Negeer de Twitter-guillotine

Nog niet zo lang geleden werd de ambtenarij als vierde macht bestempeld. Die rol kregen echter de media in een mediacratie. Dat was voornamelijk journalistieke macht, maar met internet is dat, om het positief te houden, ‘gedemocratiseerd’. Het volk zelf zit aan de knoppen.

Het groeiende leger freelancers - ik ben er een van - gebruikt Twitter voor marketing, anderen weten er inhoudelijk gebruik van te maken. Sommigen lopen met sociale media, zoals Frits Wester (203.000 volgers nu, Klout-score 68) Alexander Klöpping (90.000, Klout 79), Kustaw Bessems (17.000, Klout 68), Dominique van der Heyde (30.000, Klout-score 64) en Bas Paternotte (11.000, Klout 64). Sociale media ondersteunen momenteel vooral het meningencircus, meer dan feitenonderzoek.

Twitter vind ik moeilijk, want er wordt al snel op de man ingehakt in plaats van de bal gespeeld. Standpunten worden in te korte boodschappen verdraaid, niet zelden opzettelijk. Je wordt daarin gezogen, het vreet aan je gedachten en concentratie en in die zin is er niet veel sociaals aan Facebook en vooral Twitter; m’n eigen te vlug geuite domheden niet te vergeten.

Nieuw is terug praten via internet met journalisten allerminst. In 1995 begon Planet Internet met inbreng van tips en kritiek in newsgroups, onder meer voor de legendarische Daily Planet. Wellicht leidt opa aan aderverkalking, maar ik kan me het gehak(t) zoals nu optreedt niet herinneren. Misschien was het publiek einde vorige eeuw nog minder verongelijkt dan in dit zeggen-wat-je-denkt tijdperk en staat het los van de haar ten dienste staande media.

#DeMart

Met ondermeer kritiek via #DeMart op Twitter, gevolgd door Mart Auf Wiedersehen Smeets op Facebook en een Telegraaf-Peilinkje werd ‘s lands bekendste sportjournalist vanwege doorslaand narcisme keihard weggezet, door anderen in bescherming genomen vanwege zijn verdiensten en hier en daar ironisch getroost.

Het slachtoffer in kwestie deed met veel uitgemolken varianten op ‘wat ging je door je heen?’ in de vorm ‘wat voelde je toen je…’ zelf ook voornamelijk aan effectbejag, en met succes. Maar moeten we dan het afmaken voor lief nemen? Kun je met de ‘knop op de tv’ bijvoorbeeld niet gewoon naar Sporza gaan, omdat het bij ‘de Belg’ om de sport zelf gaat?

Als regelmatige Belgkijker keek ik dus met genoegen uit naar Zomergasten met Jan Leyers. Toch ging het snel mis met hem, met striemende kritiek tot gevolg, niet enkel op Twitter maar ook in een België-Nederland vete onder journalisten, met Peter Vandermeersch in De Standaard, en van Hugo Camps en Derk-Jan Eppink in De Morgen. Nederlanders zouden Leyers grof bejegenen. Eindredacteur Peter van Ingen daarentegen: ‘Het gaat heel goed. Met Jan wilden we een ander type presentator dan we in Nederland gewend zijn: rustig, beschaafd en bescheiden…De brutale en vulgaire aanpak van publieke figuren die we in Nederland zo goed kennen, is blijkbaar overgeslagen naar Vlaanderen.’

Grunberg in een humoristische column in Humo: ‘..bij de VPRO dachten ze: “Hoe kunnen we de boel nou eens goed ontregelen? Een oerdomme maar aantrekkelijke presentator. Dat zal de boel ontregelen”.  Ja, dames en heren van De Standaard, toevallig vonden ze die man in Vlaanderen.’ Wat serieuzer, Peter Giesen in de Volkskrant: ‘Het probleem van Leyers is niet dat hij te beleefd of te aardig is, maar dat hij op een totaal andere golflengte zit dan zijn gasten…’.

Toen was Zomergasten nog maar halverwege. Leyers ging allengs meer de nabijheid van die criticasters voelen, ook op Twitter, zo zei hij aan het begin van de aflevering met Ben Verwaayen. Deze werd ook een dieptepunt, Leyers was de controle kwijt - als hij die al had.

Het format Zomergasten is een wankel dan wel ijzersterk evenwicht van een boeiende reeks samenhangende (her)ontdekkingen van tv-beelden, kennis en pret over daaraan verwante fenomenen, en over de diepere gronden van de gast. De eerste is grotendeels het werk van de redactie, de tweede de verantwoordelijkheid van de gast, de derde van de interviewer.

Dat vraagt om samenspel en evenwicht. Met de keuze van sterke beelden vooraf kun je het risico van een gebrekkig gesprek beperken. In plaats daarvan werd Zomergasten meer en meer een RTL Boulevard voor ‘weldenkend Nederland’ en stimuleert de omroep het gebruik van sociale media. Net als bij sport en Mart: meer emotie, meer publieke reactie. De mallemolen moet gevoed worden.

Met een programma van TVlab van de Avro, Mention! konden kijkers zelfs direct via Twitter, Facebook en Hyves meedoen. Het vraaggesprek van Art Rooijakkers met Tygo Gernandt werd echter zo aardig dat irrelevant inbreken door het volk ging storen. Dus kreeg Rooijakkers na afloop het verwijt dat hij Twitter teveel negeerde.

Hij had echter gelijk. Journalistieke kwaliteit is uiteraard geholpen met kritisch publiek, maar het begint de spuigaten uit te lopen. Of het nu een domme uitspraak van een marginale politicus is of de rok van de presentatrice, dikke walmen van snelle meningen vervuilen het zicht op wat er werkelijk aan de hand is.

Je bent tv- of krantenjournalist omdat je beter verslag doet dan een gemiddelde blogger en hopelijk feiten als uitgangspunt neemt. Moet je dan niet de asociale media grotendeels met rust laten, net als eigenlijk politici? Of ben je dan gelijk elitair, anderszins achterlijk of ijdel? Ik denk van niet, je bent de primus inter pares. Net als de slager en de bakker beter zijn dan de supermarkt.

Voor Zomergasten kun je overigens van de nood ook een deugd maken: zet elke week twee andere mensen aan tafel, laat ze elkaar verrassen met beelden. Volgt dan een slachtpartij op de meningencarrousels, dan hoeven de gasten geen van beiden een week later weer in de ring. ‘De presentator’ is dan verleden tijd, want die kan het toch nooit zes keer goed doen.