website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

‘Journalisten heulen met de elite’

Boudewijn Geels — Geplaatst in interview op vrijdag 10 juli 2015, 16:03

© Ruben L. Oppenheimer

Interview Hij leerde Nederlands met de columns van Remco Campert. Daarna schopte hij het tot hoogleraar rechten en columnist van Elsevier. Hardliner Afshin Ellian over nihilisme in de journalistiek, Thomas Erdbrink en andere (ex-)NRC’ers. ‘Ik word misselijk van Joris Luyendijk.’

Het meest zorgwekkend vindt Afshin Ellian de ‘radeloosheid van de politieke elite’. Als je wilt voorkomen dat half Afrika – potentiële koppensnellers incluis – deze kant op dobbert, is het tijdelijk bezetten van de kuststrook van Libië de enige oplossing, meent de rechtsgeleerde en filosoof. Maar de politici vergaderen en vergaderen maar.
‘Nietzsche waarschuwde eind negentiende eeuw al voor de opmars der nihilisten. Het kwaad komt aan de macht als gewetensvolle mensen maar blijven staren en niet handelen – zie Adolf Hitler. Het is heel gevaarlijk om te denken dat je je eigen leven nooit op het spel hoeft te zetten voor je eigen huis en je eigen waarden. Tegelijk zijn nihilisten bereid om beslissingen te nemen die totaal waanzinnig zijn. Zoals het bombarderen van Libië destijds. Lekker veilig, want met de Libiërs als grondtroepen.’

Ellian acht de journalistiek medeschuldig aan de huidige chaos. ‘Kijk de reportages uit 2011 maar terug. Al die Westerse journalisten riepen: “Waar blijft de hulp? Waar blijft Europa?” Niemand vroeg zich af: wie zíjn al die baardmannen eigenlijk?’

Journalisten, stelt Ellian, gaan veel te gemakkelijk mee met wat politici zeggen. ‘Omdat ze op elkaar lijken. Journalisten hebben dezelfde ideeën als de elite.’ Zelf heeft hij heel andere ideeën. Ideeën die hem in 2011 zijn column in NRC Handelsblad kostten. Sindsdien schrijft hij alleen nog voor Elsevier. Ellian (49) is een held van rechts. Maar die liefde is niet onvoorwaardelijk.

‘Afshin Ellian is een idioot en een prutser.’
‘Haha, dat stond in mei boven een bericht van GeenStijl. Ik had geschreven dat ex-NSA-medewerker Edward Snowden tegenover een Iraans staatsmedium had beweerd dat IS door Israël is bedacht. Dat was onjuist. En dan mag GeenStijl, dat ik een heel leuk medium vind, me keihard aanpakken.’

U kon er wel om lachen?
‘Ja hoor. GeenStijl staat nu eenmaal voor radicale internetvrijheid. Ik vind Snowden een verrader. Hij heeft de werkwijze van de Amerikaanse inlichtingendiensten onthuld.’

In 2011 kwam GeenStijl juist voor u op.
‘Klopt. Nadat Peter Vandermeersch me had ontslagen als columnist. Dat was zo’n beetje zijn eerste beleidsdaad als hoofdredacteur van NRC Handelsblad. Maar ik heb wel gelijk gekregen: de islamitische terreur is alleen maar toegenomen. Ook in Nederland wordt de dreiging steeds groter. In 2004 ging het nog om zo’n 150 radicale moslims. Laatst zei de AIVD dat dit land nu enkele honderden jihadisten en enkele duizenden sympathisanten telt. Ik vind dat beangstigend.’

Die angst is begrijpelijk, want de uitgesproken islamcriticus Ellian wordt al sinds de moord op Theo van Gogh beveiligd. Waar en hoe hij woont zegt hij niet en zijn werkkamer op de Universiteit Leiden kom je niet zomaar in. Piepklein voordeeltje: hij hoeft voor het interview niet zelf koffie te halen. Dat doet een beveiliger voor hem.

Waarschijnlijk mede door zijn persoonlijke situatie is Ellian niet dagelijks diep ontdaan als hij op tv alwéér een bootje met ontheemden ziet aanspoelen op vakantie-eiland Lesbos. Ellian vindt dat Navo-lid Turkije gewoon zijn grens moet bewaken. ‘Zo moeilijk is dat niet.’ Verder pleit hij voor wat hij ‘waarachtige humaniteit’ noemt. ‘Bouw de Libische kuststrook vol met mooie vluchtelingenkampen en scholen. Dan doe je iets dat echt uitvoerbaar is.’

Hebben Nederlandse journalisten te weinig oog voor dit soort opties?
‘Ja. Ik zeg: kijk nu eens goed naar die “aangrijpende” Journaal-beelden. Wie zijn die vluchtelingen precies? Wat willen ze? Is dat reëel? Die vragen worden niet gesteld.’

Is dat wel zo? Ik krijg wel degelijk achtergrondverhalen mee.
Haastig: ‘Ik bedoel vooral op tv. We leven in een beeldcultuur. Neem de zaak-Mauro. Zonder beeld was dat waarschijnlijk anders afgelopen. Er werd namelijk gewoon beleid uitgevoerd. Beleid waarover was nagedacht. Als je een tekst schrijft, sta je bij zulke dingen stil. Ontstaat er twijfel. Beeld is makkelijk: je zet de camera aan en klaar. “De beelden spreken voor zich”, hoor je dan. Nee, beelden spreken níet voor zich! Beelden kunnen heel goed gemanipuleerd zijn. De Palestijnen zijn er meesters in.’

Niet geheel onlogisch voor iemand met zijn achtergrond - die naar zijn zeggen ‘niet van wezenlijk belang’ is voor zijn visie op Nederland - behoort het Midden-Oosten tot Ellians favoriete onderwerpen.’ Op 27 februari 1966 geboren in Teheran ging de jonge Ellian enkele jaren na de islamitische revolutie (1979) als journalist aan de slag voor linkse bladen. Bladen die vervolgens een voor een werden verboden. Ellian vluchtte daarop eerst naar Pakistan, toen naar Afghanistan en uiteindelijk naar Nederland. Hij ging rechten en filosofie studeren in Tilburg, waar hij in 2003 promoveerde.

Sinds 2005 is hij hoogleraar Encyclopedie van de rechtswetenschap in Leiden. In Iran was Ellian aanhanger van een partij van socialistisch-communistische snit. Maar daar zie je in zijn Elsevier-columns weinig meer van terug.

U ergert zich graag en vaak aan de ‘linkse’ publieke omroep.
‘Zeker. Er is alleen sprake van línkse pluriformiteit. Ook omdat alle programmamakers de stukjes van de linkse tv-recensenten van de Volkskrant en de NRC het belangrijkst vinden.’

Is het echt zo erg? Tot de aanslagen van 11 september 2001 had Elsevier het rijk alleen, maar sindsdien is de journalistiek, net als de politiek, toch een stuk realistischer geworden? Ook inzake kwesties van multiculturele aard?
‘De NRC niet. Die krant zoekt nog steeds vooral naar de racist in ons. Maar ja, de NRC is dan ook de krant voor de nihilistische D66-elite. De ergste is Frits Abrahams. Een bijzonder soort rat. Na de dood van arabist Hans Jansen schreef hij een hele column vol met flauwekul. Abrahams greep Jansens lijk en piste erop. En de NRC-redactie moedigt dat kennelijk aan. Pijnlijk dat het zover is gekomen. Die krant had leading moeten zijn. Overigens wil ik het niet te veel over de NRC hebben, want dan lijk ik weer rancuneus.’

Ook in uw columns komt de NRC vaak voorbij. Zo omschreef u ombudsman Sjoerd de Jong op 17 juni als ‘het ministerie voor propaganda’.
‘Er was een aanleiding: De Jong had een opiniestuk over antisemitisme onder moslims neergesabeld. En ik citeer de NRC ook als ze mooie artikelen hebben. Maar als lezer prefereer ik de Volkskrant. Met die krant heb ik iets heel dieps. Ik leerde destijds Nederlands door te proberen de columns van Remco Campert te begrijpen. Als dat was gelukt, was het feest. Dus ik lees de Volkskrant van voren naar achteren. Die krant heeft iets rebels; inhoudelijk gaat het alle kanten op. Het columnistenbestand is alleen wel heel vreemd. Allemaal mensen die dezelfde dingen zeggen. Elma Drayer is een goede, realistische columnist, maar het is te weinig.’

Martin Sommer is ook geen ‘D66-nihilist’, zoals u het noemt.
‘Sommer is gewoon redacteur, net als Bert Wagendorp. Columnisten komen van buiten.’

Dat maakt voor de lezer toch niet uit?
‘De lezer is niet gek. Er moet evenwicht zijn. Wouter Bos en Marcel van Dam werken toch ook niet bij de Volkskrant?’

Van Dam is gestopt. Eind januari al.
‘O. Wat interessant dat iemand van het niveau-Van Dam stopt en wij het niet merken!’

Het was geen opening-Journaal, maar het was wel degelijk nieuws.
‘Aha. Dat heb ik dan gemist.’

De journalistiek slaapt met de politieke elite in één bed, zei u eerder. Kunt u een concreet voorbeeld noemen?
‘Bij groot nieuws haalt Barack Obama Thomas Friedman van de New York Times naar het Witte Huis. Dat wordt dan gefilmd. Ik noem dat de Poetin-methode. Friedman, die eigenlijk columnist is, is dolblij, want hij denkt: met míj praat Obama lekker wél. Laatst ging het over de deal met Iran. Friedmans lichaamshouding is dan zeer interessant. Hij stelt een vraag. Obama corrigeert de vraag, zegt wat de vraag eigenlijk zou moeten zijn. Dan gaat Obama het uitleggen en zie je Friedman gedwee knikken. Zo laten sjeiks zich interviewen. En Poetin. Gelukkig komt Mark Rutte nog gewoon naar de studio en gaat hij niet over wie hem interviewt.’

Thomas Erdbrink heeft de Nipkow-schijf gewonnen met zijn tv-serie ‘Onze man in Teheran’, over uw geboorteland. Terecht?
Na een korte stilte: ‘Hij toonde vooral het leven van de hogere middenklasse. Iran is een enge totalitaire dictatuur. Ik had het gevoel dat Erdbrink moeilijke thema’s hoogstens indirect aan de orde wilde stellen, zoals de vele mensen – vaak jongeren – die worden opgehangen. Los daarvan heb ik een probleem met egojournalistiek. Waarom moet ik van alles weten over je vrouw of je dochter? Dat is toch niet het leven van gewone Iraniërs? Daarbij: het is een speelfilm!’

Is het niet logisch dat Erdbrink voorzichtig is?
‘Ja. Maar de zender wist: geen enkel bericht van hem is objectief.’

U had het niet uitgezonden?
‘Zeker wel, maar ik zou telkens hebben herhaald: dit is goedgekeurd door het ministerie voor censuur. De recensenten herkenden onvoldoende hoe gemanipuleerd de serie was. Zij zagen een soortgenoot – afkomstig uit de hogere middenklasse en nog een collega ook – die “dus” te vertrouwen was. Dat zag je ook bij die rare vent, hoe heet-ie, Joris Luyendijk. Hij schreef een boek (‘Dit kan niet waar zijn’, red.) over bankiers op basis van anonieme bronnen. Dat kán toch niet? Ik zag hem op tv tegen oud-minister van Financiën Onno Ruding tekeer gaan als een soort grootinquisiteur. Hij eiste een bekentenis dat Ruding fout was. Nou, dat kwam je alleen bij Stalin tegen. Misselijk werd ik ervan.’

Heeft u Luyendijks boek gelezen?
‘Nee. Als bij niemand bekend is wie zijn bronnen zijn, is het een roman. En dan zijn er betere romans.’

Dat is wel heel streng. Soms moet je een journalist toch gewoon vertrouwen?
‘Ik vertrouw niemand! Misschien is het allemaal wel waar, maar de waarheid wordt heel anders als je weet welke bankier tegen welke achtergrond iets zegt. En we hebben toch net de zaak-Ramesar gehad?’

De Trouw-reporter die op basis van niet-traceerbare bronnen een ‘sharia-driehoek’ schiep in de Haagse Schilderswijk. Hoe schadelijk was dat?
‘Ramesar heeft de autoriteit van de journalistiek aangetast.Dat is heel ernstig. Het gekke was: zijn reportages kwamen overeen met onze alledaagse ervaringen. Ik vond het moedig dat Trouw onafhankelijk onderzoek naar de zaak liet doen. Dat rapport (van journalist Jeroen Smit en rechter Egbert Myjer, red.) las ik met meer genoegen dan het daarop volgende revancheproject van Trouw, “Terug in de Schilderswijk”. Want dat was opnieuw een fantasie.’

Overcompensatie voor de Ramesar-ravage?
‘Juist.’

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

expertisedag 2019

Villamedia Sluiten

Inloggen

Registreren

Vul onderstaande gegevens in voor exclusieve toegang voor NVJ-leden.