Faydim Ramshe in De Schepping over de soms botsende rollen bij het maken van haar film

Sinds Faréns restaurant haar deuren opende, voelde het als een plek waar meer gebeurde dan alleen koken en bedienen. Ze verzamelde daar vrouwen om zich heen met verhalen die leken op het hare, en bood hen iets dat verder ging dan werk: een vorm van thuis, een plek van waardigheid. Ik vroeg me af: waarom doet ze dit? Wat drijft haar om haar eigen energie te geven aan anderen die net als zij ooit alles verloren?

In plaats van haar die vragen direct te stellen, besloot ik te kijken. Te filmen. Wat zegt deze plek over haar verleden, over wat zij zelf gemist heeft, of juist ontvangen? Ik had het gevoel dat het restaurant haar manier was om iets te helen, iets recht te zetten. Misschien ook wel zichzelf. Als dochter wilde ik haar begrijpen. Als maker wilde ik het zichtbaar maken. Deze film was mijn manier om dat allebei te proberen.

Een film maken over je eigen moeder is nooit vanzelfsprekend. Het is intiem, soms confronterend. We botsten. Ze moest mij vertrouwen met delen van haar leven die ze liever had laten rusten. En ik moest haar soms als regisseur verder duwen dan ik als dochter eigenlijk zou durven. Die twee rollen liepen continu door elkaar. Dat maakte het moeilijk, maar ook eerlijk.

We hadden zeven draaidagen om een plek te vangen die gelaagder is dan dertig minuten kunnen bevatten. Elk personage draagt zoveel met zich mee, en de ruimte zelf ademt die verhalen. Het was zoeken naar vorm en ritme, naar balans tussen wat gezegd werd en wat stil bleef. Want stilte speelt ook een hoofdrol.

Wat me het meest raakte, was wat ik nog niet wist. Zoals het verhaal van Hanan, die als kind in Syrië gras at, haar broertjes gras moest voeren, omdat er niets anders te eten was. Zulke verhalen kwamen pas tijdens de opnames naar boven. En ze bleven bij ons hangen. We eindigden de draaidagen vaak in stilte, samen met de crew, verslagen maar dankbaar. Het restaurant werd meer dan een filmset. Het werd een plek waar verhalen mochten ademen.

Gezamenlijke pijn kan draaglijk worden. Of zelfs kracht. Verdriet en vreugde kunnen naast elkaar bestaan. Dat maakt het leven niet lichter, maar wel voller. En misschien ook rijker. Ik zag hoe vrouwen elkaar optillen, zonder daar woorden aan te geven. En ik ontdekte dat sommige wonden niet genezen, maar wel verzorgd kunnen worden. Steeds opnieuw.

‘Vrijheid is een spier die je moet blijven trainen.’ Die zin komt steeds terug. Omdat vrijheid geen vanzelfsprekendheid is. Je moet het oefenen, bewust kiezen, beschermen. Soms pas als je het verliest, voel je pas echt wat het was. Deze film liet me dat opnieuw beseffen. En gaf me de wil om mijn stem te gebruiken. Omdat ik dat kan. En omdat het moet.