Kies een haring of een ziekenhuis

Het Atrium MC staat bovenaan de AD Ziekenhuis Top 100, maar wie Elsevier leest, zal niet afreizen naar Zuid-Limburg, want in deze test scoort dit ziekenhuis niet meer dan gemiddeld. Hoe kan dat? De meetmethode van beide ranglijsten verschilt.

Sinds kort kijken beide media naar de prestatie-indicatoren van de inspectie voor de gezondheidszorg, maar Elsevier had jaren daarvoor alleen de enquête onder mensen ‘uit het veld’ zoals dokters. Kleine ziekenhuizen scoren hoog. Nogal wiedes, volgens longarts Gert-Jan Bauhnstal in een brief aan Medisch Contact: ‘Ziekenhuizen in die regio hebben weinig concurrentie te duchten van naburige ziekenhuizen. Hoe anders is dat in de Randstad. In de regio Rijnmond bevinden zich binnen een straal van 15 kilometer acht ziekenhuizen. U mag raden hoe deze ziekenhuizen dit jaar weer zullen scoren in de Elsevier-test.’

De reputatietest van Elsevier is dan vatbaar voor manipulatie, de ranglijst wint het wel nipt op consistentie van de AD-ranglijst, zo blijkt uit onderzoek van het instituut Beleid & Management Gezondheidszorg in Medisch Contact. Maar echt consistent zijn de ranglijsten allebei niet. ‘Individuele ziekenhuizen jojoën door de opeenvolgende jaargangen van de lijsten’, aldus de Rotterdamse onderzoekers. En tussen beide ranglijsten is weinig samenhang. Door de gebreken zien ziekenhuisdirecties de ranglijsten als een peiling naar de reputatie van het ziekenhuis en zetten daarop in, niet op kwaliteit. Terwijl dat toch een doel van de ranglijsten was.

Journalisten erkennen de gebreken, zo bleek tijdens het café van de Vereniging Voor Onderzoeksjournalisten over dit thema op 15 maart. Maar ze kunnen er weinig aan doen. De prestatie-indicatoren van de inspectie voor de gezondheidszorg geven op dit moment de meeste inzicht over de kwaliteit van zorginstellingen. Wie denkt dat een inspecteur met een lange grijze jas onverwachts een ziekenhuis in loopt om de zaak eens goed door te lichten en een stevig rapport te schrijven, komt bedrogen uit. Alleen bij calamiteiten komt de inspectie nog langs, de prestatie-indicatoren leveren de zorginstellingen zelf. En niet alle indicatoren zijn even interessant. Jeroen Trommelen, een van de journalisten achter de verpleeghuistest in de Volkskrant: ‘Het hebben van een protocol in de kast is een indicator, maar dat zegt mij niets. Gebruiken ze het ook? Ziekteverzuim is wel een boeiende indicator, omdat dat wat over de werkdruk zegt, maar helaas is deze verwijderd.’

De journalisten krijgen de prestatie-indicatoren niet vers van de zorginstelling of de inspectie, helaas. Ze liggen - veilig voor de Wet Openbaarheid van Bestuur - bij bureau Prismant, die er een onnavolgbare berekening mee uitvoert. Gevolg is dat alle prestaties op een gemiddelde uitkomen
en weinig meer zeggen over de kwaliteit. Deze versleutelde cijfers komen terecht op overheidswebsites als kiesbeter.nl. ‘Als ik de tijd had zou ik wobben naar die berekening’, verzucht Trommelen.

Wat doet het zorgveld? Sommige beroepsgroepen willen zelf openheid geven, maar wachten op toestemming van de ziekenhuisdirectie. En de consumenten? Die geven nog maar mondjesmaat cijfers aan hun dokter of instelling, zo blijkt uit een inventarisatie in http://medischcontact.artsennet.nl/blad/Tijdschriftartikel/Vijf-sterren-voor-de-beste-dokter.htm. Ziekenhuizen zijn kennelijk te complex om als fototoestellen of fietsen op Kieskeurig.nl te zetten. Bij gebrek aan gedegen informatie van de overheid of de zorginstellingen, maken de lijstenmakers er maar het beste van. Maar eigenlijk is het van de gekke dat de overheid de verzamelde cijfers achterhoudt of versleutelt en patiëntonvriendelijk openbaart. Pas zodra de zorginstellingen en de overheid echt openheid van zaken geven, zijn journalistieke ranglijsten overbodig. En kunnen wij weer wat anders gaan doen.

Heleen Croonen is journalist bij Medisch Contact. Deze opinie schreef ze op persoonlijke titel.