Het vrije woord is van iedereen

Sinds de digitale revolutie en de komst van nieuwe technologieën kan internetcensuur aan deze lijst worden toegevoegd. De afgelopen maanden werkte ik in de commissie Buitenlandse Zaken van het Europees Parlement aan een rapport dat een strategische basis legt voor een nieuw EU pers- en mediavrijheidbeleid in de wereld. De graadmeter bij uitstek voor de mensenrechtensituatie in een land moet een prominentere plek krijgen in de externe betrekkingen van de EU.

Meningsvrijheid is een universeel recht dat essentieel is voor de ontwikkeling en ontplooiing van ieder mens. In een vrij en divers medialandschap zien we collectieve uitingen daarvan, daarbij zijn onafhankelijke media essentiële platforms. Een levend maatschappelijk debat draagt bij aan sociale cohesie en betrokkenheid van burgers in hun democratische samenleving.

De vrijheid om de macht te controleren, zowel publiek als privaat, te bekritiseren en corruptie bloot te leggen is ook essentieel voor de economische ontwikkeling. Vrije toegang tot informatie draagt bij aan meer concurrentie en keuzevrijheid.

De digitalisering zorgt voor een revolutie en geeft miljoenen mensen voor het eerst een stem en toegang tot informatie. Maar we zien daarmee ook nieuwe vormen van intimidatie en censuur ontstaan, door zowel overheden als bedrijven. Repressieve maatregelen tegen (burger)journalisten, critici en bloggers creëren een angstcultuur die anderen ervan weerhouden eveneens een beroep te doen op hun grondrechten, ze hebben een chilling effect. Daar moeten we in ons beleid op anticiperen.

Ook de macht van enkele bedrijven die, mede door de financiële crisis, steeds meer off- en online media bezitten is een zorgelijke ontwikkeling. Het Russische staatsoliebedrijf Rosneft verwierf onlangs een belang van 48% in het ‘Vkontakte’, de tegenhanger van Facebook, dat nu nog hét platform is voor de oppositiebeweging tegen het Kremlin van Vladimir Poetin.

Voor hoe lang nog? Het toenemende geweld tegen journalisten en blijvende straffeloosheid van daders is een zorgwekkend probleem. Deze trends vragen om een brede en lange termijn aanpak, het trainen van journalisten alleen is niet meer voldoende.

Europa moet vooral meer samenwerking zoeken, en de capaciteit van lokale organisaties versterken. In periodes van transitie naar democratie kan de EU beleidsmakers bijstaan met advies voor nieuwe media wet- en regelgeving, die ook de kansen van de digitalisering benutten. In de nieuwe vormen van samenwerking met Noord-Afrika en landen in het Midden-Oosten moet persvrijheid hoog op de agenda staan. Europese associatie- en handelsverdragen moeten conditioneel zijn op een vrije pers en onafhankelijke media.

De EU kan ook geld en expertise voor onderzoek naar misdaden tegen journalisten beschikbaar maken. Straffeloosheid zorgt voor een onveilig klimaat en speelt zelfcensuur in de hand. We moeten op veel plekken kleine prikjes geven om uiteindelijk een goed resultaat neer te zetten. Dat vraagt om een uitgewerkt plan in plaats van korte, diffuse projecten.

Vanzelfsprekend kan de EU pers- en mediavrijheid in het buitenland alleen beschermen en stimuleren, als we geloofwaardig zijn in eigen huis. De uitdagingen binnen Europa, in Hongarije, en Italië maar ook Groot-Brittannië, herinneren ons eraan dat democratie dagelijks onderhoud en verbetering vergt. Daarvoor dragen we allemaal onze eigen verantwoordelijkheid.

Marietje Schaake (@MarietjeD66) is Europarlementariër voor D66. Deze week stemde de Buitenlandcommissie in het Europees Parlement over haar rapport: Pers- en Mediavrijheid in de wereld. Schaake crowdsourcde het rapport op haar website www.marietjeschaake.eu waar geïnteresseerden op basis van discussiestukken input konden geven.

Foto: Jikke de Gruijter