Hoe Jan Hoogesteijn eindelijk wint, na een lange strijd om KINK op de FM-band te krijgen

Als jochie kreeg Jan Hoogesteijn alternatieve poprockmuziek ingegoten met de paplepel van VARA-dj’s als Frits Spits, Jeroen Soer en Alfred Lagarde. Daarnaast raakte hij verknocht aan Radio Veronica, ‘vooral door hun vorm van radiomaken’. Hij werd zelf radiomaker, en kon in 1995 samen met anderen zijn eigen commerciële station opzetten, gespecialiseerd in alternative muziek. ‘Een perfecte mengvorm van VARA en Veronica’, zo blikt hij terug in de binnentuin van het Pulitzer Hotel aan de Amsterdamse Prinsengracht. ‘Dat was altijd mijn droom geweest.’

De oprichters noemden het ‘heel hoopvol’ Kink FM. ‘Omdat we de illusie hadden dat we op de FM-band konden komen.’ Das war damals, in 1995. Pas nu krijgt KINK, zoals het station tegenwoordig heet, eindelijk uitzicht op een FM-frequentie, nodig om een drastisch groter publiek te bereiken en dito inkomsten uit reclame, zodat het station duurzaam op eigen benen kan staan. Dankzij een uitspraak van de bestuursrechter, waar zevenentwintig jaar strijd aan vooraf ging.

Maar Hoogesteijn weet niet van opgeven. De eerste vergeefse gooi naar een FM-frequentie, in 2003, maakte hij nog mee als directeur van Kink FM. Bij de tweede, in 2011, was hij al vijf jaar weg. ‘Ik had echt de behoefte om even iets anders te gaan doen.’ Toch kocht hij in 2015 de naam terug. Vervolgens kwam hij in contact met Leon Ramakers, ooit directeur-eigenaar van Mojo Concerts. ‘Leon en ik zijn er allebei heilig van overtuigd dat alternative muziek een eigen radiostation verdient, en dat daar ook een gezonde markt voor is.’

Samen bezorgden zij KINK in 2019 een tweede leven, net als het eerste aan de rafelranden van het radio-uitzenduni­versum: op internet, en via digitale DAB+-frequenties. Niettemin behaalde het station vorig jaar voor het eerst een marktaandeel van 1 procent. Dat lijkt weinig, maar in radioland is het een belangrijke mijlpaal. Bovendien is het groeiende publiek van KINK breed gespreid over jong en oud, en dat maakt het aantrekkelijk voor adverteerders. Gezien dat potentieel verdiende KINK een serieuze kans op een FM-frequentie.

Die leek zich aan te dienen in september van dit jaar. Dan zou de Staat der Nederlanden de FM-frequenties gaan veilen, voor het eerst in de geschiedenis. En toen sloeg corona toe. De pandemie kostte de gevestigde commerciële FM-stations aanvankelijk veel advertentie-inkomsten. Dat gaf hen een excuus een ‘noodverlenging’ van drie jaar te bepleiten van hun FM-uitzendvergunningen. Wederom ging politiek Den Haag door de knieën, voor de derde achtereenvolgende keer.

De verdeling van het commerciële deel van de FM-band – de rest is permanent in gebruik bij de publieke omroep – dreigde daardoor te blijven zoals hij al decennia is. Marktleider – groter zelfs, sinds kort, dan het grootste publieke station NPO Radio 2 – is Qmusic van DPG Media. Daarna volgen Radio 10, Radio 538, Sky Radio en Radio Veronica, alle vier van John de Mols Talpa. De resterende FM-spelers zijn veel kleiner: RadioCorp met 100% NL en SLAM!, Media­huis met Sublime, en FD Media met de nieuwszender BNR.

Inmiddels weten we dat de ‘nood’ die de laatste verlenging moest rechtvaardigen, van korte duur was: zo boekten DPG Media en Mediahuis in 2020 recordresultaten.

‘Ik vind het krankzinnig dat de huidige FM-partijen wederom via een sluwe lobby hun vergunningen verlengd hebben gekregen’, zegt Hoogesteijn. ‘De Tweede Kamer laat zich ook alles op de mouw spelden. Misschien vind ik dat nog wel het ergste, dat lobbyisten meer en meer de dienst uitmaken in politiek Den Haag.’

Dit keer liet hij niet over zich heen lopen. Hoogesteijn begon liefst vijf juridische procedures. Vorig najaar spande hij een bodemprocedure aan bij de Rechtbank Rotterdam om de noodverlenging vernietigd te krijgen, en de Staat te dwingen alsnog een veiling te organiseren. Beide eisen zette hij kracht bij via kort gedingen, eveneens in Rotterdam, en bij het College van Beroep voor het Bedrijfsleven (CBB). Die verloor hij. Rechtbank en CBB hadden in kort geding al het inhoudelijke oordeel kunnen vellen dat anders pas veel later zou volgen in de bodemzaak, een rechterlijk binnendoortje dat bekendstaat als de ‘kortsluiting’. Kennelijk durfden zij dat niet aan. Volgens beide colleges had KINK geen ‘spoedeisend belang’ bij een kort geding, omdat er al een bodemzaak loopt, en omdat KINK überhaupt geen geld zou hebben om op een FM-frequentie te kunnen bieden – een gelegenheidsargument dat de rechters braaf overnamen uit de pleitnota’s van de lobby voor de noodverlenging.

Er resteerden Hoogesteijn nog drie pijlen op zijn boog. Bij de Europese Commissie diende hij een klacht in, omdat de noodverlenging neerkomt op onrechtmatige staatssteun. ‘Maar in zo’n zaak kan het jaren duren voordat de Commissie uitspraak doet.’ Bij het Agentschap Telecom, het overheidsorgaan dat het FM-spectrum beheert, maakte hij bezwaar tegen ‘illegale verbondenheid’ tussen Talpa en RadioCorp. Dat laatste bedrijf heeft 100% NL en SLAM! namelijk alleen kunnen verwerven dankzij een lening van 5,7 miljoen euro van Talpa. De aandelen RadioCorp dienen als onderpand. ‘Dat betekent dat Talpa op ieder moment de stekker uit RadioCorp kan trekken’, vindt Hoogesteijn. ‘Talpa en RadioCorp zijn dus in feite één en dezelfde speler.’

Maar intussen vernietigde de Rotterdamse bestuursrechter in de bodemzaak de noodverlenging, en gelastte alsnog een veiling van alle negen commerciële FM-frequenties. Dat oordeel schemerde al door tijdens de eerste zitting eind juni. Anders dan hun collega in het eerdere kort geding gingen de drie nieuwe magistraten uitgebreid in op de inhoud van de zaak.

Blij verrast keken Hoogesteijn en zijn advocaten elkaar aan: ‘Goh, wat een goeie vragen stellen die rechters!’ Steeds opnieuw vroegen zij de landsadvocaat welk publiek belang nou precies is gediend met die noodverlenging. Ook wilden zij weten waarom de overheid de noodverlenging niet zelf heeft aangemeld bij de Europese Commissie als mogelijke staatssteun, zoals de wet voorschrijft. Omdat de Staat geen geld had gegeven, antwoordde een ambtenaar ter zitting. ‘Maar zo’n verlenging vertegenwoordigt toch ook een waarde in geld’, hoorde Hoogesteijn de rechters riposteren. ‘Banken geven er zelfs krediet op!’ Het argument dat KINK geen geld zou hebben voor een veiling, hadden zij meteen al van tafel geveegd. Grootaandeelhouder Ramakers financiert de bieding, en zijn BV Joy of a Toy is goed voor tachtig miljoen euro, zo blijkt uit de jaarrekening die KINK overlegde.

Bijna dertig jaar strijd heeft KINK nu alsnog de gedroomde doorbraak opgeleverd. De Urgenda-zaak liet al zien dat Nederlandse rechters bereid zijn beleid te maken als de politiek dat langdurig nalaat, zoals de politiek helaas steeds vaker pleegt te doen. Bovendien kreeg de David van radioland onverwachts steun van Goliath. DPG Media liep in maart over van de lobby voor de noodverlenging naar het kamp van KINK. ‘Wij wisten echt niet dat dat stond te gebeuren’, vertelt Hoogesteijn. ‘Voor ons is het heel belangrijk dat de rechters zien: oké, het gaat niet langer alleen om dat kleine KINK’je, er doet ook een grote jongen mee.’

DPG Media mag dan het grootste commerciële radiostation van Nederland hebben, het heeft er maar één. Talpa heeft er vier, en wil zich nu laten overnemen door RTL, een fusie waarop de kartelwaakhond ACM al maanden studeert. RTL-Talpa zou mono­polist worden op de Nederlandse markt voor commerciële televisie.

Dat raakt ook de radiomarkt, betoogt DPG: ‘Adverteerders kopen graag groot in en daarom wordt de inkoop van advertentieruimte op radio en tv vaak gekoppeld.’ DPG maakte dan ook bezwaar bij de ACM tegen de combinatie van RTL en Talpa. Liever zou het zelf met RTL fuseren, waardoor het eindelijk ook in Nederland de tv-speler wordt die DPG in België allang is.

Het kan niet anders, of de ACM gaat de overwinning van KINK meewegen in zijn oordeel over de fusie RTL-Talpa. En zo promoveerde een kleine radiomaker met een lang gekoesterde jongensdroom ineens tot pion en koningin tegelijk in een veel groter schaakspel: de machtsconcentratie op de Nederlandse mediamarkt.

Hoogesteijn moet er hartelijk om lachen. ‘Ik ben allang blij dat ze mij niet met Don Quichotte vergelijken!’