Opinie: politici ondermijnen de pers, van Mona Keijzer tot het Witte Huis

Wie iets verder kijkt dan Den Haag, ziet dat haar woorden geen op zichzelf staande uitglijder zijn. Ze passen in een internationale beweging waarin politici de journalistiek niet langer simpelweg bekritiseren, maar proberen haar legitimiteit te ondermijnen.

Keijzer is daarmee geen uitzondering, maar een symptoom van een structureel democratisch probleem.

Staatspropaganda
In de Verenigde Staten is die trend al jaren zichtbaar en inmiddels geïnstitutionaliseerd. De regering-Trump onderhoudt een officiële webpagina op de White House-site waar nieuwsorganisaties en individuele journalisten publiekelijk worden gelabeld als “Misleading. Biased. Exposed.” Het is geen retorische provocatie meer; het is een staatsinstrument dat bedoeld is om vertrouwen in de pers te ondermijnen en kritische verslaggeving te ontmoedigen. Een president die journalisten vanuit de overheid classificeert, zet een stap richting staatspropaganda.

Ook in Europa is dezelfde logica zichtbaar. In Duitsland is het woord Lügenpresse, dat door de nazi’s werd gebruikt om kritische media als vijanden van het volk neer te zetten, door de AfD opnieuw in de politieke woordenschat gebracht. Daarmee wordt niet langer kritiek geuit op een concrete publicatie, maar wordt een gehele beroepsgroep bij voorbaat verdacht gemaakt.

In het recente rapport van het Reuters Institute wordt bovendien benadrukt hoe persoonlijk deze aanvallen vaak worden. De aanval verschuift van de inhoud naar de persoon, van het artikel naar de journalist. Dat maakt de schade des te groter, omdat het journalisten persoonlijk kwetsbaar maakt en het risico op intimidatie en zelfcensuur verhoogt.

Zelfcensuur in Griekenland
Een voorbeeld dat vaak onder de radar blijft, maar juist binnen de Europese Unie extra relevant is, komt uit Griekenland. Human Rights Watch concludeerde in 2025 dat de persvrijheid daar de afgelopen jaren dramatisch is verslechterd. Journalisten worden bespioneerd met spyware, geconfronteerd met lastercampagnes, geïntimideerd via SLAPP-zaken en financieel ondermijnd doordat staatsadvertenties vooral naar regeringsgezinde media gaan. Onafhankelijke redacties spreken openlijk over een groeiend klimaat van zelfcensuur. Griekenland laat zien hoe snel een democratie kan afglijden wanneer politieke macht wordt gebruikt om media te controleren in plaats van te controleren te worden.

Wanneer je deze voorbeelden naast elkaar legt, wordt de rode draad zichtbaar. Politici die zich bedreigd voelen door kritische journalistiek verschuiven hun aanval van de inhoud naar de integriteit van de journalistiek zelf. Niet: dit artikel bevat fouten, maar: deze journalist is niet te vertrouwen. Niet: deze omroep is kritisch, maar: deze omroep staat aan de verkeerde kant. De aanval gaat niet meer over feiten, maar over legitimiteit. Het gevolg is overal hetzelfde. De samenleving verliest een gedeeld fundament. Media worden niet langer gezien als bron van informatie, maar als politieke actor of zelfs als vijand.

Volgens het Reuters Institute ligt de enige echte verdediging tegen deze aanvallen niet in terughoudendheid, maar in het blijven dienen van het publiek. Dat is een opdracht, een waarschuwing en een bemoediging tegelijk.

Mona Keijzers aanval op de NOS is geen incident. Ze maakt deel uit van een groeiende reeks politieke machtsgrepen tegen de pers — subtieler of grover, maar overal gevaarlijk. Het normaliseren van wantrouwen jegens de vrije pers is misschien wel het grootste gevaar voor de democratie van onze tijd.