— donderdag 19 november 2009, 11:15 | 13 reacties, praat mee

‘Klimaat wordt er met de haren bijgesleept’

Volgende maand vindt in Kopenhagen de 15e klimaattop van de VN plaats. Tijdens deze top moet een nieuw klimaatakkoord gesloten worden, als opvolger van het Kyoto-protocol. ‘In aanloop naar Kopenhagen krijgen we bijna iedere verandering in de natuur voorgeschoteld als grote ramp. Het meest uiteenlopende onderzoek, van smeltende ijsberen tot zeldzame vogels wordt in persuitingen in verband gebracht met menselijke CO2-uitstoot, waarbij “bezorgde wetenschappers” ons manen tot actie. En bij al dit opgewarmde onderzoek lijkt het of sommige journalisten qua feitelijkheid een oogje dicht knijpen, als het maar voor “De Goede Zaak” is’, aldus natuur- en wetenschapsjournalist Rypke Zeilmaker en klimatoloog en journalist Hajo Smit.

We worden zo warm van alle saamhorigheid. Peter Bijl van de Universiteit van Utrecht mocht op 6 oktober nog eens extra hard alarm slaan bij het NOS Journaal. Bijl brengt zijn onderzoek aan het klimaat van 50 miljoen jaar geleden bij Tasmanië in verband met Kopenhagen. In deze periode, het Eoceen lag door natuurlijke oorzaak de CO2-concentratie drie maal hoger dan nu. De NOS bracht het oerklimaat als wijze les voor CO2-uitstotende zondaars, terwijl uit het onderzoek juist de kracht van natuurlijke verandering blijkt.

Alle voorspellingen die de Club van Rome in de jaren ’70 deed over oprakende grondstoffen in ‘Limits to Growth’ (de Club van Rome heeft diverse rapporten uitgebracht, waarvan ‘De grenzen aan de groei’ de bekendste is, red.), zijn door de geschiedenis achterhaald dankzij technische vooruitgang. Toch haalt Trouw op 28 oktober deze activisten op de voorpagina aan als autoriteit. Om de urgentie van drastische klimaatakkoorden te benadrukken citeert Trouw de activist Martin Lees: ‘We zien nu al bewijzen dat het klimaat verandert’. Een klimatologisch gezien idiote uitspraak, omdat die bewijzen al zo lang als de wereld bestaan. James Hansen, directeur van het NASA Goddard Institute for Space Studies en adviseur van Al Gore was de afgelopen jaren de nummer 1 mediaster in Amerikaanse kranten. Maar hij mag onweersproken beweren ‘ik ben niet zo goed in communicatie met publiek. Dat laat ik liever aan anderen over’.

De Volkskrant kopt de woorden van de Wageningse bioloog Rik Leemans ‘We weten nu zeker dat het aan de mens ligt’. Leemans suggereert dat de zes meter zeespiegelstijging van Al Gore op korte termijn mogelijk is door afsmelten van de Groenlandse gletsjer. Terwijl een 2500 meter dikke ijskap daarvoor vele eeuwen tot millennia nodig heeft. Een degelijk boek over glaciologie had de journalist net zo deskundig gemaakt over gletsjers als de bioloog Leemans.

In de Times van 30 oktober stellen klimaatwetenschappers dat zij geloofwaardigheid verliezen, wanneer overdreven scenario’s worden gepresenteerd als feit. Een simpele geloofwaardigheidscheck heeft dus weinig te maken met voor of tegen, links of rechts. Wel met gezonde journalistiek. Per eigen specialisatie een paar maanden inlezen, en een blik over de grens helpt, iedereen is via het web te vinden. Vervolgens blijkt de natuur veel interessanter dan urgentiemarketing van belangenclubs.

Volgens het WWF (de moederorganisatie van het Wereld Natuur Fonds, red.) zouden ijsberen binnenkort uitsterven door Global Warming. Deze mythe is eenvoudig te ontkrachten. Bel bijvoorbeeld de Noorse onderzoeksleider Jon Aars van de Polar Bear Specialist Group,en lees verder dan de samenvatting bij het rapport van wereldwijde tellingen. Directe conflicten met mensen zijn vele malen belangrijker, en op Spitsbergen is Ursus maritimus (letterlijk: zeebeer) een plaag.

De orkaanenergie blijkt op een dertigjarig dieptepunt te zitten, zo tonen metingen van de Universiteit van Florida, die ex-IPCC’er Chris Landsea (Het Intergovernmental Panel on Climate Change is een VN-organisatie die wetenschappelijke bevindingen over de klimaatverandering vergaart en rapporten publiceert, red.). kan verstrekken. Verspreidt het Amerikaanse NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration) persberichten over ‘warme recordmaand oktober’ in 2007, dan blijkt dit bij nader inzien te komen doordat Rusland de temperatuurdata van september inleverde. Het wereldwijd gemelde diepterecord in zeeijs in januari 2009 bleek veroorzaakt door een sensorfout van de satelliet.

Wanneer wetenschappers roepen dat het ‘nog erger is dan we dachten’, verkopen zij een belang. Wetenschappers zijn gedwongen om hun maatschappelijke nut te adverteren, omdat zij afhankelijk zijn van de overheid en politici voor fondsen. Het onderzoek zelf kan prima zijn, maar ter promotie moeten zij de werkelijkheid versmallen tot soundbites. Zo kan ook iets complex als klimaat worden vernauwd tot CO2 en rampzaligheid, omdat media op lawaai af komen.

‘Sinds het IPCC-rapport in 2007 zingt de uitspraak “the science is settled” rond, dankzij een uitspraak van IPCC-voorzitter Rajendra Pachauri’, zegt Marcel Crok, wetenschapsjournalist die fulltime werkt aan een nieuw boek over het klimaatdebat. ‘Deze uitspraak is uiterst effectief. Want mensen die geen tijd of zin hebben om zich in de wetenschap te verdiepen, kunnen er op terugvallen bij het pleiten voor actie tegen broeikasgassen.’

Crok won in 2005 de Glazen Griffioen, een prijs voor wetenschapsjournalistiek met zijn artikel voor Natuurwetenschap & Techniek over de hockeystickaffaire. De hockeystick is vernoemd naar de omhoog krullende vorm van een prominente IPCC-temperatuurgrafiek. Crok kon door de oppervlakte van urgentiemarketing prikken, omdat zijn werkgever hem twee maanden de tijd gaf om de zaak uit te spitten.

Deze hockeystickgrafiek zou aantonen, dat de temperatuur afgelopen eeuw hoger was dan de voorgaande duizend jaar. Maar de grafiek bleek gebaseerd op ondeugdelijke statistiek, waardoor ‘de warme Middeleeuwen’ plotseling waren verdwenen. Het verhaal leidde via de Wall Street Journal tot oprichting van een senaatscommissie in de VS die wetenschappelijke fraude onderzocht. Topstatistici als Edward Wegman bevestigden de fouten.

Volgens Crok ontbreekt in Nederland debat, omdat onafhankelijke klimaatonderzoekers ontbreken die tegen het KNMI opstaan. Elders laait het debat juist op, nu tegen alle IPCC-projecties in, de aarde niet meer verder opwarmt. ‘Het KNMI steunt de IPCC-visie en is hier eenoog koning’, zegt Crok. ‘In de VS gaan klimaat¬sceptici als Richard Lindzen, Patrick Michaels en vele anderen openlijk het debat aan met de broeikasaanhangers. Een reden voor dat debat in de VS kan liggen in de financiering. In Amerika speelt private financiering een grotere rol. In Nederland en Europa komt vrijwel alle financiering bij de overheid vandaan. Die is fervent voorstander van Kyoto.’

Geld speelt ook bij wetenschap een rol. Het Global Warming-gerelateerde onderzoek in de VS kreeg sinds 1989 meer dan 30 miljard dollar via het Climate Change Science Programme, dankzij de invloed van Al Gore als vice-president. Dat is iets meer dan de 23 miljoen dollar die sceptische onderzoekers over tien jaar ontvingen van olieproducent Exxon Mobil, een feit waar Greenpeace steeds op wijst. Deze milieumultinational heeft zelf overigens een jaaromzet van een kwart miljard euro. Onze eigen Al Gore, Pier Vellinga beslist zelf over de besteding van tientallen miljoenen euro’s onderzoeksgeld in het programma Klimaat voor Ruimte. Dit programma gaat uit van een extreme zeespiegelstijging en hoosbuien.

Moeten Nederlandse media dus niet meer tegengas geven? Joep Engels van Trouw, die Al Gore’s adviseur Hansen, interviewde, vindt van niet. ‘We gaven genoeg ruimte aan tegengeluiden’, zegt hij. ‘Dit voorjaar heb ik bijvoorbeeld een verhaal geschreven waarin andere wetenschappers kritiek leveren op Hansen. Maar Croks opvattingen over het IPCC delen wij niet. En al zou de hockeystick niet helemaal kloppen, dan bestaan nog twee andere vergelijkbare grafieken, die het idee steunen dat de opwarming van de afgelopen eeuw groter was dan in de Middeleeuwen.’

Engels vindt het aangehaalde voorbeeld van 28 oktober niet representatief. ‘Dat artikel was in samenwerking met een collega geschreven, en het citaat had ik zelf niet zo laten staan’, zegt hij. ‘Wat mij betreft had het bericht niet op de voorpagina gehoeven, dat is een eindredactionele keuze. Maar ik deel niet je scepsis over de Club van Rome. Hoewel het klopt dat hun voorspellingen voor 2000 niet zijn uitgekomen, staat de geest van hun boodschap nog steeds overeind.”

Naast Natuurwetenschap & Techniek zijn er wel podia, die consequent een andere goed geïnformeerde insteek kiezen. ‘Spil’ van ex-PvdA Kamerlid Arend Jan Voortman biedt nu een continue podium voor klimaatsceptici, volgens Voortman ‘uit ergernis over de eenzijdige berichtgeving in Nederland’. Elsevier kiest zelfs openlijk partij tegen het IPCC, terwijl Intermediair af en toe ruimte geeft aan alternatieven. Verschillende individuele journalisten zijn bereid milieuclubs en hun belangen op de korrel te nemen, zoals René Zwaap voorheen in De Groene Amsterdammer deed.

Ook Karel Knip van NRC Handelsblad is niet te beroerd oververhitte mythes door te prikken, zoals recent die van de recordzomers. ‘In aanloop naar Kopenhagen wordt het klimaat er overal met de haren bijgesleept’, zegt hij. ‘Tot de zeldzame vogels op Spitsbergen aan toe. We hebben daarom ook op de redactie vergaderd, hoe we kunnen herkennen dat er geen hoax zit tussen de persberichten. Zoals berichten waar geen direct duidelijk verband bestaat met CO2 en wereldwijde opwarming.’

Maar bij hem staat de betrouwbaarheid van het wetenschappelijk proces bij het IPCC niet ter discussie. ‘Ik ben zelf onder de indruk geweest, hoe openhartig wetenschappers bij het IPCC discussieerden’, zegt hij. ‘Het probleem zit in de samenvatting voor beleidsmakers. Bij de samenstelling van die tekst mogen ook politici en beleidsmakers zich met de inhoud bemoeien. Uit die eindtekst verdwijnen de nuances, maar hieruit putten journalisten en politici hun conclusies. Al heb ik ook meegemaakt dat Koeweit de tekst wilde afzwakken.’

Voor de meeste journalisten is ieder oordeel over IPCC en critici voorbarig, omdat begrip van klimaatwetenschap tijd vraagt. Het is daarom verleidelijk om het gemakkelijke verhaal van luidruchtige belangenclubs als waar over te nemen, die zich als wereldredders presenteren met beroep op ‘De Wetenschap’. Maar complexiteit is geen excuus om als cheerleader van het groene establishment te fungeren.

Zeker niet nu politici na een avondje bios met ‘An Inconvenient Truth’ geloven dat ze de wetenschap begrijpen. Al Gore’s science fictionfilm mag van de rechter in Engeland alleen voorzien van waarschuwing vertoond worden op scholen, dankzij negen grove wetenschappelijke fouten. Onder het oppervlak van urgentiemarketing liggen kortom veel verrassender verhalen. Die leveren geen Nobelprijs op, maar wel nieuw inzicht en dus plezier. We hoeven niet zo milieuvriendelijk te zijn dat we halve waarheden recyclen.

Bekijk meer van

Praat mee

13 reacties

Erik van Heeswijj, 19 november 2009, 18:23

Geen wonder. Want “smeltende ijsberen”, dat klinkt vreselijk zielig! ;-)
(Leukste typo van het jaar, is dat eigenlijk iets?)

Erik van Heeswijk, 19 november 2009, 18:24

En dan in zo’n comment je eigen naam vertypen, dat is pas leuk…

Elmar Veerman, 21 november 2009, 12:33

Poe, als er iemand qua feitelijkheid een oogje dichtknijpt, zijn jullie het wel! Maar vooral blinkt dit stuk uit in valse suggesties. Ik noem er een paar.

- Het tussen aanhalingstekens zetten van “bezorgde wetenschappers”. Er zijn heel veel serieus bezorgde wetenschappers. En dan bedoel ik niet dat ze zich zorgen maken over hun onderzoeksfinanciering.
- “De NOS bracht het oerklimaat als wijze les voor CO2-uitstotende zondaars, terwijl uit het onderzoek juist de kracht van natuurlijke verandering blijkt.” Een valse tegenstelling. Dat het klimaat door natuurlijke oorzaken kan veranderen, betekent uiteraard niet dat de mens er geen invloed op heeft. Integendeel, er blijkt eerder uit dat het klimaat gevoelig is voor verstoringen. Wat jullie zeggen is zoiets als: deze hond heeft in het verleden wel eens iemand gebeten zonder provocatie, dus kunnen we hem best een paar schoppen geven.
- “‘We zien nu al bewijzen dat het klimaat verandert’. Een klimatologisch gezien idiote uitspraak, omdat die bewijzen al zo lang als de wereld bestaan.” Ja hoor, gooi alle klimaatverandering op een hoop en jullie hebben gelijk. Maar dat is natuurlijk niet het punt van deze meneer. Veranderingen in het Noordpoolgebied zijn de afgelopen tien jaar razendsnel gegaan. Wat in de jaren ervoor was voorspeld door klimaatwetenschappers, maar werd weggewuifd door zogenaamde ‘sceptici’.
- De ijsberen. Ze zullen niet direct omkomen, maar als hun plek in de natuur (zee-ijs) verdwijnt, kunnen ze op de langere termijn niet overleven. Dat ijsberen op Spitsbergen een plaag zouden zijn, komt waarschijnlijk door het gebrek aan zee-ijs van de afgelopen jaren. En dan nog, wat nou plaag? Ijsberen leven van oudsher op Spitsbergen, mensen niet.
- Ook een leuke: twee meetfouten aanhalen die al lang weer zijn rechtgezet en daarmee suggereren dat klimaatwetenschappers voortdurend onterecht alarm slaan.
- De uitspraak ‘The science is settled’ sloeg op het feit dat overtuigend is aangetoond dat de mens het klimaat beïnvloedt via de uitstoot van broeikasgassen, niet op het idee dat alle details daarover bekend zijn.
- Geld voor klimaatwetenschap vergelijken met geld dat een oliemaatschappij verstrekt om desinformatie te verspreiden, slaat natuurlijk nergens op. Hadden jullie liever gehad dat er geen satellieten waren gelanceerd om klimaatverandering te meten?
- “Al Gore’s science fictionfilm mag van de rechter in Engeland alleen voorzien van waarschuwing vertoond worden op scholen, dankzij negen grove wetenschappelijke fouten.” Sorry heren, dit slaat nergens op. Want wat heeft die rechter echt gezegd: “Al Gore’s presentation of the causes and likely effects of climate change in the film was broadly accurate”. Die “grove fouten” waarnaar jullie verwijzen, zijn in werkelijkheid kleinigheden. De rechter noemde ze ‘errors’, met aanhalingsgtekens, omdat ze zo genoemd werden door de man die de zaak voor de rechter bracht. Wie hier meer over wil weten: lees http://www.realclimate.org/index.php/archives/2007/10/convenient-untruths/
- De klimaatberichtgeving in de Nederlandse media is lang niet altijd goed, dat ben ik wel met jullie eens. Waarom lees je bijna nergens over ‘global cooling’? Dat is het fenomeen dat luchtverontreiniging door de mens de temperatuur op aarde met naar schatting een graad verlaagt. Waardoor het effect van de broeikasgassen grotendeels gemaskeerd wordt. Helaas werkt dat alleen op korte termijn. Dus als we massaal overstappen op schone energie, komt die graad er onherroepelijk bij. Gaan jullie de schone energielobby dan de schuld geven?

Djaja Ottenhof, 22 november 2009, 19:04

Een moedig stuk in een tijd waarin het hebben van gezonde twijfel aan het gevaar van klimaatverandering en de noodzaak en haalbaarheid van grootschalig ingrijpen, bijna wordt gezien als een misdrijf.

Het merendeel van de Nederlandse media hobbelt, zoals altijd, braaf achter The New York Times en persbureau Reuters aan. Daarbij vergeet iedereen inderdaad dat milieuorganisaties en ook wetenschappers, soms net als het bedrijfsleven en de overheid vanuit een belang praten.

Rypke Zeilmaker, 23 november 2009, 12:16

Beste Elmar

Seculier links heeft een nieuwe godsdienst nodig, en vindt die in het redden van Het Klimaat. Die levensbeschouwelijke keuze respecteer ik, en ook de passie waarmee men die levensbeschouwing verdedigt. Maar voor een gezonde discussie moet je niet allerlei stromannen in het debat brengen, die je vervolgens afbrandt, met verwijzing naar wat alarmistische websites als Realclimate. Uiteraard staan op die site de zaken die jij roept, maar realclimate is dan ook een typisch inteeltclubje van alarmistische wetenschappers als Michael Mann, die uiteraard van hun eigen werk (de hockeystick) zeggen dat het goed is, die Al Gore morele steun geven omdat zij daar zelf van profiteren. En die iedereen ,met een ander standpunt afbranden. BInnen wetenschappelijke kringen staat realclimate niet onverdeeld gunstig bekend, ze zijn te eenzijdig en soms extreem, en verkopen zaken als ‘de wetenschap’, terwijl het ‘een wetenschappelijk standpunt is’, niet het laatste woord. Het gaat er juist om dat men niet uit één hoek de informatie haalt.

Arendo van verviers, 24 november 2009, 15:32

Aha, de collega’s Zeilmaker en Smit ontkennen dus dat het klimaat verandert onder invloed van de mens. Wel zo duidelijk: het zijn sceptici. Zeilmaker heeft echter geen enkele deskundigheid op dit gebied. Smit heeft in 1991 (!) voor de laatste keer iets aan wetenschap gedaan, daarna ging hij snowboarden. Ik heb geen wetenschappelijk artikel van zijn hand kunnen vinden waarin hij zijn scepsis onderbouwt. Om je te profileren als ‘klimaatwetenschapper’ gaat volgens mij tamelijk ver.
Maar ik heb een theorie: nu vrijwel de gehele wetenschap het eens is over de grote lijnen van klimaatverandering, is er simpelweg een ‘markt’ voor ontkenners daarvan. Het past bij de tijdgeest: wat de autoriteiten beweren kan niet waar zijn; er zit iets achter. Naar de gewone man wordt niet geluisterd.
Die markt wordt bediend door eigeniznnige pseudo-wetenschappers die in simpele, (maar slordige, helaas) stukjes als hierboven, zeggen dat het allemaal niet waar is.
Aleen al de plompe bewering dat ‘seculier links een nieuwe godsdienst nodig heeft’ enzovoort.. je kunt dat schouderophalend afdoen als onzin - waarschijnlijk de verstandigste reactie.
Maar je kunt het even gemakkelijk ook omdraaien: dat anarchistisch, ontevreden rechts een anti-godsdienst nodig heeft om haar systeemhaat te voeden.
Dat zou ik overigens nooit beweren.. :-)

Elmar Veerman, 25 november 2009, 23:20

Ha Rypke, alles goed? Zo te zien niet helemaal. Wat kraam je een onzin uit, zeg. Maar inhoudelijk reageren is er niet bij. Jammer.
Voor wie een toegankelijk en vers rapport wil lezen over de huidige stand van de wetenschappelijke kennis over het klimaat: http://www.copenhagendiagnosis.com/

Dirk, 26 november 2009, 10:40

Zo hee, dus de hele VN en zo’n beetje de hele wetenschappelijke wereld zitten allemaal in een groot leugencomplot van de linkse kerk? Shit, dat is echt de ontdekking van de eeuw! Rypke en Hajo hebben die Pulitzer in de pocket.

Henkie, 27 november 2009, 01:51

De mensen met geld, ruiken geld. Met die CO2-hoax blijken staks triljarden (een triljard is 1000 x een miljard) te verdienen zijn, door die CO2 uitstootrechten te gaan verhandelen.

Wat ze eigenlijk hadden willen verhandelen is O2, maar als ze een wereldwijde belasting op zuurstof hadden ingevoerd, dan waren er vast meer mensen eens gaan nadenken over de onzin van die geldwolven.

Door nu de propagandatechnieken van Goebels uit WOII toe te passen, lijkt het nog te lukken ook om mensen te kweken die zelfs nog graag betalen voor de zuurstof die ze verbruiken.

Rypke Zeilmaker, 30 november 2009, 15:12

Uit de gegeven reacties blijkt nog weer eens hoe zinloos het is bij journalisten om dit onderwerp aan te snijden. Het is weer voor of tegen, en we worden meteen weer als ‘deniers’neergezet. Er bestaan vele grijstinten, en wanneer ik aangeef dat de extreme kant van de klimaatbeweging ook religieuze motieven heeft (dat bedenk ik niet zelf, lees het boek van Hulme, zelf klimaatwetenschapper en 100 procent recht in de leer), kan dat blijkbaar alleen een nieuwe regen van stromannen veroorzaken.
Het bevestigt helaas mijn beeld van de vooringenomen journalistiek in NL, die niet in staat is uit de gebeitelde denkkaders te stappen. Jammer.

Willem, 1 december 2009, 16:58

Prima artikel waarin de gemakszucht van de journalistiek aan de kaak wordt gesteld. En deze mensen die hun brood verdienen met alles en iedereen de maat nemen openen onmiddelijk het vuur op de boodschapper.

Jammer want Rypke en Hajo hebben een punt. Milieuorganisaties hebben belang bij deze hype.

Erik, 1 december 2009, 19:33

Willem: helaas tegenwoordig ook de oliempijen: er gaat flink veel verdiend worden aan de opslag van CO2, en de enigen die dat goed kunnen zijn oliemaatschappijen.

Dirk, 1 december 2009, 22:32

@Rypke

Oh, maar op dat punt geef ik je volledig gelijk. Journalistiek Nederland is totaal niet kritisch over welke informatie ze nu weer onder het kopje “klimaat” de wereld in slingert. Een nieuwtje over ijsberen verkoopt pas als je er een paar keer het woord “klimaat” in zet. Dat is heel treurig, en het frustreert het publieke debat op dit punt eerder dan dat het dat bevordert. Eerlijk gezegd denk ik dat milieuorganisaties daar zelf ook best wel last van hebben, want het gaat op dit moment namelijk nergens naartoe.

Dat gaan we nu ook zien met die klimaattop in Kopenhagen, Niemand weet wat de verschillende twistpunten zijn, niemand heeft een idee welke opties er op tafel liggen en het gaat compleet onduidelijk zijn wat nu de precieze uitkomst is en wat we daar dan van kunnen vinden. Ja goed, Greenpeace gaat zeggen dat het wat sterker had gekund en Jacqueline Cramer vindt het een stevig pakket waar we wat mee kunnen, maar dat zegt op zich niets.

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur

Linda Nab
Redacteur

Lars Pasveer
Redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur

Anneke de Bruin
Vormgever

Marc Willemsen
Webontwikkelaar

Vacatures & advertenties

redactie@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.