Naar een compleet nieuw redactiemodel

‘Natuurlijk heb ik het liefst een hele kluit verslaggevers in dienst die allemaal mooie verhalen maken. Maar ik heb gewoon geen andere keus.’ Hoofdredacteur van Revu, Altan Erdogan, moet flink bezuinigen om zijn blad te laten overleven.

Half oktober maakte hij bekend dat hij vijf verslaggevers moet ontslaan en verder gaat met een rompredactie van twaalf personen. ‘Die redactie bestaat uit vormgeving, beeldredactie en een vaste kern van bladenmakers. Deze mensen zetten artikelen uit bij freelancers, speuren naar mooie buitenlandse verhalen en doen eindredactie.’

Revu wordt straks dus volgeschreven door freelancers. Tenminste, als Erdogans plannen doorgaan. De hoofdredacteur en uitgever Sanoma zijn op dit moment in overleg met de redactieraad en de ondernemingsraad. ‘De verslaggevers zijn heel erg geschrokken. Maar zien ook wel in dat er iets moet gebeuren, anders overleeft Revu het niet lang meer.’

Revu is niet het enige medium dat vaste medewerkers eruit gooit en freelancers binnenhaalt om het werk te doen. Bij veel publieksbladen is het al jaren de normaalste zaak van de wereld. ANP kondigde in september aan 35 arbeidsplaatsen te willen schrappen, vooral bij de fotoredactie. Het plan is om de fotografen als freelancers in te huren.

En het AD liet deze zomer 116 redactionele plaatsen verdwijnen. Nu zet de krant een aantal vertrokken medewerkers weer in als freelancer. Natascha Kayser denkt dat dit nieuwe redactiemodel een onstuitbare trend is. ‘Het is goedkoper, er zijn minder verplichtingen en je houdt de kwaliteit en expertise in huis als je oud-medewerkers gewoon weer voor je laat freelancen.’

Kayser is een van de vertrokken AD’ers. Na zeventien jaar trouwe dienst koos ze voor de vertrekregeling. ‘Een hele moeilijke beslissing. Ik was na al die jaren helemaal verknocht aan de krant. Ik wist dat ik niet ontslagen zou worden, maar ik was bang dat ik weinig invloed zou hebben op wat voor functie ik terechtkwam. Bovendien was de vertrekregeling heel redelijk.’

Haar voormalige werkgever garandeert een minimale hoeveelheid freelance werk gedurende bijna anderhalf jaar. ‘Ik werk een paar dagen per week voor de weekendbijlage en de sportredactie; als bureauredacteur, verslaggever en eindredacteur. Dit alles geeft mij een fijne basis om een freelance praktijk op te bouwen.’

Het Parool ging het AD al een tijd geleden voor; de krant zet waar het maar kan freelancers in. Chef van de nieuwsredactie Nathan Vos: ‘De artikelen in de bijlagen besteden we als het even kan uit. Dat is veel goedkoper en ook nog eens lekker flexibel. Bij de nieuwsredactie is het lastiger; daar blijven vaste medewerkers nodig. Zij hoeven niet altijd te scoren, kunnen ook op één onderwerp zitten als de Noord- Zuidlijn, terwijl er maar één berichtje uitkomt. Een freelancer die je per artikel betaalt, kun je dat niet aandoen.’

Freelancers lijken in eerste instantie lekker goedkoop; je hoeft ze niet door te betalen als ze ziek zijn en als ze hun tijd verdoen bij de koffiezetautomaat, hoeft de baas daar niet aan mee te betalen. Toch bestrijdt hoofdredacteur van Computable, Alex Beishuizen, dat freelancers ook echt goedkoper zijn. Toen hij in 2006 als hoofdredacteur aantrad, heeft hij het tot op de komma uitgerekend. ‘Vaste medewerkers zijn misschien een tikkeltje duurder, maar daar staat heel veel tegenover.’

Beishuizen betaalt zijn freelancers een dagtarief van € 275,-. ‘Ik schakel ze alleen in als het echt niet anders kan. Want als ik het afzet tegen het maandloon van mijn vaste medewerkers, maakt het – ook met de werkgeverslasten, de kosten van de werkplek en eventuele vervanging bij ziekte – niet veel uit. En dan betaal ik freelancers nog een laag tarief; als ik me aan de richttarieven van de NVJ zou houden, zouden ze nog veel duurder uitpakken. Daar komt bij dat onze manier van werken zich niet leent voor flexibele arbeidskrachten. Met onze website zetten we vooral in op nieuws. Om scoops binnen te halen moeten mensen nu eenmaal langere tijd op een onderwerp zitten. Die continuïteit heb je met freelancers niet.’

De Computable-hoofdredacteur vindt de plannen van Erdogan onbegrijpelijk. ‘Vrouwenbladen maak je misschien makkelijk met een rompredactie en krantenbijlagen ook nog wel. Maar Revu moet het hebben van scoops, spannende artikelen en een eigen smoel. Hoe wil je zoiets voor elkaar krijgen als alle kopij van freelancers komt? Met deze maatregel laten Erdogan en Sanoma zien dat ze er zelf geen vertrouwen meer in hebben. Het blad gaat nu echt vegeteren tot de laatste lezer weg is.’

Erdogan ontkent stellig dat hij zijn blad heeft opgegeven. ‘Revu heeft zware klappen gekregen op de advertentiemarkt en we zijn ook nog eens uit een belangrijke leesmap verdwenen. In 2008 maakten we nog een bescheiden winst. We hebben al zoveel mogelijk in de kosten gesneden, maar voor dit jaar is het nog maar de vraag of we uit de rode cijfers zullen blijven. Sanoma is streng; rode cijfers schrijven mag niet. En dus kan ik niets anders doen dan een compleet ander redactiemodel bedenken.’

Hij krijgt veel kritiek op zijn plannen. Revu zou door het ontslaan van de vaste medewerkers de eigen, brutale toon gaan missen. Erdogan: ‘Alsof de toon van Revu een soort hogere kunst is die alleen door een paar goddelijke talenten wordt beheerst. Je aanpassen aan de toon van een blad is voor de meeste goede freelancers de normaalste zaak van de wereld. Ook zullen we nog altijd verhalen publiceren waarvoor journalisten undercover gaan of maandenlang onderzoek doen. Nu zijn het ook al vaak freelancers die dat soort artikelen voor ons maken, dat zal dus niet veranderen. Bovendien hoop ik dat de verslaggevers die weg moeten, voor ons blijven freelancen. Zij weten als geen ander om wat voor verhalen Revu zit te springen.’

Komen er nu gouden tijden aan voor freelancers? Nog niet meteen. Als de inkomsten teruglopen, zullen redacties juist eerst snijden in de freelancers budgetten. Door de tarieven omlaag te brengen, of minder gebruik van ze te maken. De VPRO gaat nu bijvoorbeeld het mes zetten in het freelancers bestand, omdat het budget per jaar 6 miljoen euro minder wordt. Parool-chef Nathan Vos: ‘De eerste reactie van redacties die moeten bezuinigen, is beknibbelen op freelancers. Dat is heel even goedkoper en kan helpen als de advertentie-inkomsten alleen maar tijdelijk dalen. Bovendien vermijden ze daarmee dure reorganisaties en vertrekregelingen. Maar de meeste kranten- en tijdschriftredacties moeten toch echt structureel hun redactiemodel veranderen. En dan is freelance in plaats van vast op den duur goedkoper. De goede freelancer, met originele ideeën, gaat daarvan absoluut profiteren.’