Nauwelijks vertrouwen van beeldmakers in auteursrecht tegen AI-training: organisaties roepen wetgevers op voor alternatieven

Het huidige systeem werkt met een een ‘opt-out’ waarmee makers kunnen aangeven dat hun werk niet gebruikt mag worden, maar dit blijkt in de praktijk lastig te waarborgen. Individuele makers zouden niet kunnen nagaan of een AI-bedrijf zich hieraan houdt, blijkt uit het onderzoek (.pdf) dat in opdracht van Federatie Beeldrechten is uitgevoerd. Federatie Beeldrechten is het samenwerkingsverband van auteursrechtenorganoisatie Pictoright en de zeven beroepsorganisaties voor beeldmakers: BBK, BNO, BOK, DuPho, Kunstenbond, NVJ/NVF en Platform BK.

Verder blijkt uit het onderzoek dat ruim 90 procent het gebruik van hun werk door AI-bedrijven problematisch vindt, bijna de helft (46 procent) verwacht minder vraag naar hun werk en 42 procent dat in de komende vijf jaar inkomsten zullen reduceren. 

“Beeldmakers leveren de basis voor alles wat met AI met beeld kan. Dit is hét moment om makers zeggenschap terug te geven en een eerlijke vergoed te regelen in de wet”, vertelt Luna Schumacher, voorzitter werkgroep AI & Beeldrecht Federatie Beeldrechten en general counsel bij Pictoright, in het persbericht.

Ook de makers zelf werken deels met AI: ongeveer vier op de tien ondervraagden zegt AI in eigen werk te gebruiken. Ze zetten het in voor het produceren en bewerken van tekst, het bijwerken van beeld en het genereren van inspiratiebeelden. Het gebruik ligt lager bij makers die langer in het vak zitten en bij wie minder dan de helft van het inkomen uit het maken van beeld haalt. Illustratoren en niet-digitaal werkende kunstenaars gebruiken AI minder dan bijvoorbeeld fotografen of audiovisuele makers.

Alternatief
Makers geven in het onderzoek aan een vergoedingsrecht of ‘opt-in’ als alternatief te zien. Beelden mogen enkel voor AI-training worden gebruikt zodra een organisatie namens de maker hiervoor een vergoeding heeft kunnen innen. Daarnaast zou de functie ‘opt-out’ kunnen worden veranderd naar ‘opt-in’ waarbij AI-modellen enkel beelden van makers mogen gebruiken wanneer de beeldmaker toestemming geeft. 

In het onderzoek is vooral te zien dat voor beeldmakers het vergoedingsrecht de favoriet is, waarna ‘opt-in’ volgt. Over ‘opt-out’ zijn de ondervraagden het minst enthousiast. Eerst zou opt-in de meeste steun krijgen, maar na uitleg over de voor- en nadelen blijkt dit af te nemenn. Volgens de onderzoekers speelt daarbij waarschijnlijk mee dat het onzeker is of AI-bedrijven een weigering van toestemming respecteren en of dat te controleren valt. Een vergoedingsrecht lijkt veel makers realistischer.

“(...) We roepen de Nederlandse en Europese wetgevers op hen zeggenschap over hun werk en een eerlijke vergoeding te garanderen”, aldus Karijn Vogel, directeur-bestuurder bij Pictoright. Meer bij Atlas Research.