foj 2019

— vrijdag 22 maart 2013, 09:52 | 0 reacties, praat mee

Het perfecte interview

Chris Kijne, interviewer bij VPRO radio, over een vraaggesprek dat, wat hem betreft, als voorbeeld mag gelden van het perfecte confronterende interview.

Ik heb geprobeerd het me voor te stellen: een appartement in Buenos Aires, iets te vol met zware, houten meubels, overgeschoten uit de inrichting van de haciënda waar de nu 84-jarige Mario Cadenas Madariaga ooit het bewind voerde. Op het dressoir staan foto’s van gastheer en gastvrouw, te paard en aan het hoofd van grote familietafels. Daarnaast de kinderen, de kleinkinderen, vermoedelijk ook al een enkel achterkleinkind. En daar, in een eigen hoekje, de foto van de gastheer met Jorge Videla, voormalig dictator en leider van de Argentijnse bloedjunta. Dat heeft Marjolein van de Water ook gezien. Terwijl ze inleidend koet en kalft met de kwieke bejaarde, die de gin-tonic laat tinkelen, en mevrouw Madariaga tussen de meubels laveert met versnaperingen, overziet de verslaggeefster het speelveld. Trotse Argentijn uit de hoge middenklasse. Vriendelijke familieman. IJdeltuit. Schaamt zich niet voor zijn verleden.

En dus begint Van de Water, met al haar charme, de vroegere collega van Jorge Zorreguieta en zijn voorganger als Staatssecretaris van Landbouw tijdens het Videla-regime te voeren. Wat een leuke kinderen. Een snoepje, die kleine daar links. Wat een mooie boerderij en kon u werkelijk zo prachtig paardrijden? Bent u dat niet met Jorge Videla, daar rechts?

Madariaga weet met wie hij spreekt. Hij is voorbereid op een stevig, moraliserend vraaggesprek. Immers: vanaf het moment dat Máxima in beeld kwam, hebben ‘linkse types’ in Nederland ophef gemaakt over het verleden van vader Zorreguieta. De correspondente van de ultralinkse Volkskrant zal er vast stevig in zal gaan.

Maar daar zit ook een oude Argentijnse macho. Met een aangename jonge vrouw tegenover zich, die aait op de juiste plekken. Familie, mannelijkheid, beroepstrots. En er is gin-tonic.

Dus ontspint zich het perfecte confronterende vraaggesprek. Omdat er bijna niet één confronterende vraag in zit. De vragen zijn feitelijk, nergens moraliserend en gebaseerd op openbare informatie waar Cadenas Madariaga niet omheen kan. En ze blijven open.

Op die ene na, middenin het vraaggesprek. Nadat de oude man zich veilig is gaan voelen en heeft uitgelegd waarom de militaire staatsgreep in 1976 een goed idee was, zet Van de Water even een tandje bij.

‘Uw opvattingen zijn niet bepaald democratisch’, constateert ze.

Op dat moment ziet Madariaga zijn interviewster al niet meer als een links type dat hem onderuit wil schoppen. Hij ziet een aardige jonge vrouw die iets wil wéten. Dus legt hij het nog een keer uit:

‘U moet begrijpen dat we hier niet in Europa zijn. In Latijns-Amerika hebben we te maken met inferieure culturen, die van de zwarten en de indianen. De blanken, de afstammelingen van de Europeanen, hebben een superieure cultuur. (…) De indianen en zwarten lopen cultureel gezien duizend jaar achter. Ze moeten leren hoe ze zich moeten ontwikkelen in het leven.’

En opeens zijn we zowel in Duitsland in de jaren ’30 als op het Argentijnse ministerie van Landbouw in de jaren ’70. Een abjecte denkwereld ontvouwt zich, zonder dat er naar is gevraagd. En de hamvraag – wat heeft Zorreguieta nu precies geweten – is zomaar triviaal geworden. Case closed; topjournalistiek.

Want wat was ook weer het doel van de journalistiek en meer in het bijzonder van het interview? Er is er één, dat alle andere te boven gaat: informatie overdragen. Een zo helder mogelijk beeld geven van die denkwereld van de geïnterviewde. Voor een beter begrip van geschiedenis, mens en maatschappij.

Er zijn veel wegen die naar dat doel leiden, er zijn verschillende landschappen waar die wegen doorheen voeren en er spelen veel verschillende acteurs in het stuk. Van de bakker om de hoek en de kunstenaar, die we willen schilderen en die zich nergens voor hoeven te verantwoorden, tot, vooruit maar, de nazi-beul. En iedere geïnterviewde vereist een eigen aanpak. Maar het doel van het gesprek zou altijd moeten zijn: zo accuraat mogelijk leesbaar, hoorbaar of zichtbaar maken wat er in dat hoofd gebeurt.

Nu had Van de Water, behalve haar vrouwelijke charme tegenover een ijdele oude macho – en wie weet ook nog wel de stiekeme agenda van Cadenas Madariaga zelf – een paar grote voordelen. Ze had de tijd, als kranteninterviewster. En ze kon het opschrijven, binnen de grenzen van deugdelijke journalistiek, zoals ze zelf wilde. Haar vragen verhardend of verzachtend, de antwoorden gedestilleerd. En misschien is het wel helemaal anders gegaan dan ik me in mijn romantische journalistendroompje heb voorgesteld.

Maar ik weet één ding vrij zeker: wanneer ze zelf stoer was gaan doen, en bijvoorbeeld op ongeveer een kwart van het gesprek had gevraagd: ‘Bent u een fascist?’, was ze nooit zover gekomen. Nog één olijf en adios.

Uit haar rol gevallen.

Toch hebben we de laatste jaren met name in de audio­visuele media steeds vaker te maken met dat soort spierballenjournalistiek. En dat is heel begrijpelijk. Want stel je even voor dat je níet een fijne kunstenaar tegenover je hebt in een marathoninterview, met alle tijd voor omtrekkende bewegingen, nadenkende stiltes, zijpaden die een onverwacht uitzicht op de hoofdweg bieden. En met alleen als doel de geïnterviewde zo goed mogelijk over het voetlicht te laten komen.

Nee, je hebt zeven minuten op de radio of voor de televisie en je hebt te maken met een geharde politicus, gebrieft en bijgestaan door een cohort voorlichters. Of met een aperte schurk uit de financiële sector , die onze spaarcentjes gewiekst heeft omgetoverd in een jaarbonus. En achter de camera loert de netmanager mee, met een blocnote vol kijkcijfers, marktaandelen en time-slots. Dan ben je toch geneigd er iets harder in te gaan dan Van de Water.

Daar is, in die omstandigheden en met dat soort gasten, ook alle aanleiding voor. Ook ik heb Mariëlle Tweebeeke voorgedragen als beste interviewer van vorig jaar. Omdat ze in Nieuwsuur, geconfronteerd met de hondsbrutale Reinout Oerlemans en de twee vertegenwoordigers van het VU-ziekenhuis – van wie ik nog steeds niet weet of ze nou dom of slecht waren – zichtbaar boos werd om de brutaliteit van haar gasten. En die boosheid omzette in geïnformeerde, buitengewoon scherpe en vasthoudende, ja, confronterende vragen.

Vakwerk; they never saw it coming.

Maar ook Tweebeeke vroeg niet aan Oerlemans: ‘Bent u niet gewoon een gewetenloze producent die over de ruggen van zieken en zwakken probeert geld te verdienen?’ Want daar ligt, wat mij betreft, de grens: bij de vraag waarvan iedere interviewer kan weten dat hij nooit een eerlijk antwoord kan opleveren. Bij de ondervrager als groot-inquisiteur, die allang weet dat zijn gast zo rot is als een mispel. En die hem alleen nog maar, openbaar, tot moes wil malen. 
Kijk mij eens.

Het kan zijn dat je zo’n vraag een keer moet stellen, maar het is een allerlaatste en eigenlijk wanhopig redmiddel. Een soort journalistieke fracking: we zouden het liefst zo rustig en duurzaam mogelijk doen, maar de tijd dringt en we hebben nú olie nodig. En ze moeten wel blijven kijken en luisteren, thuis. Dus in godsnaam dan maar een paar duizend liter giftige chemicaliën erin gepompt om het gesteente open te breken.

God zegen ons zwaktebod.

En toch hebben we de laatste jaren steeds meer van dat soort tegen-de-muur-journalistiek. Soms is die zelfs het uitgangspunt. Omdat het ontegenzeggelijk spannende en vermakelijke radio en televisie oplevert. En de vraag daarnaar is groot en dwingend.

Maar cabaret is een ander vak.

Bekijk meer van

Dossiers

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl
020-30 39 750

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur, 020-30 39 751

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur, 020-30 39 752

Linda Nab
Redacteur, 020-30 39 758

Lars Pasveer
Redacteur, 020-30 39 755

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur, 020-30 39 757

Anneke de Bruin
Vormgever, 020-30 39 753

Marc Willemsen
Webontwikkelaar, 020-30 39 754

Vacatures & advertenties

Karen Bais
020-30 39 756

Sofia van Wijk
020-30 39 711

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.