In memoriam Sjoerd Fennema: ‘We vergeten je nooit’

Bijvoeglijk naamwoord. Volgens Onze Taal een woord dat ‘een eigenschap of toestand van een ander woord benoemt’. Journalisten zijn dol op bijvoeglijke naamwoorden, je kunt ze gebruiken om een neutraal verhaal kleur te geven, een situatie te schetsen en een karakter in te vullen. Taal doet ertoe. Toen ik vanochtend hoorde dat onze collega Sjoerd plotseling was overleden, 61 jaar oud nog maar – een natuurlijke dood, was één van de eerste dingen die ik dus deed op zoek gaan naar bijvoeglijke naamwoorden. Omschrijvingen vinden voor een collega die er ineens niet meer is. Sjoerd was een erudiete, lieve, verstrooide, (veel te) slimme, chaotische, gefocuste, manische, ondeugende collega. En een zelfkritische.

De eerste keer dat ik Sjoerd tegenkwam, wist ik meteen dat ik met een klassieke, zeewaardige journalist te maken had. Academische achtergrond – studie Franse taal. Hij zat boordevol nuttige en godzijdank ook veel nutteloze kennis en bezat de typische eigenschap van journalisten om van alles net genoeg verstand te hebben om een gesprek te kickstarten. We hadden meteen een woordenwisseling. Beschaafd, maar toch. Even kijken wie de langste had in het toen ontluikende debat over klimaatverandering. Journalisten onder elkaar.

Sjoerd kwam in 1998 in dienst bij de Avro, als redacteur van de talkshow van Karel van de Graaf. Al snel maakte hij een verrassende move naar de eindredactie van Alle Dieren Tellen Mee, een dagelijkse rubriek met ‘tips over het verzorgen van dieren en ervaringen van een dierenarts’. Om een aantal jaren later toch volledig voor de journalistiek te gaan door aan te monsteren bij Netwerk en door te stromen naar TweeVandaag - tegenwoordig EenVandaag.

En daar flonkerde hij, jaar in, jaar uit. Door zijn scherpte en zijn vermogen om uit ieder verhaal de goudkorrels te zeven, altijd in staat om er een eigen draai te geven. Sjoerd was geen jager op scoops, maar bewoog toch moeiteloos, like a bumblebee door de ring van het wereldnieuws. Toen de IJslandse bank IceSave onderuitging tijdens de bankencrisis van 2008, besloot hij, gewapend met een camera, zijn geld op te gaan halen in Reykjavik. Niet gelukt, maar dat geheel terzijde. Ook een parel: Sjoerd bezocht de ongelukkige man in Cambridge die een museumverbod kreeg nadat hij over zijn schoenveters was gestruikeld en drie kostbare Chinese vazen had gebroken. Geen wereldnieuws, maar veel beter dan dit werd een verhaal niet. Enter Sjoerd.

Enter Sjoerd
Op zijn zestigste verjaardag hield Sjoerd een scherpe en erg geestige toespraak over zijn eigen métier. Over het belang én de futiliteit van journalistiek, over de waarde én de zelfingenomenheid van de wakers van de democratie. Het was immers maar nieuws, ook maar een consumptiegoed. Maar wat een vak! Een analyse van de Amerikaanse buitenlandpolitiek? Natuurlijk. Een portret van een Elvis-imitator? Absoluut. Een prachtige, voorspellende serie over kunstmatige intelligentie? Ja hoor. Wij verslaggevers hebben het ongelooflijke geluk dat wij op de eerste rang zitten bij de geschiedenis in wording, dat we domme vragen mogen stellen in de hoop dat we onze kijkers mee kunnen nemen naar andere plaatsen. En kunnen helpen zich te verplaatsen in andere mensen voor een rijker perspectief. Enter Sjoerd.

Sjoerd was een verteller die soms in beangstigende buien van energie enorme hoeveelheden beeld en informatie in hapklare brokken van zes tot zeven minuten perste. Energie-uitbarstingen waarvan hij soms letterlijk moest herstellen. Dat maakte ook dat het leven hem soms zwaar viel. Maar Sjoerd was dan ook weer genadeloos in zijn zelfspot. Toen hij overspannen thuis zat, maar per sé in een afscheidsfilmpje voor een collega wilde figureren, liet hij zich filmen in een dwangbuis, liggend op de vloer van zijn badkamer.

Redacties lijken op een licht disfunctionele familie, waarvan de verschillende leden precies weten waar het bij de ander aan schort. Maar uiteindelijk is er toch het dagelijkse eindproduct waar we gezamenlijk onze handen aan warmen. En de feestjes! Daar was onze Sjoerd de koning. Waar een bedrijfsweekeinde nog wel eens wil eindigen in een alcoholische bosbrand, had hij geen alcohol nodig om te schitteren op de dansvloer. Zijn bewegingen waren even achteloos als spectaculair.

Nadat ik het nieuws van zijn overlijden hoorde, scrollde ik nog een keer door de tijdlijn van onze WhatsApp-conversaties. Het een-na-laatste gesprek ging over een boek van één van zijn sprekers in een serie over kunstmatige intelligentie. Het laatste? Over de monumentale tv-serie The Dukes of Hazard, alweer 46 jaar geleden, waar we jeugdherinneringen aan hadden.. Natuurlijk wist Sjoerd de namen van alle karakters nog, zelfs van de hond van de immer vertwijfelde sheriff Rosco P. Coltrane. Flash. Oh ja, zo heette de hond. Flash…  Natuurlijk wist Sjoerd dat.

Dag Sjoerd. Jouw ster scheen helder. Jouw minzame blik over de rand van je bril terwijl je door je computerscherm scrollt… we vergeten je nooit.  Leidinggevenden merkten eens op dat ze ‘geen grip op jou kregen’. Een groter compliment kan een verslaggever wat mij betreft niet krijgen.