website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

‘Het is moeilijk om de oorlog in Jemen in zes minuten te duiden’

Raymond Krul — Geplaatst op vrijdag 14 december 2018, 11:00

© Duco de Vries

Opinie In het Midden-Oosten heerst onderdrukking en chaos, wij Westerlingen brengen bevrijding. Dat is het beeld dat volgens Laila al-Zwaini te veel voorkomt in de Nederlands media. Als deskundige probeert de jurist en arabist een ander verhaal te vertellen, een verhaal waarin de mensen uit de Arabische wereld zelf meer voor het voetlicht komen.

Het was op 27 januari 2015. Die dag zette toenmalig tv-recensent Hans Beerekamp Laila al-Zwaini definitief op de kaart als deskundige. ‘Entree – Een expert die echt verstand heeft van sharia en tribalisme’, was de kop boven zijn jubelende stuk over een optreden van Al-Zwaini in het tv-programma Jouw Vrijheid, Mijn Vrijheid, dat werd gemaakt naar aanleiding van de aanslag op Charlie Hebdo. ‘Waarom worden zulke mensen, die echt verstand van zaken hebben, niet veel vaker gevraagd om hun licht te werpen op gecompliceerde kwesties?’, vroeg Beerekamp zich af.

‘Dat was mijn lancering’, zegt Al-Zwaini nu over die tv-recensie. ‘Ik ben Beerekamp er nog steeds dankbaar voor, want dat stuk heeft echt veel voor mij betekend. Dat heb ik hem toen ook geschreven via Twitter.’

Voordat Al-Zwaini, kind van een Nederlandse moeder en een Iraakse vader, begon aan een vrij doch onzeker bestaan als ZZP’er, werkte ze onder meer als onderzoeker en adviseur in Jemen. Ook was ze enige tijd voor de Verenigde Naties actief in Afghanistan. Ze gaf leiding aan de missie voor rechtsstaatopbouw. ‘Daar heb ik geleerd hoe ongelooflijk ingewikkeld zoiets is. Je bent constant bezig met crisismanagement, veel Westerse organisaties dienen vooral hun eigen belang.’

Aan de ene kant keerde Al-Zwaini enigszins gefrustreerd terug uit Afghanistan, aan de andere kant zorgde de tijd die ze daar doorbracht er ook voor dat ze anders naar Westerse interventies ging kijken. Zoals ze dat ook al in Jemen had ervaren. En in Irak, het land van haar vader. ‘Ik sta met één been in de Westerse wereld en één been in de Arabische wereld, dat is wel een beetje mijn verhaal. In dat programma Jouw Vrijheid, Mijn Vrijheid hield ik beide werelden een spiegel voor. Je kunt elkaar wel verwijten maken, maar ik zeg altijd: als je naar iemand anders wijst, wijzen er drie vingers terug. De enige die jou kan veranderen, ben je zelf – dat geldt zowel voor moslims als voor ons.’

Madaniya
Hoe langer Al-Zwaini doorbracht in de Arabische wereld, hoe meer ze tot de ontdekking kwam dat het verhaal dat in de Nederlandse media wordt verteld, eenzijdig is. ‘De berichtgeving gaat bijna altijd over geweld, aanslagen, terrorisme, vluchtelingen. Natuurlijk gebeuren al deze dingen en worden er vrouwen onderdrukt, maar er zijn tegelijkertijd heel veel mensen die daartegen strijden - binnen dezelfde Arabische cultuur en islamitische religie. Als we dat niet óók laten zien, blijft het beeld in tact dat zij onderdrukkers zijn en wij bevrijders. Dan worden Nederlanders steeds angstiger en haatdragender. Het gevaar van slechts halve kennis van de regio hebben, is dat we ons rot schrikken als er vluchtelingen uit die landen deze kant op komen.’

In 2011 was Al-Zwaini bij toeval in Caïro toen daar de Arabische lente in volle gang was. ‘Ik zat in een hotel vlakbij het Tahrirplein en begaf me in die enorme demonstraties. Nog nooit had ik zoveel positieve energie gevoeld. Moslimbroeders, salafisten en atheïstische linkse jongeren trokken samen op, voerden vreedzame discussies. Toen heb ik een woord opgepikt dat werd gezongen door een muzikant: “madaniya”, wat zoiets betekent als burgerstaat. Het inspireerde me meteen en ik dacht: dit woord zou wel eens het sleutelwoord kunnen zijn om de islam met het secularisme te kunnen verbinden.’

‘Madaniya’ bleef rondzingen in het Midden-Oosten, ook ver nadat het vuur van de Arabische Lente in veel landen alweer was uitgedoofd. Al-Zwaini: ‘Voor Buitenhof heb ik anderhalf jaar maandelijks de rubriek Schuim en As gedaan, over wat mij opviel in de media in het Midden-Oosten. Tijdens mijn research kwam ik steeds weer opnieuw dat woord tegen, “madaniya”. Nederlanders zullen het niet leren kennen, omdat de media het niet oppikken en dat is jammer, want het werpt een ander licht op de gebeurtenissen. Enige tijd terug zag ik het weer staan, op spandoeken bij grote demonstraties in Irak. Duizenden mensen gingen vreedzaam de straat op om te protesteren tegen corruptie en sektarisme. Haalt dat de Nederlandse pers? Nee, voor ons is Irak een land van oorlog en aanslagen.’

Bodem aan basiskennis
Al-Zwaini vond het jammer dat ze na anderhalf jaar bij Buitenhof moest stoppen. ‘Voor mijn gevoel waren we nog maar net begonnen. Ik zei nog: wie gaat er nu iets vertellen over de gewone mensen in de Arabische wereld? Ik zou best graag een wekelijks bulletin over het Midden-Oosten willen maken voor een programma als Nieuwsuur, dan leg je een soort bodem aan basiskennis bij mensen, waardoor ze het harde nieuws beter kunnen begrijpen.’

Want eenvoudig te doorgronden zijn de conflicten in het Midden-Oosten allerminst. Neem de oorlog in Jemen, die Al-Zwaini de afgelopen tijd veelvuldig in de media heeft geduid, onder meer als vaste ‘vriend’ van het radioprogramma Nieuws en Co. ‘Vaak heb ik maar een minuut of zes de tijd. Eigenlijk is het onmogelijk om te vertellen hoe het zit, als ik het verschil tussen soennieten en sjiieten heb uitgelegd, is de tijd eigenlijk al voorbij. Inmiddels heb ik geleerd om eerst krachtig mijn punt te maken, daarna hoop ik dan maar dat er genoeg tijd is om het nog nader toe te lichten. Maar ja, dan bestaat wel het gevaar dat er nuance verloren gaat.’

Onlangs hoorde Al-Zwaini een collega-deskundige praten over ‘de door Iran gesteunde Houthi’s’, daarmee doelend op de rebellengroepering uit het noorden van Jemen. Ze schreef haar collega, van wie ze de naam niet wil noemen, een e-mail over die uitspraak. ‘Als je het zo zegt, ga je mee in het narratief van Saoedi-Arabië dat ik juist al jaren probeer te ontleden. Redacties moeten dat ook signaleren. Saoedi-Arabië zet PR-bureaus en trollenlegers in om ons te laten denken dat ze zichzelf tegen Iran verdedigen, terwijl ze in feite een agressieve oorlog voeren in Jemen. Iran speelt wel een rol, maar het ligt veel genuanceerder.’

Stempel
De wrede moord op journalist Jamal Khasoggi heeft het conflict in Jemen opnieuw op de kaart gezet. Al-Zwaini: ‘Ik begrijp wel dat de media daar op aanslaan, want het verhaal van die moord spreekt tot de verbeelding. Aan de andere kant is het cynisch, zeker als je bedenkt dat er zoveel Jemenieten zijn die via sociale media al jaren vergeefs aandacht vragen voor hun situatie. Omdat het land zo onveilig is, kunnen journalisten er niet naartoe. En dus doen ze er niet zoveel mee. Laatst nog vertelde een journalist me: het is geen nieuws. Toen zei ik: jij bepaalt dat toch? Als jij ergens het stempel nieuws opplakt, dan is het nieuws. Je kunt zo veel creatieve vormen vinden om wel over Jemen te berichten. Zorg bijvoorbeeld dat burgerjournalisten in Jemen een camera krijgen, begeleid ze goed en laat hen dan hun verhaal vertellen. Ik zie dat soort berichtgeving te weinig.’

Programmamaker Floortje Dessing ging wél en ontsnapte ternauwernood aan de bombardementen. ‘Ik ben blij dat Floortje in Jemen was’, zegt Al-Zwaini. ‘Ze bereikt een enorm publiek en vertelt een verhaal dat echt bij mensen binnenkomt.’

Hetzelfde doet documentairemaker Sinan Can, voor wie Al-Zwaini ook veel respect heeft. ‘Met zijn persoonlijke stijl laat hij het leed van mensen zien, leed dat voor velen in het Midden-Oosten onmenselijk groot is.’

Dat leed grijpt ook Al-Zwaini wel eens naar de keel. ‘Ik hou erg van goede koffie en ik loop al een tijdje met het idee rond om een urban café te beginnen naar Arabisch model, waar mensen met allerlei achtergronden met elkaar kunnen discussiëren onder het genot van bijvoorbeeld Jemenitische koffie en thee met kardamom. Gewoon om er een positieve draai aan te geven. En ik blijf werken aan “madaniya”. We komen er niet met een verzameling losse kreten. Na alle narigheid van IS moeten we daar een collectief verhaal tegenover zetten, een counter-narratief over de burgerstaat, die gestoeld is op de eigen geschiedenis en culturen van het Midden-Oosten. Ik laat me liever leiden door hoop dan wanhoop.’

De lessen voor de pers van Laila al-Zwaini
• Let op dat berichtgeving over de Arabische wereld niet alleen over oorlog en terrorisme gaat, en dat niet alleen Westerse perspectieven aan bod komen.
• Geef deskundigen de tijd om hun verhaal te vertellen, met name als het om ingewikkelde kwesties als de conflicten in het Midden-Oosten gaat.
• Geef meer en vaker aandacht aan het Midden-Oosten, bijvoorbeeld in aparte nieuwsbulletins, omdat ontwikkelingen daar erg veel invloed hier hebben.
• Ga niet zomaar mee in het frame dat het meest voor de hand liggend lijkt, zoals Saoedi-Arabië doet met Jemen.
• Onderzoek zelf hoe de feiten liggen en maak op basis daarvan je nieuwsanalyse.
• Als het te gevaarlijk is om zelf verslag te doen, zoals van de oorlog in Jemen, kun je andere creatieve journalistieke vormen bedenken om er toch over te berichten – bijvoor­beeld met hulp van burgerjournalisten.
• Verhalen met een persoonlijke touch, zoals die van Floortje Dessing of Sinan Can, komen beter voor het voetlicht dan ‘gezichtloze’ analyses.
• Vermijd woorden als ‘grote aantallen’ doden en ‘karavanen’ vluchtelingen.

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

Villamedia Sluiten

Inloggen

Registreren

Vul onderstaande gegevens in voor exclusieve toegang voor NVJ-leden.