Govert Schilling schrijft al tientallen jaren boeken over sterrenkunde, maar toch is het nooit appeltje-eitje

Al lang voordat de James Webb Space Telescope eind 2021 werd gelanceerd, wist ik dat ik er een boek over zou willen maken. Kleurrijke foto’s van nevels en sterrenstelsels zijn nu eenmaal mateloos populair, en de gloednieuwe ruimtetelescoop zou meer dan genoeg mooie beelden opleveren om een oogstrelend salontafelboek mee te vullen. Verhelderende tekst erbij, kaft eromheen – zo moeilijk kon dat niet zijn, zeker niet voor iemand die al vele tientallen boeken over sterrenkunde heeft geschreven.

Maar een boek maken is een uiterst creatief proces, dat nooit routineus wordt. Het begon al met de timing. Terwijl sommige buitenlandse collega’s zo snel mogelijk een boek met James Webb-foto’s op de markt probeerden te brengen, leek het mij beter om even te wachten totdat er veel meer beeldmateriaal beschikbaar was om uit te kiezen. Dan maar niet de eerste.

En wat wilde ik in de tekst kwijt? Uitsluitend toelichting op de foto’s? Dan zou het wel een heel fragmentarisch boek worden, met steeds een praatje bij een plaatje. Nee, dan liever de beelden gebruiken als visuele ondersteuning van een algemene kennismaking met het heelal. Lange bijschriften die de oppervlakkige bladeraar ertoe aanzetten om de foto’s echt goed te bekijken; een beknopte doorlopende tekst voor de geïnteresseerde lezer die meer context wil.

Leuk idee, maar hoe moet dat er in de praktijk uit gaan zien? Vormgeefster Diewertje van Wering was gelukkig enthousiast en flexibel genoeg om in korte tijd verschillende opties uit te proberen (inclusief een raar idee van mij dat van geen kant werkte, maar ik ben dan ook geen vormgever). Uiteindelijk kozen we ervoor om tekst- en beeldpagina’s strikt gescheiden te houden, wat tot een rustig en sjiek boek heeft geleid.

Diewertje is dan weer geen deskundige op het gebied van de astronomie, dus afgelopen zomer gingen er heel wat pdf-versies op en neer, omdat ik als eigenwijze control freak uitgesproken ideeën had over beeldkeuze, formaten en uitsnedes. Ja hoor eens, het is wel mijn naam die op het omslag staat.

Wat die beeldkeuze betreft: het valt nog niet mee om een evenwichtige en originele selectie te maken uit de talloze foto’s die inmiddels op de websites van ruimtevaartorganisaties NASA en ESA te vinden zijn. Bovendien beperkte ik me niet tot opnamen van de James Webb-telescoop: het boek bevat ook foto’s van andere telescopen, zowel op de grond als in de ruimte, en ik wilde er ook zogeheten artist’s impressions in opnemen.

Het mooiste moment was misschien wel toen er in september, kort voordat Onbegrensd universum naar de drukker moest, een spectaculair mooie James Webb-foto werd gepubliceerd, die op de valreep nog over twee pagina’s mee kon.

Nee, routine wordt het nooit. Gelukkig maar. En vervelen doet het al evenmin. Op de kosmos raak ik nooit uitgekeken. Mijn lezers hopelijk ook niet.