— woensdag 23 september 2009, 20:00 | 0 reacties, praat mee

Oost-Timor: journalisten als feniksen

‘Murdered in search of the truth’, staat er op het onopvallende monumentje dat de plek markeert waar Sander Thoenes tien jaar geleden op 21 september werd geëxecuteerd. Ook op Oost-Timor wordt die tragische gebeurtenis niet vergeten, zo concludeerde Irene Slegt in de Sander Thoeneslezing. De hele dag stopten mensen bij het monumentje om een kaarsje aan te steken of een boeketje bloemen neer leggen.

Wat voor een land is Oost-Timor nu, tien jaar na het referendum? Heeft het allemaal zin gehad? Zijn de dromen van de Timorezen die in 1999 massaal naar de stembus togen, vaak hun leven riskerend, uitgekomen? Of hebben ze spijt van hun keuze nu ze weten hoe moeilijk het is om op eigen benen te staan en te zien dat democratie in Indonesië wortel heeft geschoten en dat de autonomie, die zij destijds hebben afgewezen, schijnt te werken in Atjeh, waar ook jaren een bloedige onafhankelijkheidsstrijd woedde? 

De media spelen in Oost-Timor een belangrijke rol om deze misstanden aan de kaak te stellen. Maar de pers staat nog in de kinderschoenen. Betrouwbaarheid en onafhankelijkheid van de nieuwsvoorziening, zo vitaal voor de democratisering van de samenleving, laat nog veel te wensen over en staat voortdurend onder politieke en economische druk. Zo is een van de twee
grote dagbladen, de Timor Post, voor haar advertenties afhankelijk van de overheids¬bulletins. Bovendien koopt de overheid meer dan de helft van de kranten op om deze te verspreiden in de districten. Dit betekent indirect dat de krant dus voor haar bestaan afhankelijk is van de goodwill van de overheid en dus onderhevig is aan manipulatie en politieke druk. 

Naast het gebrek aan getrainde journalisten en middelen is het ook de mediawet, nog steeds gebaseerd op de Indonesische wet, die de media beteugelt. Verslaggevers Zonder Grenzen rangschikte Oost-Timor vorig jaar op de 83ste plaats van de Persvrijheidslijst, tussen Paraguay en Liberia. Indonesië staat met 103 een belabberde twintig plaatsen lager. 

Maar de motivatie en slagvaardigheid van de jonge journalisten inspireert en geeft hoop. Zoals Kavi Chongkittavorn, de voorzitter van de Pers Associatie van Zuidoost-Azië ooit schreef : ‘De Oosttimorese journalisten lijken op feniksen; Niet één, niet twee, maar allen zijn vliegensvlug uit de as verrezen.’

Inderdaad. De vrijheid die de Timorezen ambieerden in 1999 heeft vorm gekregen in een pers die in ieder geval vrijer is dan ooit tevoren in Oost-Timor. En de Timorese journalisten knokken hard voor deze vrijheid. Op de internationale Dag van de Persvrijheid, 3 mei, marcheerden zo’n zeventig jonge journalisten over de Avenida da Libertade de Impresa, de Avenue van de Persvrijheid, zoals de weg waarlangs Sander Thoenes werd vermoord, sinds 2000 heet. Een toepasselijke naam maar ik betwijfel of veel mensen in Dili weten dat het de naam is van een kilometers lange, stoffige hoofdweg, die het oosten met de binnenstad van Dili verbindt. Het betonnen zuiltje met het marmeren plaatje waarop de straatnaam is gegraveerd was al beschadigd voordat het af was. Het is moeilijk om te ontsnappen aan de symboliek hiervan: persvrijheid op Oost Timor is nog lang geen voldongen feit. 

Timoreze journalisten als Francez Suni – die zegt dat hij ‘journalistiek ging studeren omdat hij zich gemotiveerd voelde door Sander Thoenis’ zouden beter dan ik kunnen uitleggen hoe het nu is om als journalist te werken op Oost-Timor.
Zij zouden bijvoorbeeld kunnen uitleggen hoe de politiek in alle hoeken en gaten van de samenleving gekropen is. Hoe politieke leiders hun werk proberen te beïnvloeden. Hoe ze soms op het matje worden geroepen door de minister-president die hen belerend toespreekt en hen zelfs dreigt te arresteren mochten hun journalistiek, in zijn ogen, niet goed zijn voor stabiliteit van het land. Dat de regering weinig tolerantie vertoont voor kritiek. Dat er weinig transparantie is. Dat zij zich geïntimideerd voelen door de politie. En dat zij zelfcensuur toepassen. Dat ze niet over vervoer beschikken of over een onafhankelijke drukpers.

De Timorese journalisten willen er alles aan doen om de veertien journalisten – waarvan acht buitenlanders – die omkwamen op zoek naar de waarheid in Oost Timor in ere te houden en te streven naar strafvervolging van de daders. Zij zijn zich er van bewust dat zij daar bij de huidige regeringen in zowel Oost-Timor als Indonesië voor een dichte deur staan en zeggen dat de VN de verantwoordelijkheid op zich moet nemen. ‘We geven het niet op’, verzekerde voorzitter Gil Guterres van de vereniging van onderzoeksjournalistiek me naar afloop van de herdenkingsbijeenkomst op 21 september. ‘We wachten onze kans af. Als in vijf tot tien jaar een nieuwe generatie aan de macht komt kunnen dingen veranderen.’

Irene Slegt, die verschillende boeken over Oost-Timor schreef en er ruim vijftien jaar regelmatig komt, sprak op 23 september de Sander Thoeneslezing uit in de Balie in Amsterdam over de situatie in Oost-Timor. Dit is een ingekorte versie van de lezing, die jaarlijks wordt georganiseerd door de NVJ en Vrij Nederland.

Bekijk meer van

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur

Linda Nab
Redacteur

Lars Pasveer
Redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur

Anneke de Bruin
Vormgever

Marc Willemsen
Webontwikkelaar

Vacatures & advertenties

redactie@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.