Frits van Exter in De Mores: Journalisten zijn geen therapeuten, hoogstens mensen

Omroep Brabant plaatst op Facebook een oproep: ‘Ben jij ook gepest?’ Een vrouw reageert. Niet alleen is zij op de basisschool gepest, ook haar zoon is een slachtoffer.
Een journalist van de regionale omroep benadert haar voor een telefonisch interview. Het artikel verschijnt later die dag op de website met een foto, die een buurvrouw op verzoek heeft gemaakt – het is journalistiek op afstand.

De vrouw wil dat mensen beseffen dat slachtoffers van pesten daar lang last van kunnen hebben. De rest van haar leven verliep erg stroef, schrijft de journalist. ‘Ik ben misbruikt, verkracht en toen ik in een snackbar werkte, ben ik overvallen.’

De vrouw meldt na publicatie dat zij het een goed verhaal vindt, al had zij niet verwacht dat het seksueel misbruik vermeld zou worden. Het heeft volgens haar niets te maken met het pesten. Een dag later komt zij er feller op terug; inmiddels hebben familieleden, die van niets wisten, onthutst gereageerd. ‘Ik had misschien aan je moeten vragen om het eerst te mogen lezen voor je het publiceerde.’

De redacteur reageert begripvol, maar schrijft dat het belangrijk was om het misbruik te noemen, omdat zij denkt dat het pesten haar daarvoor vatbaar heeft gemaakt. Zij geeft haar ook enkele persoonlijke adviezen om de negatieve reacties te weerstaan. Maar die blijken niet aan de vrouw besteed. Uiteindelijk dient de vrouw een klacht in bij de hoofdredacteur. Volgens haar had de redacteur haar toestemming moeten vragen om zulke gevoelige informatie te publiceren. Zij meent dat zij is weggezet als een eeuwig slachtoffer, ‘een bang vogeltje’. En achteraf stoort zij zich aan de ‘therapeutische aanpak’ van de journalist.

De hoofdredacteur toont ook veel begrip, biedt aan de alinea over het misbruik weg te halen, maar bestrijdt het verwijt dat de redactie onzorgvuldig is geweest. De vrouw dient daarop een klacht in bij de Raad voor de Journalistiek.

Zij is zelf niet aanwezig bij de mondelinge behandeling. Op het verweer van de hoofdredacteur en de journalist valt weinig af te dingen: de vrouw heeft openlijk gereageerd op Facebook, zij heeft ingestemd met een interview, zelf een foto geleverd, niet gevraagd om inzage vooraf, vrijmoedig gesproken over het latere misbruik. De hoofdredacteur heeft uiteindelijk eigener beweging de passage geschrapt. Alles volgens het boekje, zou je zeggen.

Begrip is mooi, maar de journalist is geen therapeut; hij moet publiceren. Maar de zaak zit de hoofdredacteur nog wel dwars. Hij stelt zich hardop vragen. Hadden we meer moeten doen gelet op de gevoeligheid van het onderwerp? Moeten we zelf wijzen op de mogelijkheid van inzage vooraf? Kunnen we er wel van uitgaan dat mensen onze werkwijze begrijpen? Zijn we ons voldoende bewust van de impact die publiciteit kan hebben? En: Is tijdsdruk wel een geldig excuus om zo’n verhaal in een telefonisch interview af te doen?

Wie het menselijke verhaal zoekt, moet zich zulke vragen vaker stellen. En als de journalist daar geen overtuigend antwoord op heeft, kun je altijd nog te rade gaan bij de mens in de journalist.

Frits van Exter is voorzitter van de Raad voor de Journalistiek. Hij heeft geen stem bij de beoordeling van klachten. Hij verwoordt slechts zijn eigen mening.