweersysteem, dat kort daarvoor vanuit Russische grondgebied was geleverd. Die verdween daarna weer stilletjes over de grens. Drie Russen werden uiteindelijk - bij verstek - voor hun betrokkenheid tot levenslang veroordeeld.

Terugblik
NRC-journalist Steven Derix sprak met voormalig rechercheur Gerrit Thiry, die acht jaar lang leiding gaf aan het Joint Investigation Team (JIT) dat neerhalen van de MH17 onderzocht: “In al mijn onnozelheid heb ik toen ja gezegd, niet wetende dat ik acht jaar van mijn leven bezig zou zijn met MH17. Ik ben nog één keer terug geweest naar Amsterdam om mijn kastje leeg te halen.”

Omroep Brabant volgde Paul Marckelbach uit Nuenen, die bij de ramp vijf familieleden verloor. Zijn relaas is onderdeel van een indringende documentaire.

Tom Vennink en Jelle Krings van de Volkskrant spraken enkele leden van het team van Oekraïense pathologen dat destijds de opdracht kreeg de lichamen van de slachtoffers gereed te maken voor transport naar Nederland. De foto’s bij het artikel werden in 2014 door de Oekraïense forensisch patholoog Joeri Kravtsjenko gemaakt. Kravtsjenko maakte de beelden op plekken waar journalisten destijds niet mochten komen.

Telegraaf-journalist Mischa van Diepen trok naar de Oekraïense stad Slovjanks om te reconstrueren hoe de voormalige separatistenleider Igor Girkin zijn leger van het BUK-afweersysteem kon voorzien waarmee de MH17 is neergehaald.

Michiel Driebergen was in Oekraïne toen de aanval op de MH17 plaatsvond. De verslaggever blikt voor Trouw terug op die donderdag in juli toen de lijnvlucht van Malaysian Airlines werd neergeschoten en 298 mensen werden gedood. “Terwijl ik een reis plande naar Slovjansk, de stad in de Donbas die net door het Oekraïense leger was bevrijd, kwam opeens dat vreselijke nieuws over de MH17.”

NH Nieuws sprak met oud-journalist Pieter Broertjes, tien jaar geleden burgemeester van Hilversum. In de Korporaal van Oudheusden-kazerne werden slachtoffers officieel geïdentificeerd. De stad werd daarmee ‘het epicentrum van de rouw’, zegt Broertjes. Drie voltallige Hilversumse families kwamen om bij de ramp, zegt Broertjes: “Ik vroeg aan mijn ambtenaar: zijn hier draaiboeken voor? Nee, die zijn hier niet voor, antwoordde hij.”

NPO Start blikt uitgebreid terug op MH17, met een selectie van interviews over onder meer het officiële onderzoek en activiteiten van platform Bellingcat. Verder zijn er interviews met nabestaanden en rouw-experts.

Actualiteitenrubriek EenVandaag blikte over meerdere dagen terug naar de impact die MH17 op Nederland heeft gehad: een lid van de Koninklijke Marechaussee die in Oekraïne onderzoek deed, welke rol Bellingcat speelde in het speurwerk, hoe het gaat met nabestaanden, Loes, een familielid over constante herinnering aan de ramp en de ervaringen van Remco, die slachtoffers repatrieerde.

Op de vijfde verjaardag van de aanval sprak de NOS met Patrick Kivits, een chauffeur die in juli 2024 voorop reed in de stoet rouwwagens vanaf Eindhoven. De beelden die hij zag vanuit zijn rouwauto maken nog steeds diepe indruk op hem.

De Onderzoeksraad voor de Veiligheid publiceerde acht jaar geleden bij afronding van het onderzoek een korte film hoe de beschieting is verlopen.

Veroordelingen
Op 17 november 2022 sprak de rechtbank Den Haag, dat was aangewezen om uitspraak te doen, vonnissen uit. Russen Igor Girkin, Sergej Doebinski en Leonid Chartsjenko werden bij verstek veroordeeld tot levenslang, maar zullen nooit worden uitgeleverd.

Diverse Nederlandse media berichtten over waar de veroordeelde daders nu uithangen: RTL Nieuws, NRC, Trouw. Girkin zit wel in een Russische cel. Niet voor MH17, maar voor kritiek op Poetin en de legerleiding.

Het Openbaar Ministerie houdt op een speciale site de laatste juridische ontwikkelingen bij. De interactieve website Strafdossier MH17 geeft een gedetailleerde tijdlijn over de aanloop en latere verhulling van de beschieting.

Een jaar later verklaarde het Joint Investigation Team (JIT) dat er sterke aanwijzingen zijn dat president Poetin persoonlijk de goedkeuring heeft gegeven voor levering van luchtdoelsystemen aan seperatisten. JIT schrijft: “In opgenomen telefoongesprekken vertellen Russische overheidsmedewerkers dat de beslissing tot militaire ondersteuning bij de president ligt. Het besluit wordt zelfs een week uitgesteld ‘omdat er maar één is die een beslissing neemt [..], de persoon die op dat moment op een top in Frankrijk is’. President Poetin is op dat moment, op 5 en 6 juni 2014, bij de herdenking van D-Day in Frankrijk. Er is concrete informatie dat het verzoek van de separatisten aan de president is voorgelegd, en dat hier positief op is beslist. Het is onbekend of in het verzoek uitdrukkelijk over een Buk-systeem wordt gesproken. Korte tijd later worden de zware luchtverdedigingssystemen geleverd, waaronder de Buk die later MH17 neerschiet. Daarom spreken we van sterke aanwijzingen. De hoge lat van volledig en sluitend bewijs wordt niet gehaald. Voor de president geldt daarbij een immuniteit als staatshoofd.”

Internationaal
De Oekraïense internationale krant Kyiv Post constateert dat nabestaanden stilaan beseffen dat geen van de tot levenslang veroordeelde Russen daar ooit de cel voor indraaien.

De Russische staatsnieuwssite RT (officieel verboden in de EU, maar gewoon bereikbaar) negeert de tiende verjaardag van het neerhalen van MH17. Een bericht van vorige maand citeert het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken over het verloop van het onderzoek en meldt de weigering om deel te nemen aan een internationaal luchtvaartsymposium over MH17. Dat zou een ‘toneelspel’ zijn waarin schuld al vaststaat, aldus het ministerie.

De Raad van de Europese Unie stond gisteren stil bij het neerhalen van MH17. In een Engelstalige verklaring roept de Raad Rusland op eindelijk schuld te erkennen en mee te werken aan recht doen aan de slachtoffers en nabestaanden. De door het JIT gepresenteerde bewijs heeft volgens de Raad onomstotelijk duidelijk gemaakt dat het gebruikte BUK-afweersysteem van de Russische Federatie afkomstig was. “Geen Russische desinformatiecampagne kan deze basale feiten, vastgesteld door een wettige rechtbank, weerleggen”, aldus de Raad.

Malaysia Airlines staat vandaag verder niet stil bij het neerhalen van MH17. Op sociale media en de corporate website is het business as usual.