Kim van Keken: ‘Vijf jaar later is dit nog steeds het heersende idee over journalistiek binnen de NPO’

Des te onbegrijpelijker is het verdwijnen van Kassa, een iconisch programma dat al sinds 1989 op de buis is en nog steeds een groot publiek weet te trekken. Afgelopen zaterdag begon het consumentenprogramma aan het laatste seizoen. Het ging over krimpflatie (in 2020 zat er in een groot zakje M&M’s met pinda’s 440 gram, nu nog maar 363) en slimme veiligheidssystemen van auto’s die zomaar hard afremmen op de snelweg.

Uit een - oh ironie - opinieonderzoek van onderzoeksbureau Verian in opdracht van De Telegraaf bleek in januari dit jaar dat 71 procent van de Nederlanders het (heel) erg vindt dat Kassa verdwijnt. Het verdwijnen van Studio Voetbal wordt slechts door 33 procent van de Nederlanders betreurd.

‘Kassa kent een wisselend en breed publiek’, verklaarde Bart Koenen van het onderzoeksbureau de populariteit van het consumentenprogramma.

‘Kassa gaat over alledaagse moeilijkheden waar een consument tegenaan loopt’, zei eindredacteur Leon Zervos in De Telegraaf. Schrijver Lotte Bouwman agendeerde via Kassa de enorme wachtlijsten in de GGZ. ‘Zonder dit programma was dit nooit onder de aandacht van het ministerie van Volksgezondheid gekomen.’ Sarike de Zoeten vertelde over het gebrek aan zorg voor zwaar gehandicapte kinderen. ‘Het programma heeft een stem gegeven aan mensen die in de knel zitten.’

Toch hebben de omroepmanagers (óók die van BNNVARA die nauwelijks vochten voor het behoud van de titel) niet zo veel met het genre. Een van de argumenten die de NPO aandroeg was dat er meerdere consumentenprogramma’s zijn zoals Radar van AvroTros, en dat er nou eenmaal door de bezuinigingen keuzes moeten worden gemaakt. Een argument dat nooit geldt voor de zoveelste talkshow waar nooit gewone mensen meer aanschuiven of de zoveelste quiz, gevuld met semi-BN’ers.

In 2021 zette de NPO flink het mes in het aantal uitzendingen van Radar. Natuurlijk is vernieuwing niet erg, alleen komt het geld nooit terecht bij soortgelijke programma’s. Antoinette Hertsenberg, het gezicht van Radar, was de enige die dit ooit in het openbaar durfde aan te kaarten.

‘Ik zie die veertien afleveringen die we bij Radar hebben ingeleverd níet terug in inhoudelijke programma’s en onderzoeksjournalistiek’, hield ze voormalig NPO-manager Frans Klein in 2021 voor in de (inmiddels opgeheven) talkshow De Vooravond. ‘We hebben De Vooravond en Op1 een jaar rond geprogrammeerd’, antwoordde hij.

Vijf jaar later zie je dat dit nog steeds het heersende idee is over journalistiek binnen het management van de NPO. Een talkshow hier, nog een talkshow daar en weer een presentator met een journalistieke serie die vooral zelf in beeld is. Radar werd beroemd door goed onderzoek naar ingewikkelde financiële producten waar consumenten mee het schip ingingen, zoals rentederivaten. Maar Radar maakte onlangs ook een aflevering over ‘de zeer agressieve verkoop van’ thuisbatterijen. 

In de missie van de NPO staat dat het publieke bestel zaken behartigt die van maatschappelijk belang zijn. Júist consumentenprogramma’s dragen daaraan bij. Zeker in een tijd waarin alles steeds ingewikkelder wordt, mensen sneller vastlopen in systemen en oplichters moeiteloos kunnen toeslaan. Daarover berichten is pas publieksparticipatie.

‘Als er nou één programma is waarmee de Vara zich kan onderscheiden, dan is het Kassa’, zei oud-presentator en bedenker van het programma Felix Meurders onlangs in de Volkskrant.

‘Dan moet je er dus voor zorgen dat je alles op alles zet om dat te behouden. Maar ja, alles van waarde is weerloos.’